Deskryptywizm (językoznawstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy podejścia opisowego w lingwistyce. Zobacz też: inne znaczenia słowa „deskryptywizm”.

Deskryptywizm (łac. describere – opisywać) – dążność do neutralnego badania i opisywania mowy używanej przez daną społeczność językową. Wszelkie badania akademickie w zakresie językoznawstwa mają z założenia charakter deskryptywny; zadaniem językoznawstwa, jak każdej innej dyscypliny naukowej, jest opisywanie rzeczywistości bez formułowania sądów wartościujących[1][2][3][4][5][6].

Podejście deskryptywne przeciwstawiane jest z zasady preskryptywizmowi, czyli dążności do wywierania wpływu na praktykę językową, znajdującej główne zastosowanie w kontekstach edukacyjnych[7]. Preskrypcja ma na celu definiowanie norm języka standardowego i udzielanie porad na temat efektywnego posługiwania się językiem – można ją traktować jako łatwo przyswajalną formę przedstawienia wyników badań opisowych, obejmującą również regulację pewnych subiektywnych aspektów estetyki językowej. Preskrypcja i deskrypcja mają charakter komplementarny, ale odróżniają się priorytetami i kontekstami zastosowania.

Opisowość[edytuj | edytuj kod]

Według rozumienia sformułowanego przez językoznawcę Larry'ego Andrewsa gramatyka deskryptywna jest podejściem lingwistycznym, które bada faktyczną postać języka, w opozycji do gramatyki normatywnej (preskryptywnej), która skupia się na nakreślaniu i dyktowaniu pewnych wzorców praktyki językowej[8]. Innymi słowy, gramatyka deskryptywna w swojej praktyce analitycznej koncentruje się na badaniu preferencji komunikacyjnych i prawideł językowych ludzi o różnym pochodzeniu środowiskowym, przede wszystkim w kontekście mowy obiegowej; gramatyka normatywna zaś formułuje normy gramatyczne oczekiwane od użytkowników języka. Gramatyka deskryptywna odstępuje zatem od oceniania konstrukcji językowych pod względem fortunności, o ile elementy te faktycznie funkcjonują i są akceptowane w praktyce językowej. Gramatyka normatywna natomiast bierze pod uwagę ustalone zasady oraz konwenanse społeczne i stwierdza, który sposób wypowiedzi jest bardziej właściwy według tych norm. Andrews zwraca uwagę, że chociaż większość językoznawców kieruje się deskryptywizmem, nauczyciele ze szkół publicznych przyjmują z zasady podejście normatywne[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Snježana Kordić, Jezik i nacionalizam (Rotulus Universitas), Zagrzeb: Durieux, 2010, s. 60, ISBN 978-953-188-311-5, LCCN 2011520778, OCLC 729837512, OL15270636W [dostęp 2019-05-24] (serb.-chorw.).
  2. Robert Lawrence Trask, Key Concepts in Language and Linguistics, Routledge, 1999, s. 47-48, 163, ISBN 978-0-415-15741-4 (ang.).
  3. John Lyons, Introduction to Theoretical Linguistics, Cambridge University Press, 1968, s. 42-44, ISBN 978-0-521-29775-2 (ang.).
  4. Moch. Syarif Hidayatullah, Cakrawala Linguistik Arab, wyd. poprawione, Gramedia Widiasarana Indonesia, 2017, s. 5-6, 18, ISBN 978-602-452-369-5 (indonez.).
  5. André Martinet, Eléments de linguistique générale, Paryż: Armand Colin, 1980, s. 6-7, ISBN 978-602-452-369-5 (fr.).
  6. Jean-Marie Essono, Précis de linguistique générale, L'Harmattan, 1998, s. 5-6, 17-18, ISBN 978-2-296-37486-7 (fr.).
  7. McArthur 1992 ↓, s. 286.
  8. Andrews 2006 ↓, s. 25.
  9. Andrews 2006 ↓, s. 26.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]