Dewiza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy dewizy – zasady postępowania. Zobacz też: dewizy – środki płatnicze.
Pałac w Kozłówce, dewiza Zamoyskich To mniey boli

Dewiza (z fr. devise "godło, zawołanie", z łac. sententia divisa "myśl wydzielona") – krótkie zdanie definiujące ogólną zasadę postępowania osoby lub rodu osób, organizacji lub instytucji, wyrażone najczęściej w języku narodowym lub po łacinie, rzadziej w innych językach[1]; także rodzaj epigrafu.

Oprócz rodów, w których dewiza rodowa obejmowała członków rodu, dewizy najczęściej mają organizacje, jak państwa, miasta, uczelnie, siły zbrojne i ich części, instytucje państwowe, ordery, stowarzyszenia i inne. Rzadziej dewizy osobiste mają pojedyncze osoby – zwykle związane jest to wówczas z pełnionym urzędem, np. kardynał. Pojęcie dewizy używane jest także w znaczeniu potocznym lub żartobliwym, jako czyjejś cechy lub używanego powiedzenia.

Dewiza heraldyczna (herbowa) umieszczona jest zwykle na wstędze pod tarczą herbową.

 Osobny artykuł: Dewiza herbowa.

Dewizy heraldyczne w herbach szlacheckich zaczęły pojawiać się w XV w. i pochodziły najczęściej od rycerskiego okrzyku bojowego, jak na przykład dewiza Ryszarda Lwie Serce "Dieu et mon droit" ("Bóg i moje prawo"), która później stała się elementem herbu Wielkiej Brytanii. W Polsce, początkowo nieznane, dewizy heraldyczne zaczęły pojawiać się w XVIII w. i nawiązywały do tradycji rodzinnych, jak na przykład dewiza Radziwiłłów Bóg nam radzi czy dewiza Zamojskich To mniej boli[2].

Dewizy heraldyczne w herbach miejskich również umieszczone są na wstędze, jak na przykład dewiza Nec temere, nec timide ("Ani zuchwale, ani bojaźliwie") w herbie wielkim Gdańska, Semper invicta ("Zawsze niezwyciężona") w herbie wielkim Warszawy czy Semper fidelis ("Zawsze wierny") w polskim herbie Lwowa.

Dewizy[edytuj kod]

Dewiza "Per aspera ad astra" w Kłodzku
Dewiza "Arbeit macht frei" w Auschwitz
Dewiza "Ora et labora" w Kamiennej Górze

Dewizy państw[edytuj kod]

Na polskich sztandarach[edytuj kod]

Dewizy miast[edytuj kod]

Dewizy osobiste[edytuj kod]

Inne dewizy[edytuj kod]

Przypisy

  1. Np. angielska dewiza narodowa wyrażona jest w języku francuskim.
  2. Dudziński P., Alfabet heraldyczny, Warszawa 1997, s. 31.

Zobacz też[edytuj kod]