Diagnostyka laboratoryjna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Technik przygotowujący próbki DNA.

Diagnostyka laboratoryjna, analityka medyczna, medycyna laboratoryjna – dyscyplina medycyny, której zadaniem jest określanie składu i parametrów biologicznych i fizykochemicznych krwi lub innych materiałów pobranych od pacjenta. Badanie laboratoryjne prowadzi się in vitro przy użyciu technik mikroskopowych, biochemicznych, immunologicznych, bakteriologicznych, analizy instrumentalnej i służy ustaleniu rozpoznania lub monitorowaniu leczenia.

Najnowsze osiągnięcia w zakresie biomedycyny[1][2] i powstającej medycyny molekularnej związane są ściśle z rozwojem nowego działu diagnostyki laboratoryjnej, opartej na metodologii biologii molekularnej[3][4][5][6][7][8], mającej zastosowanie w dziedzinach takich jak: laboratoryjna genetyka medyczna, laboratoryjna biologia medyczna, laboratoryjna chemia medyczna, laboratoryjna fizyka medyczna, laboratyryjna diagnostyka sądowa, w których wykorzystuje się technologie z zakresu: inżynierii genetycznej, biochemii, biofizyki, biotechnologii, immunologii molekularnej, biologii komórki, bioinżynierii, biologii systemowej, bioinformatyki, nanobiotechnologii i innych działów związanych z biologią medyczną i biomedycyną[9][10][11][12][13][14][15][16].

Każda pojedyncza procedura diagnostyki laboratoryjnej określana jest jako badanie laboratoryjne lub – zwłaszcza w starszym piśmiennictwie, badanie pracowniane (wykonane na pracowni, czyli w laboratorium).

Dyscypliny w obrębie diagnostyki laboratoryjnej[edytuj | edytuj kod]

W obrębie analityki medycznej wyróżnić można specjalności zestawione w tabeli poniżej. W niektórych krajach, w tym w Polsce[17], istnieje możliwość kształcenia podyplomowego personelu laboratoryjnego z określonych dyscyplin.

Dyscypliny w analityce medycznej:
Nazwa Przykład badania laboratoryjnego
Biochemia kliniczna oznaczenia stężenia amoniaku we krwi
Mikrobiologia i wirusologia lekarska wykonanie posiewu moczu i oznaczenie lekowrażliwości drobnoustrojów
Laboratoryjna genetyka medyczna poszukiwanie swoistych translokacji u chorych na przewlekłą białaczkę szpikową
Laboratoryjna immunologia kliniczna ocena zgodności tkankowej u dawcy i biorcy przeszczepu
Laboratoryjna toksykologia kliniczna ustalenie przyczyny zatrucia
Hematologia i transfuzjologia laboratoryjna wykonanie badania morfologicznego krwi
Parazytologia laboratoryjna poszukiwanie jaj pasożytów jelitowych w kale

Dziedziny mające zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej[edytuj | edytuj kod]

Ministerstwo Zdrowia prowadzi i uzupełnia (w kolejnych Rozporządzeniach) listę dziedzin mających zastosowanie w ochronie zdrowia[18] i diagnostyce laboratoryjnej[19]. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2009 r.[20], zmieniajacego rozporzadzenie w sprawie specjalizacji i uzyskiwania tytułu specjalisty przez diagnostow laboratoryjnych (Dziennik Ustaw Nr 62) wprowadzono dodatkowo 4 nowe dziedziny podstawowe mające zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej. Na liście wymienionego Rozporządzenia widnieją:

  1. Laboratoryjna diagnostyka medyczna 020
  2. Laboratoryjna genetyka medyczna 021
  3. Laboratoryjna hematologia medyczna 022
  4. Laboratoryjna immunologia medyczna 023
  5. Mikrobiologia medyczna 024
  6. Laboratoryjna transfuzjologia medyczna 025
  7. Laboratoryjna toksykologia medyczna 026
  8. Zdrowie publiczne 008
  9. Zdrowie środowiskowe 009
  10. laboratoryjna hematologia medyczna –dziedzina szczegółowa
  11. Cytomorfologia medyczna 027
  12. Laboratoryjna parazytologia medyczna 028
  13. Epidemiologia 029
  14. Laboratoryjna diagnostyka sadowa 034

Jednocześnie w wymienionym powyżej rozporządzeniu zapisano: "§ 35. 1. Jeżeli dotychczasowe przepisy nie przewidywały uzyskiwania tytułu specjalisty w danej specjalności lub w danej specjalności nie ma wystarczającej liczby osób posiadających tytuł specjalisty, konsultant krajowy w danej dziedzinie lub w dziedzinie pokrewnej, jeżeli w danej dziedzinie nie ma powołanego konsultanta, wskazuje osoby, którym mogą być powierzone określone w rozporządzeniu obowiązki: 1) kierownika specjalizacji w tej specjalności, 2) członka Komisji, oraz wydaje zaświadczenie potwierdzające powierzenie tych obowiązków. 2. Osoby, o których mowa w ust. 1, muszą posiadać doświadczenie zawodowe i dorobek naukowy odpowiadający tej specjalności."


Regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

Dokumentem podstawowym regulującym zagadnienia diagnostyki laboratoryjnej jest Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej(Dz.U.04.144.1529)[21] zwana dalej ustawą KIDL. Formalno-prawny nadzór nad diagnostyką laboratoryjną w Polsce sprawuje Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych (KRDL), prowadząca m.in. ewidencję laboratoriów oraz Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych (KIDL) jak również organy, które w imieniu poszczególnych Urzędów Wojewody zajmują się rejestracją zakładów opieki zdrowotnej (ZOZ i NZOZ). Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o diagnostyce laboratoryjnej (Dz.U.04.144.1529) zawiera szereg regulacji, w tym definiujących podstawowe obowiązki KRDL, gdzie np.: w art. 35: zapisano, że „do zadań samorządu” (diagnostów laboratoryjnych) „należy w szczególności:”

  • „p.2 reprezentowanie diagnostów laboratoryjnych oraz ochrona ich interesów zawodowych;”,
  • „p.3 działanie na rzecz stałego podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez diagnostów laboratoryjnych;”,
  • „p.5 integrowanie środowiska diagnostów laboratoryjnych;”, jak również:

b) w art. 47. wymienionej powyżej ustawy zapisano również, że: „do zakresu działania Krajowej Rady należy:

  • „p.1 reprezentowanie samorządu wobec organow państwowych i samorządowych, sadów, Narodowego Funduszu Zdrowia, instytucji i organizacji;”,
  • „p.3 udzielanie opinii o projektach aktów prawnych oraz przedstawianie wniosków dotyczących unormowań prawnych z zakresu ochrony zdrowia;”,
  • „p.4 opiniowanie programu studiów wyższych i studiów podyplomowych z zakresu diagnostyki laboratoryjnej;”,
  • „p.8 koordynowanie doskonalenia zawodowego diagnostów laboratoryjnych;
  • „p.12 wykonywanie innych zadań określonych w ustawie oraz przepisach odrębnych.”,

Konsekwencją ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. było powstanie szeregu regulacji prawnych organów zależnych w tym Rozporządzeń Ministerstwa Zdrowia jak również uchwał KRDL np.: załącznik nr 1 do uchwały nr 16/II/2007 KRDL z dnia 2 marca 2007 roku w sprawie zmiany uchwały nr 1/2003 KRDL z dnia 13 stycznia 2003 r., gdzie w §4 Regulaminu Działania Krajowej Rady Diagnostów Laboratoryjnych zapisano, że:

  • „p.1. Krajowa Rada Diagnostów Laboratoryjnych dla realizacji zadań i spełnienia obowiązków może, na czas trwania swojej kadencji, powoływać następujące komisje:
  • „p.4. Komisje do Spraw Kształcenia i Specjalizacji,”,
  • „p.8. Inne komisje nadzwyczajne i stałe, w zależności od potrzeb.”

Uprawnienia diagnosty laboratoryjnego[edytuj | edytuj kod]

Uprawnienia diagnosty laboratoryjnego automatycznie przyznawane są absolwentom analityki medycznej lub osobom kończącym podyplomowo studia kierunkowe w zakresie diagnostyki laboratoryjnej. Po wejściu w życie "ustawy KIDL” w 2001, uprawnienia diagnosty laboratoryjnego nadawano automatycznie również osobom pracującym w zawodach biologicznych, niemniej w chwili obecnej jest to niemożliwe i wymagane jest dodatkowe przekwalifikowanie ukierunkowane na klasyczną analitykę medyczną (pełne informacje na temat możliwości uzyskania uprawnień diagnosty laboratoryjnego zamieszczają na swoich stronach kierunki Analityki Medycznej).

Specjalizacje[edytuj | edytuj kod]

Specjalizacje w zakresie dziedzin mających zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej dostępne są wyłącznie dla osób, które zdobyły już uprawnienia diagnosty laboratoryjnego, stąd w przypadku osób, które mimo, że dysponują specjalistyczną wiedzą np. w zakresie biologii molekularnej, lecz nie ukończyły analityki medycznej, zachodzi formalna konieczność przekwalifikowania zawodowego w kierunku klasycznej analityki medycznej, której program studiów stanowi obecnie w Polsce podstawę kształcenia na podyplomowych kierunkach, umożliwiających nabycie uprawnień diagnosty laboratoryjnego. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 kwietnia 2004 r. w sprawie specjalizacji i uzyskiwania tytułu specjalisty przez diagnostów laboratoryjnych (Dz. U. z dnia 3 czerwca 2004 r.), wymieniono dostępne dziedziny specjalizacji. W kolejnym Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2009 r. (Link), zmieniajacego rozporzadzenie w sprawie specjalizacji i uzyskiwania tytułu specjalisty przez diagnostow laboratoryjnych (Dziennik Ustaw Nr 62) wprowadzono cztery nowe dziedziny mające zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej w tym laboratoryjną diagnostykę sądową.

W Polsce obowiązują dwa uzupełniające się tryby postępowania w kształceniu specjalizacyjnym diagnostów laboratoryjnych: a) przystąpienie do regularnych, trwających zwykle 3-5 lat studiów specjalizacyjnych w wybranej dziedzinie mającej zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej, b) złożenie wniosku o uznanie dorobku zawodowego za równoważny programowi specjalizacji wybranej dziedziny i wniosku o dopuszczenie do egzaminu państwowego prowadzonego zwykle przez Centrum Egzaminów Medycznych w Łodzi.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Specjalizacje w diagnostyce laboratoryjnej:

Polska[edytuj | edytuj kod]

Zasady wykonywania, autoryzowania wyników badań laboratoryjnych oraz prowadzenia laboratorium analiz lekarskich określa ustawa z 27 lipca 2001 r o diagnostyce laboratoryjnej. Dzieli ona personel laboratoryjny na samodzielnie prowadzący diagnostykę (zwanych diagnostami laboratoryjnymi) i pracujących pod nadzorem, wyspecjalizowanych często w zaawansowanej diagnostyce laboratoryjnej (np. biologów molekularnych), którzy nie posiadają uprawnień diagnosty laboratoryjnego.

W 2006 roku Krajowy Zjazd Diagnostów Laboratoryjnych przyjął "Kodeks Diagnosty laboratoryjnego", którego autorem jest dr Kazimierz Szałata[22].

Przypisy

  1. Przygoda z biomedycyną Polska Akademia Nauk,
  2. Biomedycyna – Graduate School of Life Sciences,
  3. Diagnostyka molekularna -artykuł
  4. Współczesna diagnostyka molekularna – artykuł
  5. Uniwersytet Medyczny w Poznaniu – Diagnostyka molekularna
  6. Biologia molekularna w medycynie, pod redakcją Jerzego Bala, PWN 2008,
  7. Biologia molekularna. Krótkie wykłady] P.C. Turner, A.G. McLennan, A.D. Bates, M.R.H. White, tytuł oryginalny: Instant Notes in Molecular Biology, PWN 2007,
  8. Laboratorium Biologii Molekularnej Zakładu Biochemii i Biologii Molekularnej CMKP,
  9. Biochemia, Jeremy M. Berg, Lubert Stryer, John L. Tymoczko, tytuł oryginalny: Biochemistry, Fifth edition, 2002 W.H. Freeman and Company, New York and Basingstoke, PWN 2007,
  10. Biochemia Harpera Ilustrowana, tytuł oryginalny: HARPER'S ILUSTRATED BIOCHEMISTRY, Murray Robert K., Granner Daryl K., Rodwell Victor W., przekład: Kokot Franciszek, Koj Aleksander, Kozik Andrzej, PWN 2008,
  11. Human Genome Project
  12. Human Genome Organization
  13. The Cancer Genome Atlas – projekt opracowania atlasu genomu raka
  14. Biofizyka molekularna, PWN 2010
  15. Najwazniejsze zadania biotechnologii medycznej w Polsce, Komitet Biotechnologii PAN,
  16. Biotechnologia według PWN
  17. Zobacz także: KIDL – Specjalizacje
  18. Lista ekspertów dziedzin mających zastosowanie w ochronie zdrowia
  19. Lista dziedzin mających zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej według CMKP
  20. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 kwietnia 2009 r. – Lista dziedzin mających zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej,
  21. Ustawa o Diagnostyce Laboratoryjnej
  22. Uchwała nr 4/2006 Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Diagnostów Laboratoryjnych w sprawie uchwalenia Kodeksu Etyki Diagnosty Laboratoryjnego (pol.). 2006-01-13. [dostęp 2010-04-07].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.