Dialektyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dialektyzm (gr. diálogos – rozmowa i dialektikē – ‘dialektyka’ z diálektos – sposób mówienia), gwaryzm[1][2] – element językowy właściwy pewnemu dialektowi, używany głównie w komunikacji ustnej[3][4]. Dialektyzmem może być np. pojedynczy wyraz (np. uświerknąć zam. zmarznąć) lub połączenie wyrazowe (frazeologizm); wyróżnia się także dialektyzmy gramatyczne (pójdźwa zam. pójdźmy), składniowe (np. gęsi lecieli) i fonetyczne (np. kóń, zam. koń).

W węższym (funkcjonalnym) ujęciu mianem dialektyzmów określa się cechy gwarowe przeniesione na grunt języka standardowego[4][5]. Takie zastosowanie bywa spotykane w literaturze jako forma ekspresji artystycznej (dialektyzacja); niecelowe użycie dialektyzmu w mowie ogólnej, bez poczucia jego nacechowania stylistycznego, uznaje się natomiast za uchybienie językowe[6][7][8].

Dialektyzmami nazywa się również elementy gwarowe zakorzenione w języku ogólnym (przeważnie wyrazy dotyczące folkloru lub kultury materialnej), które utraciły pierwotne zabarwienie regionalne[9]. Na określenie tego rodzaju gwaryzmów używa się też oznaczenia „zapożyczenia wewnętrzne”[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. gwaryzm [w:] Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2018-11-04].
  2. Gwaryzm [w:] Słownik terminów gramatycznych [online], Edupedia [dostęp 2018-11-04].
  3. dialektyzm [w:] Słownik języka polskiego [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2018-11-05].
  4. a b Zdeňka Hladká, DIALEKTISMUS [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  5. DIALEKTYZM [w:] Encyklopedia [online], encyklopedia.interia.pl [dostęp 2018-11-05].
  6. Dialektyzm [w:] Halina Karaś, Leksykon terminów i pojęć dialektologicznych [w:] Dialekty i gwary polskie, Zakład Historii Języka Polskiego i Dialektologii UW, Towarzystwo Kultury Języka [dostęp 2019-06-11].
  7. Dialektyzmy a regionalizmy [w:] Halina Karaś, Podstawy dialektologii [w:] Dialekty i gwary polskie, Zakład Historii Języka Polskiego i Dialektologii UW, Towarzystwo Kultury Języka [dostęp 2019-06-11].
  8. Polański 1999 ↓, s. 120.
  9. a b Stanisław Dubisz, Halina Karaś, Nijola Kolis, Dialekty i gwary polskie, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1995, s. 42, ISBN 978-83-214-0989-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]