Diecezja Uppsali

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Diecezja Uppsali
Uppsala stift
Ilustracja
Położenie Diecezji Uppsali
Państwo  Szwecja
Siedziba Uppsala
Dragarbrunnsgatan 71,
753 20 Uppsala
Data powołania XI w.
Wyznanie protestanckie
Kościół Kościół Szwecji
Katedra Katedra w Uppsali
Biskup diecezjalny abp Anders Wejryd[1]
Biskup pomocniczy bp Karin Johannesson[2]
Dane statystyczne
Liczba wiernych
• procent wiernych
ok. 536 tys.[3]
73,25[3]
Liczba dekanatów 11
Liczba parafii 135
Położenie na mapie Szwecji
Ziemia59°51′29″N 17°38′00″E/59,858056 17,633333
Strona internetowa
Herb Archidiecezji Uppsali
Pałac Arcybiskupi w Uppsali
Katedra w Uppsali (szw. Uppsala domkyrka) jest największym kościołem diecezji oraz największą budowlą sakralną Skandynawii: ma 118,7 metrów długości (taka sama jest wysokość obu zachodnich wież), a jej szerokość wynosi 45 m
Wnętrze katedry w Uppsali – siedziby diecezji Uppsali
Antje Jackelén – arcybiskup Uppsali (od 15 czerwca 2014 roku)
Poprzedniczka obecnej katedry w Uppsali, była katedra w Gamla Uppsala, obecnie kościół parafialny
Kościół Länna w gminie Norrtälje – jeden z najstarszych w diecezji (XII wiek)
Kościół Skepptuna w gminie Sigtuna – jeden z najstarszych na terenie diecezji (XIII wiek)
Surowe wnętrze kościoła Skepptuna w gminie Sigtuna jest charakterystyczne dla niemal wszystkich luterańskich kościołów diecezji Uppsali

Diecezja Uppsali (szw. Uppsala stift) – jedna z 13 diecezji ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji, z siedzibą w mieście Uppsala, 70 km na północ od Sztokholmu. Obejmuje obszary regionów Uppsala i Gävleborg oraz część regionów Sztokholm i Västmanland. Diecezja stanowi siedzibę arcybiskupa, który rezyduje w pałacu arcybiskupim w Uppsali. Od 29 sierpnia 2006 (objął funkcję w dniu 2 września 2006) funkcję tę pełni Anders Wejryd, który jednocześnie posiada tytuł zwierzchnika Kościoła Szwecji[1]. Głównym kościołem diecezji jest katedra w Uppsali.

W latach 1164–1531 roku była to archidiecezja katolicka. Ostatnim katolickim arcybiskupem Uppsali był Johannes Magnus, a pierwszym luterańskim arcybiskupem Laurentius Petri.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki chrześcijaństwa w Szwecji[edytuj | edytuj kod]

Zakorzenienie się chrześcijaństwa w Szwecji było procesem powolnym i długotrwałym. Misja biskupa Ansgara w Birce w IX wieku była przypuszczalnie epizodem niemającym znaczenia dla przyszłości. Jedynym pisanym źródłem dotyczącym historii wczesnego chrześcijaństwa na terenie Szwecji jest Historia Kościoła napisana około 1076 roku przez Adama z Bremy, z uzupełnieniami dodanymi około 1080 roku. Do źródeł innych niż pisane należą monety bite w Sigtunie w I połowie XI wieku, z napisem o chrześcijańskiej treści i znakiem krzyża, świadczące o trwalej obecności chrześcijaństwa w tym mieście[4].

Historia diecezji[edytuj | edytuj kod]

Według Adama z Bremy arcybiskup Hamburga-Bremy Adalbert wyświęcił sześciu biskupów dla Szwecji. Dwóch z nich nigdy nie objęło swego stanowiska. Z pozostałych czterech jeden objął teren Västergötland i Östergötland z siedzibą w Skarze, drugi został wysłany do Sigtuny i Uppsali, trzeci na wyspy na Bałtyku z siedzibą w Birce, a czwarty do Hälsingland. Z tych czterech tylko biskup Skary miał pod swoją władzą określone terytorium, natomiast zakres terytorialny pozostałych diecezji nie był sprecyzowany. Wysłani do Szwecji biskupi byli w rzeczywistości misjonarzami, którzy musieli mieć święcenia biskupie w celu wykonywania czynności związanych z pełnieniem tego urzędu, jak: konsekracja kościołów, wyświęcanie księży, udzielanie chrztu i bierzmowania itp. Pierwszym biskupem Sigtuny został Adalward młodszy. Diecezja w Sigtunie miała przypuszczalnie charakter tymczasowy, a najpóźniej w latach 40. XII wieku siedzibą diecezji została Uppsala. W 1164 roku Szwecja otrzymała własnego arcybiskupa[4], którym został Stefan, wyświęcony przez papieża Aleksandra III w Sens ok. 5 sierpnia 1164 roku[5]. Tym samym diecezja Uppsali stała się archidiecezją Szwecji[a]. W 1273 siedziba arcybiskupa została przeniesiona z Uppsali do Östra Aros, będącego od dawna ośrodkiem osadnictwa i handlu[4][6]. Powodem przeniesienia było uszkodzenie dotychczasowej katedry w wyniku pożaru, jaki dotknął ją w I połowie XIII wieku. Odbudowa okazała się niewskazana, ponieważ świątynię uważano za przestarzałą i położoną na prowincji[7]. Około 1270 roku w Östra Aros rozpoczęto budowę nowej katedry. Na Östra Aros przeniesiono też nazwę Uppsala[b]. Konsekracja katedry miała miejsce w 1435 roku[6].

W 1477 roku arcybiskup Jakob Ulvsson przy współdziałaniu regenta Stena Sture Starszego założył Uniwersytet w Uppsali[8][9].

Ostatnim katolickim arcybiskupem Uppsali był Johannes Magnus, usunięty z urzędu przez Gustawa Erikssona i zmuszony w sierpniu 1526 roku do opuszczenia Szwecji; w 1534 roku został w Watykanie wyświęcony na arcybiskupa Uppsali, ale w związku z zapanowaniem reformacji w Szwecji nie był w stanie objąć swego urzędu[10]. Po śmierci Johannesa Magnusa arcybiskupem Uppsali został wybrany jego młodszy brat Olaus Magnus; i on również był arcybiskupem tytularnym. Zmarł w 1557 roku[11]. W 1531 roku pierwszym luterańskim arcybiskupem Uppsali[c] został wybrany i zatwierdzony przez króla Gustawa I Wazę Laurentius Petri[12].

Podział terytorialny[edytuj | edytuj kod]

Diecezja podzielona jest na 135 parafii (szw. församlingar), wchodzących w skład 11 dekanatów (szw. kontrakt)[3][13][14]:

  • Hälsinglands norra,
  • Hälsinglands södra,
  • Gästriklands östra,
  • Gästriklands västra,
  • Örbyhus,
  • Oland och Frösåker,
  • Upplands västra,
  • Uppsala,
  • Upplands östra,
  • Enköping,
  • Sigtuna.

Na terenie diecezji zamieszkuje około 732 000 ludzi, z czego około 536 tys. osób deklaruje się jako członkowie Kościoła Szwecji (około 73,25% wszystkich mieszkańców). Do kościoła uczęszcza od 45% do około 90% wiernych – w zależności od parafii – przy czym największy odsetek wiernych biorących udział w nabożeństwach obserwuje się w wiejskich rejonach na północy, a najmniejszy w miastach i obszarach podmiejskich na południu[3].

Zaledwie trzy parafie w diecezji liczą ponad 30 tys. mieszkańców, a 28 parafii – mniej niż 1 tys. mieszkańców. Parafia katedralna w Uppsali jest największą parafią diecezji – na jej terenie zamieszkuje 43,3 tys. mieszkańców, z czego 65% przynależy do Kościoła Szwecji[3].

Parafie diecezji Uppsali[edytuj | edytuj kod]

Na terenie diecezji znajduje się 135 parafii[15]:

  • Enköpings församling
  • Sparrsätra-Breds församling
  • Tillinge och Södra Åsunda församling
  • Boglösa församling
  • Veckholms församling
  • Litslena församling
  • Villberga-Hacksta-Löts församling
  • Fjärdhundra församling
  • Lagunda församling
  • Bomhus församling
  • Gävle Heliga Trefaldighets församling
  • Gävle Maria församling
  • Gävle Staffans församling
  • Hamrånge församling
  • Hedesunda församling
  • Hille församling
  • Valbo församling
  • Årsunda-Österfärnebo församling
  • Hofors församling
  • Ockelbo församling
  • Järbo församling
  • Ovansjö församling
  • Sandvikens församling
  • Torsåkers församling
  • Bergsjö församling
  • Hassela församling
  • Ilsbo församling
  • Bjuråker-Norrbo församling
  • Delsbo församling
  • Enånger-Njutångers församling
  • Färila-Kårböle församling
  • Los-Hamra församling
  • Forsa-Högs församling
  • Hälsingtuna-Rogsta församling
  • Gnarps församling
  • Harmånger-Jättendals församling
  • Hudiksvall-Idenors församling
  • Järvsö församling
  • Ljusdal-Ramsjö församling
  • Alfta-Ovanåkers församling
  • Arbrå-Undersviks församling
  • Bollnäs församling
  • Rengsjö församling
  • Hanebo-Segersta församling
  • Norrala församling
  • Trönö församling
  • Ljusne församling
  • Mo-Bergviks församling
  • Skogs församling
  • Söderala församling
  • Sandarne församling
  • Söderhamns församling
  • Alunda församling
  • Dannemorabygdens församling
  • Frösåkers församling
  • Ekeby församling
  • Hökhuvuds församling
  • Skäfthammars församling
  • Öregrund-Gräsö församling
  • Rasbo församling
  • Rasbokils församling
  • Stavby församling
  • Tuna församling
  • Älvkarleby-Skutskärs församling
  • Hållnäs-Österlövsta församling
  • Tegelsmora församling
  • Vendels församling
  • Tierp-Söderfors församling
  • Tolfta församling
  • Västlands församling
  • Bro församling
  • Häggeby församling
  • Kalmar-Yttergrans församling
  • Övergrans församling
  • Skoklosters församling
  • Alsike församling
  • Husby-Långhundra församling
  • Knivsta församling
  • Lagga församling
  • Östuna församling
  • Vassunda församling
  • Kungsängen-Västra Ryds församling
  • Husby-Ärlinghundra församling
  • Norrsunda församling
  • Skepptuna församling
  • Valsta församling
  • Sigtuna församling
  • Almunge församling
  • Faringe församling
  • Knutby-Bladåkers församling
  • Häverö-Edebo-Singö församling
  • Blidö församling
  • Länna församling
  • Riala församling
  • Norrtälje-Malsta församling
  • Frötuna församling
  • Rådmansö församling
  • Fasterna församling
  • Gottröra församling
  • Husby, Skederids och Rö församling
  • Närtuna församling
  • Rimbo församling
  • Roslagsbro-Vätö församling
  • Edsbro-Ununge församling
  • Estuna och Söderby-Karls församling
  • Lohärads församling
  • Björkö-Arholma församling
  • Väddö församling
  • Bälingebygdens församling
  • Balingsta församling
  • Dalby församling
  • Hagby församling
  • Ramsta församling
  • Uppsala-Näs församling
  • Västeråkers församling
  • Björklinge församling
  • Skuttunge församling
  • Viksta församling
  • Nora församling
  • Norra Hagunda församling
  • Harbo församling
  • Östervåla församling
  • Enåkers församling
  • Huddunge församling
  • Västerlövsta församling
  • Ärentuna församling
  • Lena församling
  • Tensta församling
  • Vittinge församling
  • Danmark-Funbo församling
  • Gamla Uppsala församling
  • Gottsunda församling
  • Helga Trefaldighets församling
  • Uppsala domkyrkoförsamling
  • Vaksala församling

Arcybiskupi Uppsali[edytuj | edytuj kod]

Jeden z arcybiskupów Uppsali – Nathan Söderblom – w 1930 został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla.

Katoliccy arcybiskupi Uppsali[edytuj | edytuj kod]

Luterańscy arcybiskupi Uppsali[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Przedtem Szwecja podlegała archidiecezji w Lund, należącym wówczas do Danii.
  2. Dotychczasową Uppsalę, dla odróżnienia, zaczęto nazywać Starą Uppsalą (Gamla Uppsala), a jej katedra, zachowana po przebudowie do dziś, została zdegradowana do rangi zwykłego kościoła parafialnego.
  3. Po zerwaniu więzów z Kościołem rzymskokatolickim dotychczasowa archidiecezja stała się diecezją, choć jej zwierzchnicy zachowali do dnia dzisiejszego tytuł arcybiskupa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Ärkebiskopen (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-10-27].
  2. Nowa zwierzchniczka Diecezji Uppsala (pol.). luteranie.pl. [dostęp 2019-03-10].
  3. a b c d e Några statistiska uppgifter (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-10-27].
  4. a b c Gunnar Smedberg: Ärkestiftets uppkomst och indelning (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-11-15].
  5. Anders Winroth: Stephanus (szw.). nad.riksarkivet.se. [dostęp 2013-11-15].
  6. a b Svenska kyrkan: Mer om domkyrkans historia (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-11-15].
  7. Ann Catherine Bonnier, Göran Hägg, Ingrid Sjöström: Svenska kyrkor: En historisk reseguide. Sztokholm: Medströms Bokförlag, 2008, s. 301–302. ISBN 978-91-7329-015-9. (szw.)
  8. Projekt Runeberg: 1199-1200 Jakobstadt–Jakt (szw.). runeberg.org. [dostęp 2013-11-16].
  9. Projekt Runeberg: 505-506 Sture (szw.). runeberg.org. [dostęp 2013-11-16].
  10. Projekt Runeberg: 39-40 Johannes Marquardi–Johannes Matthiae Gothus (szw.). runeberg.org. [dostęp 2013-11-15].
  11. Projekt Runeberg: 577-578 Olaus Magni–Olaus Magnus (szw.). runeberg.org. [dostęp 2013-11-15].
  12. Projekt Runeberg: 282 Petri (szw.). runeberg.org. [dostęp 2013-11-15].
  13. Om Uppsala stift (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-10-27].
  14. Församlingar i Uppsala stift (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-10-27].
  15. Antal Röstberättigade Församling (szw.). svenskakyrkan.se. [dostęp 2013-10-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]