Dietoterapia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dietoterapia – działania terapeutyczne oparte na odpowiednio zmodyfikowanej diecie w konkretnych jednostkach chorobowych. Leczenie dietą w wielu schorzeniach jest istotnym wsparciem dla leczenia farmakologicznego (np. choroby trzustki, choroby nerek, choroby wątroby, nowotwory), a nierzadko stanowi również jego podstawę (np. zaparcia, otyłość, cukrzyca, alergie pokarmowe, celiakia). Celem działań dietoterapeutycznych jest m.in. eliminacja błędów żywieniowych, wzmocnienie organizmu, poprawa ogólnej kondycji pacjenta, przeciwdziałanie postępowi rozwoju choroby, wywołanie pożądanych zmian w organizmie pacjenta w zależności od zdiagnozowanego problemu medycznego.

Schorzenia dietozależne[edytuj | edytuj kod]

Wykazano, że wadliwe, niedoborowe lub nadmierne i jednostronne żywienie jest przyczyną ponad 80-ciu rodzajów chorób[1]. Do schorzeń z żywieniowym czynnikiem ryzyka – w patogenezie których istotną rolę odgrywają nieprawidłowości w diecie – zaliczane są przede wszystkim:[2]

Schorzenia podlegające dietoterapii[edytuj | edytuj kod]

Dietoterapia jest istotnym elementem leczenia schorzeń, takich jak:[3]

Diety terapeutyczne[edytuj | edytuj kod]

Do diet stosowanych w dietoterapii różnych chorób należą:[4]

  • dieta bogatoresztkowa – dieta bogatobłonnikowa, powinna zawierać 35-40 g błonnika pokarmowego, który pobudza i reguluje perystaltykę jelit, ułatwiając opróżnianie. Znajduje zastosowanie w zaparciach nawykowych czy zaburzeniach czynnościowych jelit. Pomocna okazuje się też w leczeniu cukrzycy, otyłości czy chorób sercowo-naczyniowych[5]. Bazuje w dużej mierze na produktach roślinnych bogatych w to włókno pokarmowe.
  • dieta łatwostrawna – stanowi modyfikację diety podstawowej z uwzględnieniem przyjaznych procesom trawienia produktom oraz odpowiednich technik przyrządzania potraw (gotowanie na parze, duszenie, pieczenie). Powinna ograniczać podaż błonnika (do 24 g/dobę ze względu na wzdymające właściwości błonnika) oraz eliminować dania smażone i tłuste (mocno obciążają przewód pokarmowy) oraz mocne przyprawy. Polecana szczególnie pacjentom ze stanami zapalnymi błony śluzowej żołądka i jelit, z nowotworami jelita grubego, zawale, w trakcie rekonwalescencji po odbytych zabiegach chirurgicznych.
  • dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu – zakłada ograniczenie podaży tłuszczów do połowy normy fizjologicznej (ok. 45-50 g/dobę). Dieta opiera się na rezygnacji z tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, takich jak smalec, łój, słonina oraz z przygotowywania smażonych potraw. Zamiast tego zaleca się korzystanie z tłuszczy typu oleje roślinne, oliwa z oliwek czy masło (w ograniczonych ilościach). Dietę rekomenduje się pacjentom ze schorzeniami wątroby, trzustki, dróg żółciowych, jelita grubego[6].
  • dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego – zmierza do ograniczenia produktów (alkohol, kwaśne i gazowane napoje, kawa naturalna, mocna herbata, nierozcieńczone soki owocowe/warzywne) i potraw (smażone i pieczone, ostre, słone, wędzone, marynowane, mocne buliony warzywne i grzybowe) pobudzających wydzielanie kwasu solnego. Jej celem jest niedrażnienie chemiczne, termiczne oraz mechaniczne błony śluzowej żołądka. Rekomendowana osobom z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy[7], przewlekłym nadkwaśnym nieżytem żołądka czy refluksem żołądkowo-przełykowym.
  • dieta łatwostrawna niskobiałkowa – wdrażana w chorobach nerek i wątroby przebiegających z niewydolnością tych narządów, zakłada dostarczanie białek na poziomie 40-50 g/dobę (jednak nie mniej niż 20 g, by nie dopuścić do rozpadu białka ustrojowego)[8]. Źródłem energii dla organizmu stają się wówczas tłuszcze i węglowodany. Zmiany te służą zapobieganiu nadmiernemu wytwarzaniu toksycznych dla organizmu produktów przemiany białkowej oraz ochronie chorobowo zmienionych narządów.
  • dieta łatwostrawna bogatobiałkowa – stanowi modyfikację diety lekkostrawnej poprzez zwiększenie podaży białka do ok. 100-120 g/dobę. Zmiana ta służy mobilizacji organizmu do wykorzystania dostarczanego mu białka do budowy i odbudowy tkanek ustrojowych, ciał odpornościowych, enzymów, hormonów, białek, osocza. Jednocześnie dieta musi posiadać odpowiednie wartości energetyczne, by organizm w tych celach nie wykorzystał białka. Dietę tę stosuje się u pacjentów wyniszczonych, z nowotworami, oparzeniami, zranieniami, w trakcie gorączkowania i rekonwalescencji po chorobie.
  • dieta łatwostrawna o zmienionej konsystencji – może przybrać formę papkowatą, płynną, płynną wzmocnioną lub przystosowaną do żywienia przez zgłębnik lub przetokę. Zmiana konsystencji pokarmu służy niedrażnieniu jamy ustnej i przełyku pacjentów z chorobami jamy ustnej, przełyku, z trudnościami z gryzieniem i połykaniem oraz po niektórych zabiegach chirurgicznych.
  • dieta ubogoenergetyczna[9] – adresowana do osób z otyłością, służy redukcji masy ciała przez stopniowe ograniczenie energii. Jednocześnie zapewnia prawidłowe funkcjonowanie organizmu, utrzymanie dobrego samopoczucia i ograniczenie uczucia głodu. Zapotrzebowanie energetyczne oblicza się indywidualnie dla pacjenta. Wartość energetyczna diety zawiera się jednak w granicach 1000-1500 kcal. Największemu ograniczeniu podlegają tu tłuszcze. Natomiast przez jej zastosowanie pobudza się organizm do użytkowania w celach energetycznych tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej tak, by zredukować masę ciała o ok. 1kg/tydzień, co przekłada się na dzienny deficyt energii ok. 500 kcal.
  • dieta niskowęglowodanowa – zakłada ograniczenie podaży węglowodanów względem ilości standardowej, gdzie węglowodany stanowią 50-70% całkowitego dziennego zapotrzebowania na kalorie. Dostarcza mniej niż 130 g węglowodanów na dobę (norma ta nie dotyczy dzieci poniżej 12 r.ż., kobiet w ciąży i w trakcie laktacji). Szczególnym rodzajem tej diety jest dieta ketogenna (węglowodany i białka ograniczone do 10-20% całości zapotrzebowania energetycznego organizmu na rzecz zwiększenia podaży tłuszczów do nawet 80-90%)[10]. Tego typu dieta bazuje również na ściśle określonych proporcjach stosunku tłuszczów do sumy węglowodanów i białek (np. dieta OleoKeto 2:1)[11]. Celem tej modyfikacji jest wprowadzenie organizmu w stan ketozy, w którym przestaje on czerpać energię z glukozy, a zaczyna tworzyć ciała ketonowe (w toku metabolizmu tłuszczów), którymi będzie żywił się mózg oraz inne organy i tkanki. Dieta ketogenna znajduje zastosowanie w terapii otyłości i cukrzycy, a także schorzeń o etiologii niedietozależnej, jak epilepsja[12], choroba Parkinsona[10], choroba Alzheimera[10]. Udowodniono także, że dieta ketogenna korzystnie wpływa na pacjentów onkologicznych i może zahamować rozwój choroby nowotworowej. Komórki nowotworowe nie są bowiem w stanie przestawić się z metabolizmu glukozy na metabolizm zakładający czerpanie energii z ciał ketonowych[13]. Wykazano również, że dieta niskowęglowodanowa bogatotłuszczowa często przynosi lepsze efekty terapii otyłości niż dieta ubogoenergetyczna[14].
  • dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów – ogranicza się bądź eliminuje węglowodany szybko wchłaniające. Zadaniem diety jest zmniejszenie stężenia glukozy we krwi oraz usprawnienie przemiany materii, stosuje się ją zatem w cukrzycy przy upośledzonej tolerancji glukozy. Ograniczeniu, a nawet wykluczeniu z codziennego żywienia ulega glukoza, fruktoza i sacharoza, a zwiększa się podaż węglowodanów złożonych – błonnika pokarmowego oraz skrobi[15].
  • dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych – cechuje ją ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych i częściowe ich zastąpienie wielo- oraz jednonienasyconymi kwasami tłuszczowymi. Tłuszcze dostarczają w niej 25–30% energii dobowego zapotrzebowania. Pożądany stosunek kwasów tłuszczowych nasyconych do wielonienasyconych i jednonienasyconych powinien wynosić odpowiednio 0,7 (NKT) : 0,8 (WNKT) : 1,5 (JNKT). By osiągnąć ten efekt do diety należy wprowadzić różnorodne oleje roślinne bogate w WNKT i JNKT oraz margaryny miękkie produkowane z tych olejów. Równocześnie należy wyeliminować tłuszcze zwierzęce (smalec, słoninę, boczek, tłuste mięsa, wędliny i sery). Dietę zaleca się przy hiperlipidemii, miażdżycy oraz jako profilaktykę choroby niedokrwiennej serca. Jej głównym zadaniem jest zmniejszenie poziomu lipidów w surowicy krwi[16].
  • diety eliminacyjne[17] – (w tym dieta bezglutenowa,dieta bezmleczna) stosowane w terapii alergii pokarmowych, zakładają wykluczenie z jadłospisu pokarmów uczulających bądź potencjalnie uczulających pacjenta (np. białko mleka krowiego, jaka, ryby, soja, pszenica, orzechy, konkretne owoce). W ich miejsce zaleca się spożywanie produktów bardziej bezpiecznych (np. ryże, kasze, jagnięcina, indyk, warzywa strączkowe) i dobranych tak, by dostarczały choremu niezbędnych składników odżywczych.

Dietoprofilaktyka[edytuj | edytuj kod]

Działania dietoprofilaktyczne stanowią wsparcie dla dietoterapii i zakładają codzienne bazowanie na diecie podstawowej skonstruowanej w oparciu o piramidę prawidłowego żywienia (zaproponowaną przez U.S. Department of Agriculture w 1992 roku)[18]. Polska wersja tej wizualizacji zaleceń żywieniowych[19] – rozpowszechniana przez Instytut Żywności i Żywienia – zakłada, że:

  • I piętro – to 5 porcji produktów zbożowych dziennie
  • II piętro – to 4 porcje warzyw dziennie
  • III piętro – to 3 porcje owoców dziennie
  • IV piętro – to 2 porcje produktów mlecznych i 1 porcja mięsa i jego przetworów
  • tłuszcze widoczne oraz cukier i produkty słodkie, jak również sól powinny być spożywane w ilościach bardzo ograniczonych.

W 1998 roku prof.. W. C. Willet z Harvard School of Public Health i Harward Medical School z Bostonu[20] zaproponował modyfikację piramidy żywienia do postaci:

  • I piętro – codzienna aktywność fizyczna
  • II piętro – po połowie: całe ziarna zbóż i tłuszcze roślinne
  • III piętro – po połowie: warzywa i owoce
  • IV piętro – orzechy i rośliny strączkowe (1-3 porcje)
  • V piętro – ryby, drób, jaka (1-2 porcje)
  • VI piętro – mleko i suplementy wapnia (1-2 porcje)
  • VII piętro – po połowie: ryż, białe pieczywo, ziemniaki, makaron oraz czerwone mięso i masło.

Przestrzeganie tych zaleceń dietoprofilaktycznych przez zdrowego człowieka pozwala zachować dobrą kondycję ogólną organizmu i zminimalizować ryzyko wystąpienia chorób przewlekłych, często wymagających już odpowiedniej dietoterapii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Praktyczny podręcznik dietetyki Ministerstwa Zdrowia.. [dostęp 2017-05-30]. s. 15.
  2. Choroby dietozależne.. W: Informacje zawarte na stronie Europejskiej Rady Informacji o Żywności [on-line]. [dostęp 2017-05-30].
  3. red. J. Hasik, J. Gawęcki: Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Warszawa: PWN, 2012, seria: t.2. ISBN 978-83-01-16492-8.
  4. Klasyfikacja diet [w: Praktyczny podręcznik dietetyki Ministerstwa Zdrowia]. [dostęp 2017-06-30]. s. 160.
  5. A. Platta. Rola diety bogatoresztkowej w profilaktyce i leczeniu zaparć, otyłości, cukrzycy i chorób układu sercowo-naczyniowego. „Zeszyty Naukowe Akademii Morskiej w Gdyni Nr 86”, s. 154-166, 2014. 
  6. Dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu. „Broszura informacyjna nr 4”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  7. Dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. „Broszura informacyjna nr 6”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  8. Dieta łatwostrawna niskobiałkowa. „Broszura informacyjna nr 5”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  9. I. Węgielska, W. Słaba, J. Sulibursk. Terapia dietą i leczenie farmakologiczne otyłości w aspekcie problemu niedożywienia osób otyłych. „Forum Zaburzeń Metabolicznych Nr 4”. t. 2, s. 239–244, 2011. 
  10. a b c T. Chorągiewicz., I. Żarnowska, M. Gąsior, T. Żarnowski. Przeciwpadaczkowe i neuroprotekcyjne działanie diety ketogennej. „Przegląd Lekarski Nr 67”, s. 205, 2010. 
  11. M. Hession, C. Rolland, U. Kulkarni, A. Wise, J. Broom. Systematic review of randomized controlled trials of low-carbohydrate vs. low-fat/low-calorie diets in the management of obesity and its comorbidities. „Obesity Reviews Nr 10 (1)”, s. 36-50, 2009. 
  12. The metabolic effects of low-carbohydrate diets and incorporation into a biochemistry course. „Biochemistry and Molecular Biology Education Nr 33 (2)”, s. 91–100, 2005. DOI: 10.1002/bmb.2005.494033022445. 
  13. M. Kardasz, D. Pawłowska. Dieta ketogenna jako terapia w lekoopornej dziecięcej epilepsji. „Nowa Pediatria Nr 3”, s. 79-89, 2009. 
  14. K. Dudziak, B. Regulska-Ilow. Znaczenie ładunku glikemicznego diety w rozwoju chorób nowotworowych. „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej Nr 67”, s. 449-462, 2013. 
  15. Dieta z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów. „Broszura informacyjna nr 2”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  16. H. Ciborowska, A. Rudnicka: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2014, s. 279-280. ISBN 978-83-2004867-4.
  17. M. Kaczmarski, E. Maciorkowska, J. Semeniuk, U. Daniluk, M. Gocał. Dieta eliminacyjna w alergii pokarmowej. „Przegląd Alergologiczny Nr 1”, s. 30-34, 2004. 
  18. B. Całyniuk, E. Grochowska-Niedworok, A. Białek, N. Czech, A. Kukielczak. Piramida żywienia wczoraj i dziś. „Problemy Higieny i Epidemiologii Nr 92(1)”, s. 20-24, 2011. 
  19. Zasady prawidłowego żywienia. Strona Instytutu Żywności i Żywienia. [dostęp 2017-06-30].
  20. W.C. Willet. The dietary pyramid: does the foundation need repair?. „AmericanJournal of Clinical Nutrition Nr 68”, s. 218-219, 1998. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.