Dietoterapia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dietoterapia, stosowanie diet terapeutycznych lub stosowanie diet leczniczych - żywienie, w którym z przyczyn zdrowotnych zmodyfikowano podaż składników energetycznych i substancji odżywczych w ten sposób aby miało działanie terapeutyczne. Diety tego rodzaju są niezbilansowane w stosunku do potrzeb żywieniowych zdrowego człowieka i są dla niego szkodliwe ale ich okresowe stosowanie ma uzasadnienie terapeutyczne[1].

W medycynie opartej na faktach dietoterapię stosuje się wyłącznie w przypadku chorób których przyczyną pierwotna jest niewłaściwa lub źle zbilansowana dieta. W medycynie niekonwencjonalnej natomiast przypisuje się działanie terapeutyczne dietom alternatywnym w przypadku różnych schorzeń również niezależnych od diety (np. nowotwory),

Schorzenia których patogenezą jest niewłaściwa dieta[edytuj | edytuj kod]

Do schorzeń z żywieniowym czynnikiem ryzyka – w patogenezie których istotną rolę odgrywają nieprawidłowości w diecie – zaliczane są przede wszystkim:[2]

Do schorzeń zależnych od diety zalicza się niedokrwistość występującą u dzieci między 6 a 18 miesiącem życia, która jest spowodowana niekarmieniem mlekiem matki lub zmniejszonymi zapasami z życia płodowego (wcześniaki).

Wykazano, że wadliwe, niedoborowe lub nadmierne i jednostronne żywienie może zwiększać ryzyko zachorowania na jedną z ponad 80-ciu rodzajów chorób[3][4].

Diety terapeutyczne[edytuj | edytuj kod]

Do diet terapeutycznych należą:

  • dieta ubogoenergetyczna[5] – adresowana do osób z otyłością, służy redukcji masy ciała przez stopniowe ograniczenie energii. Jednocześnie zapewnia prawidłowe funkcjonowanie organizmu, utrzymanie dobrego samopoczucia i ograniczenie uczucia głodu. Zapotrzebowanie energetyczne oblicza się indywidualnie dla pacjenta. Wartość energetyczna diety zawiera się jednak w granicach 1000-1500 kcal. Największemu ograniczeniu podlegają tu tłuszcze. Natomiast przez jej zastosowanie pobudza się organizm do użytkowania w celach energetycznych tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej tak, by zredukować masę ciała o ok. 1kg/tydzień, co przekłada się na dzienny deficyt energii ok. 500 kcal.
  • dieta wysokoenergetyczna - dla osób z niedowagą lub chorobami z niedożywienia
  • dieta bogatoresztkowa – dieta bogatobłonnikowa, powinna zawierać 35-40 g błonnika pokarmowego, który pobudza i reguluje perystaltykę jelit, ułatwiając opróżnianie. Znajduje zastosowanie w zaparciach nawykowych czy zaburzeniach czynnościowych jelit. Pomocna okazuje się też w leczeniu cukrzycy, otyłości czy chorób sercowo-naczyniowych[6]. Bazuje w dużej mierze na produktach roślinnych bogatych w to włókno pokarmowe.
  • dieta o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych – cechuje ją ograniczenie spożycia kwasów tłuszczowych oraz odpowiedni udział wielo- oraz jednonienasyconychkwasów tłuszczowych w stosunku do kwasów nasyconych. Udział tłuszczu oraz proporcje kwasów tłuszczowych są zależne od wieku płci i innych czynników. Dietę zaleca się przy hiperlipidemii, miażdżycy oraz jako profilaktykę choroby niedokrwiennej serca. Jej głównym zadaniem jest zmniejszenie poziomu lipidów w surowicy krwi[7].

Diety alternatywne lub modyfikacje diety podstawowej, które mogą być uznawane za wspomagające leczenie[edytuj | edytuj kod]

Do diet alternatywnych lub diet modyfikowanych należą:[8]

  • dieta łatwostrawna – stanowi modyfikację diety podstawowej z uwzględnieniem przyjaznych procesom trawienia produktom oraz odpowiednich technik przyrządzania potraw (gotowanie na parze, duszenie, pieczenie). Powinna ograniczać podaż błonnika (do 24 g/dobę ze względu na wzdymające właściwości błonnika) oraz eliminować dania smażone i tłuste (mocno obciążają przewód pokarmowy) oraz mocne przyprawy. Polecana szczególnie pacjentom ze stanami zapalnymi błony śluzowej żołądka i jelit, z nowotworami jelita grubego, zawale, w trakcie rekonwalescencji po odbytych zabiegach chirurgicznych.
  • dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu – zakłada ograniczenie podaży tłuszczów do połowy normy fizjologicznej (ok. 45-50 g/dobę). Dieta opiera się na rezygnacji z tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, takich jak smalec, łój, słonina oraz z przygotowywania smażonych potraw. Zamiast tego zaleca się korzystanie z tłuszczy typu oleje roślinne, oliwa z oliwek czy masło (w ograniczonych ilościach). Dietę rekomenduje się pacjentom ze schorzeniami wątroby, trzustki, dróg żółciowych, jelita grubego[9].
  • dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego – zmierza do ograniczenia produktów (alkohol, kwaśne i gazowane napoje, kawa naturalna, mocna herbata, nierozcieńczone soki owocowe/warzywne) i potraw (smażone i pieczone, ostre, słone, wędzone, marynowane, mocne buliony warzywne i grzybowe) pobudzających wydzielanie kwasu solnego. Jej celem jest niedrażnienie chemiczne, termiczne oraz mechaniczne błony śluzowej żołądka. Rekomendowana osobom z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy[10], przewlekłym nadkwaśnym nieżytem żołądka czy refluksem żołądkowo-przełykowym.
  • dieta łatwostrawna niskobiałkowa – wdrażana w chorobach nerek i wątroby przebiegających z niewydolnością tych narządów, zakłada dostarczanie białek na poziomie 40-50 g/dobę (jednak nie mniej niż 20 g, by nie dopuścić do rozpadu białka ustrojowego)[11]. Źródłem energii dla organizmu stają się wówczas tłuszcze i węglowodany. Zmiany te służą zapobieganiu nadmiernemu wytwarzaniu toksycznych dla organizmu produktów przemiany białkowej oraz ochronie chorobowo zmienionych narządów.
  • dieta łatwostrawna bogatobiałkowa – stanowi modyfikację diety lekkostrawnej poprzez zwiększenie podaży białka do ok. 100-120 g/dobę. Zmiana ta służy mobilizacji organizmu do wykorzystania dostarczanego mu białka do budowy i odbudowy tkanek ustrojowych, ciał odpornościowych, enzymów, hormonów, białek, osocza. Jednocześnie dieta musi posiadać odpowiednie wartości energetyczne, by organizm w tych celach nie wykorzystał białka. Dietę tę stosuje się u pacjentów wyniszczonych, z nowotworami, oparzeniami, zranieniami, w trakcie gorączkowania i rekonwalescencji po chorobie.
  • dieta łatwostrawna o zmienionej konsystencji – może przybrać formę papkowatą, płynną, płynną wzmocnioną lub przystosowaną do żywienia przez zgłębnik lub przetokę. Zmiana konsystencji pokarmu służy niedrażnieniu jamy ustnej i przełyku pacjentów z chorobami jamy ustnej, przełyku, z trudnościami z gryzieniem i połykaniem oraz po niektórych zabiegach chirurgicznych.
  • dieta niskowęglowodanowa – zakłada ograniczenie podaży węglowodanów względem ilości standardowej, gdzie węglowodany stanowią 50-70% całkowitego dziennego zapotrzebowania na kalorie. Dostarcza mniej niż 130 g węglowodanów na dobę (norma ta nie dotyczy dzieci poniżej 12 r.ż., kobiet w ciąży i w trakcie laktacji). Szczególnym rodzajem tej diety jest dieta ketogenna (węglowodany i białka ograniczone do 10-20% całości zapotrzebowania energetycznego organizmu na rzecz zwiększenia podaży tłuszczów do nawet 80-90%)[12]. Tego typu dieta bazuje również na ściśle określonych proporcjach stosunku tłuszczów do sumy węglowodanów i białek (np. dieta OleoKeto 2:1)[13]. Celem tej modyfikacji jest wprowadzenie organizmu w stan ketozy, w którym przestaje on czerpać energię z glukozy, a zaczyna tworzyć ciała ketonowe (w toku metabolizmu tłuszczów), którymi będzie żywił się mózg oraz inne organy i tkanki. Dieta ketogenna znajduje zastosowanie w terapii otyłości i cukrzycy, a także schorzeń o etiologii niedietozależnej, jak epilepsja[14], choroba Parkinsona[12], choroba Alzheimera[12]. Udowodniono także, że dieta ketogenna korzystnie wpływa na pacjentów onkologicznych i może zahamować rozwój choroby nowotworowej. Komórki nowotworowe nie są bowiem w stanie przestawić się z metabolizmu glukozy na metabolizm zakładający czerpanie energii z ciał ketonowych[15]. Wykazano również, że dieta niskowęglowodanowa bogatotłuszczowa często przynosi lepsze efekty terapii otyłości niż dieta ubogoenergetyczna[16].
  • dieta z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów – ogranicza się bądź eliminuje węglowodany szybko wchłaniające. Zadaniem diety jest zmniejszenie stężenia glukozy we krwi oraz usprawnienie przemiany materii, stosuje się ją zatem w cukrzycy przy upośledzonej tolerancji glukozy. Ograniczeniu, a nawet wykluczeniu z codziennego żywienia ulega glukoza, fruktoza i sacharoza, a zwiększa się podaż węglowodanów złożonych – błonnika pokarmowego oraz skrobi[17].
  • diety eliminacyjne[18] – (w tym dieta bezglutenowa,dieta bezmleczna) stosowane w terapii alergii pokarmowych, zakładają wykluczenie z jadłospisu pokarmów uczulających bądź potencjalnie uczulających pacjenta (np. białko mleka krowiego, jaka, ryby, soja, pszenica, orzechy, konkretne owoce). W ich miejsce zaleca się spożywanie produktów bardziej bezpiecznych (np. ryże, kasze, jagnięcina, indyk, warzywa strączkowe) i dobranych tak, by dostarczały choremu niezbędnych składników odżywczych.

Dietoprofilaktyka[edytuj | edytuj kod]

Działania dietoprofilaktyczne stanowią wsparcie dla dietoterapii i zakładają codzienne bazowanie na diecie podstawowej skonstruowanej w oparciu o piramidę prawidłowego żywienia (zaproponowaną przez U.S. Department of Agriculture w 1992 roku)[19]. Polska wersja tej wizualizacji zaleceń żywieniowych[20] – rozpowszechniana przez Instytut Żywności i Żywienia – zakłada, że:

  • I piętro – to 5 porcji produktów zbożowych dziennie
  • II piętro – to 4 porcje warzyw dziennie
  • III piętro – to 3 porcje owoców dziennie
  • IV piętro – to 2 porcje produktów mlecznych i 1 porcja mięsa i jego przetworów
  • tłuszcze widoczne oraz cukier i produkty słodkie, jak również sól powinny być spożywane w ilościach bardzo ograniczonych.

W 1998 roku prof.. W. C. Willet z Harvard School of Public Health i Harward Medical School z Bostonu[21] zaproponował modyfikację piramidy żywienia do postaci:

  • I piętro – codzienna aktywność fizyczna
  • II piętro – po połowie: całe ziarna zbóż i tłuszcze roślinne
  • III piętro – po połowie: warzywa i owoce
  • IV piętro – orzechy i rośliny strączkowe (1-3 porcje)
  • V piętro – ryby, drób, jaka (1-2 porcje)
  • VI piętro – mleko i suplementy wapnia (1-2 porcje)
  • VII piętro – po połowie: ryż, białe pieczywo, ziemniaki, makaron oraz czerwone mięso i masło.

Przestrzeganie tych zaleceń dietoprofilaktycznych przez zdrowego człowieka pozwala zachować dobrą kondycję ogólną organizmu i zminimalizować ryzyko wystąpienia chorób przewlekłych, często wymagających już odpowiedniej dietoterapii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rudnicka i inni, Dietetyka : żywienie zdrowego i chorego człowieka, wyd. Wyd. 4, rozszerzone i uaktualnione - 1 dodr, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2014, ISBN 978-83-200-4867-4, OCLC 892609706 [dostęp 2018-09-11].
  2. Choroby dietozależne.. W: Informacje zawarte na stronie Europejskiej Rady Informacji o Żywności [on-line]. [dostęp 2017-05-30].
  3. Praktyczny podręcznik dietetyki Ministerstwa Zdrowia.. s. 15. [dostęp 2017-05-30].
  4. red. J. Hasik, J. Gawęcki: Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Warszawa: PWN, 2012, seria: t.2. ISBN 978-83-01-16492-8.
  5. I. Węgielska, W. Słaba, J. Sulibursk. Terapia dietą i leczenie farmakologiczne otyłości w aspekcie problemu niedożywienia osób otyłych. „Forum Zaburzeń Metabolicznych Nr 4”. t. 2, s. 239–244, 2011. 
  6. A. Platta. Rola diety bogatoresztkowej w profilaktyce i leczeniu zaparć, otyłości, cukrzycy i chorób układu sercowo-naczyniowego. „Zeszyty Naukowe Akademii Morskiej w Gdyni Nr 86”, s. 154-166, 2014. 
  7. H. Ciborowska, A. Rudnicka: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2014, s. 279-280. ISBN 978-83-2004867-4.
  8. Klasyfikacja diet [w: Praktyczny podręcznik dietetyki Ministerstwa Zdrowia]. s. 160. [dostęp 2017-06-30].
  9. Dieta łatwostrawna z ograniczeniem tłuszczu. „Broszura informacyjna nr 4”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  10. Dieta łatwostrawna z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego. „Broszura informacyjna nr 6”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  11. Dieta łatwostrawna niskobiałkowa. „Broszura informacyjna nr 5”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  12. a b c T. Chorągiewicz., I. Żarnowska, M. Gąsior, T. Żarnowski. Przeciwpadaczkowe i neuroprotekcyjne działanie diety ketogennej. „Przegląd Lekarski Nr 67”, s. 205, 2010. 
  13. M. Hession, C. Rolland, U. Kulkarni, A. Wise, J. Broom. Systematic review of randomized controlled trials of low-carbohydrate vs. low-fat/low-calorie diets in the management of obesity and its comorbidities. „Obesity Reviews Nr 10 (1)”, s. 36-50, 2009. 
  14. The metabolic effects of low-carbohydrate diets and incorporation into a biochemistry course. „Biochemistry and Molecular Biology Education Nr 33 (2)”, s. 91–100, 2005. DOI: 10.1002/bmb.2005.494033022445. 
  15. M. Kardasz, D. Pawłowska. Dieta ketogenna jako terapia w lekoopornej dziecięcej epilepsji. „Nowa Pediatria Nr 3”, s. 79-89, 2009. 
  16. K. Dudziak, B. Regulska-Ilow. Znaczenie ładunku glikemicznego diety w rozwoju chorób nowotworowych. „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej Nr 67”, s. 449-462, 2013. 
  17. Dieta z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów. „Broszura informacyjna nr 2”, 2014. Śląskie Centrum Chorób serca w Zabrzu. 
  18. M. Kaczmarski, E. Maciorkowska, J. Semeniuk, U. Daniluk, M. Gocał. Dieta eliminacyjna w alergii pokarmowej. „Przegląd Alergologiczny Nr 1”, s. 30-34, 2004. 
  19. B. Całyniuk, E. Grochowska-Niedworok, A. Białek, N. Czech, A. Kukielczak. Piramida żywienia wczoraj i dziś. „Problemy Higieny i Epidemiologii Nr 92(1)”, s. 20-24, 2011. 
  20. Zasady prawidłowego żywienia. Strona Instytutu Żywności i Żywienia. [dostęp 2017-06-30].
  21. W.C. Willet. The dietary pyramid: does the foundation need repair?. „AmericanJournal of Clinical Nutrition Nr 68”, s. 218-219, 1998. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.