Dikerogammarus villosus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dikerogammarus villosus
(Sowinsky, 1894)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada pancerzowce
Rząd obunogi
Podrząd Gammaridea
Rodzina Gammaridae
Rodzaj Dikerogammarus
Gatunek Dikerogammarus villosus

Dikerogammarus villosusinwazyjny gatunek skorupiaka z rodziny Gammaridae, występujący pierwotnie w regionie pontokaspijskim, rozprzestrzeniający się w wodach Europy. Gatunek drapieżny, na obszarach opanowywanych wypiera lokalne gatunki kiełży.

Systematyka[edytuj]

Gatunek przypisywany do rodziny Gammaridae[1] lub Pontogammaridae[2], jeden z 10 przedstawicieli rodzaju Dikerogammarus [3].

Cechy morfologiczne[edytuj]

Jeden z większych kiełży, samice osiągają długość ciała do 8-14 mm, samce: 12-22 mm. Największe osobniki miały długość 30 mm. Pod względem morfologii podobny do gatunku Dikerogammarus haemobaphes, od którego odróżnia się uzbrojeniem urosomy: posiada na jej I i II segmencie wysoki, stożkowaty lub cylindryczny kominek z 2-5 kolcami na szczycie. Samce mają biczyk czułków drugiej pary oraz propodus I i II pary gnatopoda zaopatrzone w pęczki długich i gęstych, pierzastych szczecin. 1. człon egzopoditu ostatniej pary odnóży odwłokowych jest uzbrojony tylko na zewnętrznej krawędzi w pojedyncze grupy kolców. Osobniki młodociane obydwu gatunków mogą być trudne do rozróżnienia[2], do pewnego oznaczenia przynależności taksonomicznej stosowane są markery molekularne[4]. Gatunek polimorficzny pod względem ubarwienia[5].

Występowanie[edytuj]

Występuje pospolicie w regionie ponto-kaspijskim, w limanach Morza Czarnego, Morza Kaspijskiego, Morza Azowskiego, w dolnych odcinkach rzek uchodzących do tych mórz.

W pierwszej połowie XX wieku stwierdzono, że gatunek ten rozpoczął ekspansję, początkowo w górę Dunaju, skąd później kanałami łączącymi tę rzekę z Menem przedostał się do Renu[6], a następnie na wschód do Łaby i Odry[7], i na zachód oraz południe do wszystkich większych rzek Francji a także do Włoch[2].

W Polsce stwierdzony po raz pierwszy w dolnej Odrze, rozprzestrzenił się w górę i w dół rzeki, zasiedlił też Zalew Szczeciński[2]. W roku 2003 wykryto stanowiska tego gatunku w Bugu i Jeziorze Zegrzyńskim, co świadczy najprawdopodobniej o tym, że gatunek ten rozprzestrzenia się w Europie Centralnej nie tylko drogą Dunaj-Ren, ale również bezpośrednio ze wschodu, tzw. „kanałem centralnym”[2]. W 2007 roku stwierdzono występowanie tego gatunku w Wiśle w pobliżu Wyszogrodu[8].

Biologia i ekologia[edytuj]

Zajmowane siedliska[edytuj]

Gatunek eurytopowy, zasiedla litoral słodkich i słonawowodnych zbiorników wodnych, estuaria, kanały, rzeki. Może występować na różnych typach podłoża (kamienistym, w matach glonów nitkowatych, na strukturach hydroinżynieryjnych). Wykazuje dużą tolerancję względem zmian temperatury (optimum: 20-23ºC, górna granica: 30-35ºC), natlenienia, zasolenia (optimum: 0-10 promila, może znosić zasolenie do 20 promili). Może osiągać duże zagęszczenia[5].

Odżywianie[edytuj]

Gatunek polifagiczny, drapieżny, może odżywiać się detrytusem i spasać glony[9]. Bardzo żarłoczny, poluje na bezkręgowce bentosowe: larwy ochotek, chruścików, jętek i ważek, pijawki, równonogi, młodociane raki, a także na innych przedstawicieli kiełży[5][9]. Z racji dużej agresywności w literaturze anglojęzycznej nazywany „killer shrimp“[5] (ang. – kiełż zabójca), atakuje i rani inne bezkręgowce bez zjadania ich[9].

Rozmnażanie[edytuj]

Rozdzielnopłciowy, samce są większe od samic. W populacjach dominują samice. Rozmnaża się przez cały sezon. Osobniki osiągają dojrzałość płciową przy długości ciała 6 mm. Samce podczas kopulacji przenoszą samice na grzbiecie. Samice mogą składać do 50 jaj, które rozwijają się w komorze jajowej. Osobniki wykazują duże osobnicze tempo wzrostu (1,3-2,9 mm/miesiąc zimą, 2-2,6 mm/2 tygodnie wiosną)[5].

Interakcje międzygatunkowe[edytuj]

Osobniki tego gatunku mogą być gospodarzami dla różnych gatunków pasożytów. Stwierdzono, że są żywicielami pośrednimi kolcogłowów Pomphorhynchus tereticollis, oraz żywicielami mikrosporidiów: Nosema dikerogammari, Nosema granulosis, Dictyocoela muelleri, Dictyocoela berillorum, Dictyocoela roeselum[9].

Ze względu na dużą rozrodczość, duże tempo wzrostu, duże zagęszczenia populacji i drapieżny tryb życia stanowi duże zagrożenie dla rodzimych gatunków kieży. W wodach Europy Zachodniej stwierdzono szybkie wypieranie (eliminację) miejscowych gatunków kiełży (tak rodzimych, jak i wcześniejszych imigrantów)[10][4]. Może atakować narybek[5].

Stwierdzono, że również w wodach Polski ma miejsce wypieranie przez D. villosus lokalnie występujących kiełży, w rezultacie czego gatunek ten staje się dominującym obunogiem. O ile nie liczyć szkód związanych z dewastacją rodzimych zespołów obunogów, nie stwierdzono, by gatunek powodował inne szkody ekologiczne[2]. Podejrzewa się, że może wpływać na funkcjonowanie ekosystemów, ze względu na ograniczenie ilości i efektywności bezkręgowców, związanych z przetwarzaniem detrytusu[9].

Przypisy

  1. >Lowry, Jim: WoRMS taxon details for Dikerogammarus villosus (Sowinsky, 1894). 2015. [dostęp 2 grudnia 2015].
  2. a b c d e f Alicja Konopacka: Gatunki obce w faunie Polski: Dikerogammarus villosus (Sovinsky, 1894). Instytut Ochrony Przyrody PAN, Wyd. internetowe, Z. Głowaciński, H. Okarma, J. Pawłowski, W. Solarz (red.), 2012. [dostęp 2 grudnia 2015].
  3. Özbek M., N. Özkan. 2011. Dikerogammarus istanbulensis sp. n., a new amphipod species (Amphipoda: Gammaridae) from Turkey with a key for the genus. Zootaxa 2813: 55–64. pdf
  4. a b Müller J.C., Schramm S. & A. Seitz. 2002. Genetic and morphological differentiation of Dikerogammarus invaders and their invasion history in Central Europe. Freshwater Biology 47(11): 2039–2048; DOI: 10.1046/j.1365-2427.2002.00944.x
  5. a b c d e f Danielle M. Crosnier & Daniel P. Molloy: Killer Shrimp - Dikerogammarus villosus. W: Aquatic Nuisance Species Research Program [on-line]. październik 2006. [dostęp 2 grudnia 2015].
  6. Bij de Vaate A., Klink A. G. 1995. Dikerogammarus villosus Sovinsky (Crustacea: Gammaridae): a new immigrant in the Dutch part of the lower Rhine. Lauterbornia 20: 51-54.
  7. Konopacka A. 2004. Inwazyjne skorupiaki obunogie (Crustacea, Amphipoda) w wodach Polski. Przegląd Zoologiczny 48: 141-162.
  8. Bącela K., Grabowski M. & A. Konopacka. 2008. Dikerogammarus villosus (Sowinsky, 1894) (Crustacea, Amphipoda) enters Vistula – the biggest river in the Baltic basin. Aquatic Invasions 3(1): 95-98; doi: 10.3391/ai.2008.3.1.16
  9. a b c d e Rewicz T., Grabowski M., MacNeil C. & K. Bącela-Spychalska. 2014. The profile of a ‘perfect’ invader – the case of killer shrimp, Dikerogammarus villosus. Aquatic Invasions 9(3):.
  10. Dick J.T. & D. Platvoet. 2000. Invading predatory crustacean Dikerogammarus villosus eliminates both native and exotic species. Proc. Biol. Sci. 267: 977–983; doi: 10.1098/rspb.2000.1099