Dmitrij Bortnianski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Dmytro Bortnianski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dmitrij Stiepanowicz Bortnianski
Дмитрий Бортнянский.jpg
Dmitrij Bortnianski
Data i miejsce urodzenia 28 października 1751
Głuchów
Pochodzenie polskie
Data i miejsce śmierci 10 października 1825
Petersburg
Zawód kompozytor, śpiewak, dyrygent

Dmitrij Stiepanowicz Bortnianski (ros. Дмитрий Степанович Бортнянский; ukr. Дмитро Степанович Бортнянський, Dmytro Stepanowycz Bortnianski, ur. 28 października 1751 w Głuchowie, zm. 10 października 1825 w Sankt Petersburgu) − rosyjsko-ukraiński kompozytor, śpiewak i dyrygent pochodzenia polskiego.

Ród Bortnianskich wywodzi się z Łemkowszczyzny, ze wsi Bartne (łem. Bortne). Ojciec kompozytora, Stefan Szkurat, osiadły na Ukrainie w Głuchowie, zmienił nazwisko na bardziej szlachecko brzmiące Bortnianski (od nazwy rodzinnej wsi)[1]. Matka kompozytora pochodziła z rosyjskiego rodu szlacheckiego Tołstych.

Podstawy wykształcenia muzycznego otrzymał Bortnianski w Głuchowie, w istniejącej tu od 1740 r. szkole śpiewaków cerkiewnych. Od 1759 r. śpiewał w carskiej kapeli chóralnej w Petersburgu. Tu uczył się śpiewu i teorii muzyki, a ponadto kompozycji u Baldassara Galuppiego. Po wyjeździe Galuppiego z Petersburga Bortnianski kontynuował u niego studia w Wenecji. W latach 1769-'79 przebywał w Wenecji, Bolonii i Rzymie. Podczas pobytu we Włoszech napisał szereg kompozycji religijnych do tekstów łacińskich oraz wystawił trzy opery (Creonte, Quinto Fabio, Alcide), które spotkały się u współczesnych z dużym uznaniem. Po powrocie do Rosji został dyrygentem carskiej kapeli chóralnej, a od 1796 r. dyrygentem muzyki wokalnej i kierownikiem tejże kapeli. Działając na tym stanowisku, napisał wiele kompozycji religijnych i przyczynił się do znacznego podniesienia poziomu zespołu chóralnego. Ponadto Bortnianski był związany z nadwornym zespołem muzycznym carewicza Pawła w Gatczynie i Pawłowsku. Tu kierował oprawą muzyczną wszelkich uroczystości dworskich, uświetniajac je własnymi kompozycjami, pisanymi na użytek dworu (opery, utwory kameralne).

Bortnianski jest najwybitniejszym kompozytorem rosyjskiego kręgu kulturowego XVIII w. Jego styl operowy opiera się na zdobyczach osiemnastowiecznej opery osiemnastowiecznej. Świadczą o tym obszerne arie z rozległymi partiami recytatywu akompaniowego i płynna melodyka typu bel canto. Tradycje rodzime przejawiają się w szerokim wykorzystywaniu chórów. Późniejsze opery, wystawione na dworze carewicza Pawła w wykonaniu amatorów ("Sokoł", "Święto seniora", "Syn-konkurent lub nowoczesna Stratonika"), wykazują wpływy francuskiej opery komicznej.

Twórczość instrumentalna Bortnianskiego ma wyraźne powiązania z muzyką klasyczną (np. Mozarta). Uwidacznia się to zarówno w formie, jak i w przejrzystej fakturze. Melodyka części powolnych jego sonat i innych utworów instrumentalnych nosi cechy stylu bel canto i odznacza się charakterem melancholijno-sentymentalnym.

Twórczość religijna Bortnianskiego reprezentuje szczytowe osiągnięcie rosyjskiej muzyki cerkiewnej XVIII w. Najbogatszą dziedzinę tej twórczości stanowią wielogłosowe koncerty religijne a capella. Są to obszerne kompozycje złożone z trzech lub czterech części, kontrastujących ze sobą pod względem tempa, faktury i typu melodyki. Kompozytor przeciwstawia partie solowe, duety lub tercety partiom chóralnym, części szybkie – częściom powolnym. Monumentalne pod względem brzmieniowym finały mają niekiedy formę fugi. W melodyce koncertów kompozytor wykorzystuje zwroty zaczerpnięte ze starocerkiewnych śpiewów znamiennych, łącząc je ze zwrotami typowymi dla pieśni ukraińskich i rosyjskich oraz włoską kantyleną operową. Brzmienie chórów świadczy o doskonałym opanowaniu przez Bortnianskiego techniki chóralnych śpiewów cerkiewnych. Szczególnie interesujące są pod tym względem koncerty na dwa chóry. Koncerty religijne Bortnianskiego cieszyły się w Rosji popularnością przez cały XIX w. Mimo zaniechania ich wykorzystania w praktyce liturgicznej są wykonywane na koncertach do dzisiaj. Mistrzostwo zastosowanej w nich techniki polifonicznej podziwiał Hector Berlioz. Obecnie twórczość Bortnianskiego przeżywa swój renesans w repertuarze rosyjskich i ukraińskich instytucji muzycznych.

O przynależność narodową i kulturalną kompozytora od wielu lat spierają się naukowcy rosyjscy i ukraińscy.

Przypisy

  1. A. Rydzanicz "Bortniański wrócił do Bartnego", Przegląd Prawosławny Nr 9(291)/2009

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Доброхотов Б.В.: Д. С. Бортнянский, Государственное музыкальное издательство, Москва 1950
  2. Келдыш Ю.В.: Русская музыка XVIII века, Издательство «Наука», Москва 1965
  3. Lissa Z.: Historia muzyki rosyjskiej, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1955
  4. Рабинович А.С.: Русская опера до Глинки, Музгиз, Москва 1948
  5. Волинський І.: Дмитро Бортнянський і Західна Україна [w]: Українське музикознавство, t. 6, Музична Україна, Київ 1971