Dobrzeń Wielki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dobrzeń Wielki
Herb
Herb Dobrzenia Wielkiego
Dobrzeń Wielki
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat opolski
Gmina Dobrzeń Wielki
Liczba ludności (2006) 4500
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 46-081[1]
Tablice rejestracyjne OPO
SIMC 0493439
Położenie na mapie gminy Dobrzeń Wielki
Mapa lokalizacyjna gminy Dobrzeń Wielki
Dobrzeń Wielki
Dobrzeń Wielki
Położenie na mapie powiatu opolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu opolskiego
Dobrzeń Wielki
Dobrzeń Wielki
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Dobrzeń Wielki
Dobrzeń Wielki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dobrzeń Wielki
Dobrzeń Wielki
Ziemia50°46′00″N 17°50′48″E/50,766667 17,846667

Dobrzeń Wielki (dodatkowa nazwa w j. niem. Groß Döbern[2]; śl. Wielki Dobrzyń) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Dobrzeń Wielki[3], której jest siedzibą.

Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Nazwa[edytuj]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa wsi wywodzi się od polskiego słowa określającego wartość - "dobra"[4]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu najstarszą nazwę miejscowości wymienia w polskiej formie Dobrzyn podając jej znaczenie "Gutland" czyli po polsku "Dobra ziemia"[4].

Wieś wzmiankowana w łacińskim dokumencie z 1228 roku wydanym przez Kazimierza I opolskiego gdzie zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Dobren”[5]. Miejscowość została wymieniona w zlatynizowanej formie Dobrin w łacińskim dokumencie wydanym w 1360 roku w Brzegu[6]. Pierwotna nazwa została początkowo przez Niemców fonetycznie zgermanizowana na Döbern[4], a później na Groß Döbern tracąc swoje pierwotne znaczenie.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod nazwą Wielki Dobrzyń oraz zgermanizowaną - Gross Dobern[7].

Historia[edytuj]

Badania archeologiczne, prowadzone na obszarze miejscowości przed i po II wojnie światowej datują najstarsze pozostałości zorganizowanego życia ludzkiego na VI i V w p.n.e., natomiast ślady samego pobytu ludzi na 10 tys. lat[8].

W XIV w. miejscowość uzyskała niezależność od klasztoru norbertanów w Czarnowąsach, a mieszkańcy wybudowali murowany kościół pw. św. św. Katarzyny i Walentego. Klasztor jednak złożył protest do księcia Bolesława i odzyskał w 1325 r. swoje prawa do miejscowości. Kościół uległ zniszczeniu podczas pożaru w 1832 r., lecz został odbudowany[8].

13 marca 1681 r. proboszcz parafii w Dobrzeniu Wielkim, o. Jan Nerlich, norbertanin, otrzymał od wikariusza generalnego z Nysy, jako urzędnika bpa z Wrocławia, inwestyturę na kościół w Dobrzeniu Wielkim i filię w Brynicy[8].

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnionych było w Dobrzeniu Wielkim 1825 osób, z czego 1443, ok. 79,1%, stanowili mieszkańcy (w tym 1421, ok. 77,9% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 1795 głosów (ok. 98,4% uprawnionych), w tym 1792 (ok. 99,8%) ważnych; za Niemcami głosowało 1216 osób (ok. 67,7%), a za Polską 576 osób (ok. 31,6%)[9]. W 1934 r. wybudowano w Dobrzeniu Wielkim nowy kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. 1 kwietnia 1938 r. miejscowość połączono wraz z Dobrzeniem Małym pod wspólną nazwą Döbern[10].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[11]:

Demografia[edytuj]

W 1925 r. w miejscowości mieszkało 2727 osób[10].

Edukacja[edytuj]

W miejscowości znajdują się szkoła podstawowa, publiczne gimnazjum i publiczne liceum ogólnokształcące, które w momencie powstania było pierwszym liceum na wsi w Polsce[12]. Gimnazjum i liceum mieszczą się w tym samym budynku, który w ostatnich latach przeszedł gruntowną modernizację i zyskał jedną z najnowocześniejszych i największych w województwie hal widowiskowo-sportowych. Szkoła prowadzi wymiany z niemieckimi i szwajcarskim placówkami edukacyjnymi.

Sport[edytuj]

W miejscowości od 11 sierpnia 1926 roku działa klub piłkarski TOR Dobrzeń Wielki, w sezonie 2016/2017 występujący w IV lidze, w grupie opolskiej[13].

Administracja[edytuj]

W obrębie Dobrzenia Wielkiego wyróżnione są administracyjnie trzy części miejscowości: Ameryka, Buczki i osada Wolny[3][14].

Historyczne i obecne części miejscowości Dobrzeń Wielki
Część miejscowości SIMC Status prawny Forma dopełniaczowa Forma przymiotnikowa Współrzędne Nazwa niemiecka
Ameryka[15] 0493445 nadana 1 czerwca 1948 r./obowiązująca Ameryki amerycki 50°46′52″N 17°50′24″E/50,781111 17,840000 Amerika[15]
Buczki 0493451 obowiązująca 50°46′12″N 17°51′09″E/50,770000 17,852500
Dobrzeń Mały[15] 0493416 nadana 1 czerwca 1948 r./zniesiona (samodzielna wieś) Dobrzenia Małego dobrzeński 50°45′05″N 17°51′28″E/50,751389 17,857778 Klein Döbern[15]
Kłapacz[15] 0493238 nadana 1 czerwca 1948 r./zniesiona (przysiółek wsi Borki) Kłapacza kłapacki 50°44′26″N 17°52′49″E/50,740556 17,880278 Eichenkamp[15]
Święty Roch[15] nadana 1 czerwca 1948 r./ zniesiona Świętego Rocha świętoroski Sankt Rochus[15]
Wolny 0493468 obowiązująca 50°46′12″N 17°49′36″E/50,770000 17,826667

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  4. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 67.
  5. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 145.
  6. Colmar Grünhagen 1870 ↓, s. 27.
  7. Johann Knie 1830 ↓, s. 845.
  8. a b c Henryk Kałuża: Nasz brynicki kościół. Brynica: 1996, s. 15,25,31-32, seria: Nasza mała ojczyzna. (pol.)
  9. Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W (niem.). [dostęp 2012-04-07].
  10. a b Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-04-07].
  11. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2.1.2013]. s. 93.
  12. Lidia Majchrak: 60 lat minęło……. Liceum w Dobrzeniu. ZSDobrzenWielki.pl. [dostęp 2013-12-16].
  13. Skarb - TOR Dobrzeń Wielki. 90minut.pl. [dostęp 2009-05-26].
  14. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  15. a b c d e f g h Rozporządzenie Ministrów Administracji Pulicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1948 r. Nr 59, poz. 363).

Bibliografia[edytuj]

  • Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T.9 Urkunden der Stadt Brieg. Breslau: Josef Max & COMP., 1870.
  1. Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • Przewodnik turystyczny po woj. opolskim; Opole 1999