Dobrzeń Wielki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

50°46′0″N 17°50′48″E

- błąd

39 m

WD

50°46'0.1"N, 17°52'0.1"E

- błąd

14 m

Odległość

1486 m

Dobrzeń Wielki
wieś
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 opolskie

Powiat

opolski

Gmina

Dobrzeń Wielki

Liczba ludności (2006)

4500

Strefa numeracyjna

77

Kod pocztowy

46-081[1]

Tablice rejestracyjne

OPO

SIMC

0493439

Położenie na mapie gminy Dobrzeń Wielki
Mapa konturowa gminy Dobrzeń Wielki, na dole znajduje się punkt z opisem „Dobrzeń Wielki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Dobrzeń Wielki”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Dobrzeń Wielki”
Położenie na mapie powiatu opolskiego
Mapa konturowa powiatu opolskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dobrzeń Wielki”
Ziemia50°46′00″N 17°50′48″E/50,766667 17,846667

Dobrzeń Wielki (dodatkowa nazwa w j. niem. Groß Döbern[2]; śl. Wielki Dobrzyń) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Dobrzeń Wielki[3], której jest siedzibą.

Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Według dzisiejszej wiedzy nazwa wsi Dobrzeń Wielki może pochodzić od nazw Dobern, Doberna (stąd pochodzi niem. nazwa Döbern), które zostały nazwane przez germańskie plemię Silingów.[4]

Według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy’ego nazwa wsi wywodzi się od polskiego słowa określającego wartość - "dobra"[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu najstarszą nazwę miejscowości wymienia w polskiej formie Dobrzyn podając jej znaczenie "Gutland" czyli po polsku "Dobra ziemia"[5].

Wieś wzmiankowana w łacińskim dokumencie z 1228 roku wydanym przez Kazimierza I opolskiego, gdzie zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Dobren”[6]. Miejscowość została wymieniona w zlatynizowanej formie Dobrin w łacińskim dokumencie wydanym w 1360 roku w Brzegu[7]. Pierwotna nazwa została początkowo przez Niemców fonetycznie zgermanizowana na Döbern[5], a później na Groß Döbern tracąc swoje pierwotne znaczenie.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Georga Knie wieś występuje pod nazwą Wielki Dobrzyń oraz niemiecką - Gross Dobern[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Badania archeologiczne, prowadzone na obszarze miejscowości przed i po II wojnie światowej datują najstarsze pozostałości zorganizowanego życia ludzkiego na VI i V w p.n.e., natomiast ślady samego pobytu ludzi na 10 tys. lat[9].

W XIV w. miejscowość uzyskała niezależność od klasztoru norbertanów w Czarnowąsach, a mieszkańcy wybudowali murowany kościół pw. św. św. Katarzyny i Walentego. Klasztor jednak złożył protest do księcia Bolesława i odzyskał w 1325 r. swoje prawa do miejscowości. Kościół uległ zniszczeniu podczas pożaru w 1832 r., lecz został odbudowany[9].

13 marca 1681 r. proboszcz parafii w Dobrzeniu Wielkim, o. Jan Nerlich, norbertanin, otrzymał od wikariusza generalnego z Nysy, jako urzędnika bpa z Wrocławia, inwestyturę na kościół w Dobrzeniu Wielkim i filię w Brynicy[9]. W 1880 we wsi urodził się werbista, Roch Szajca, redaktor polskich czasopism religijnych[10].

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnionych było w Dobrzeniu Wielkim 1825 osób, z czego 1443, ok. 79,1%, stanowili mieszkańcy (w tym 1421, ok. 77,9% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 1795 głosów (ok. 98,4% uprawnionych), w tym 1792 (ok. 99,8%) ważnych; za Niemcami głosowało 1216 osób (ok. 67,7%), a za Polską 576 osób (ok. 31,6%)[11]. W 1934 r. wybudowano w Dobrzeniu Wielkim nowy kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. 1 kwietnia 1938 r. miejscowość połączono wraz z Dobrzeniem Małym pod wspólną nazwą Döbern[12]. W okresie Republiki Weimarskiej i III Rzeszy miejscowość była ważnym ośrodkiem kulturalnym mniejszości polskiej. W Dobrzeniu Wielkim działały polskie organizacje takie jak: oddział Związku Polaków w Niemczech, Towarzystwo Młodzieży, Gromada Zuchów, Kongregacja Mariańska Trzeci Zakon i Związek Matek Chrześcijańskich[13]. 6 kwietnia 1945 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło Centralne Obozy Pracy. Obóz MBP nr 95, powstały w Dobrzeniu miał status obozu przejściowego, następnie został przekształcony w obóz pracy. Przetrzymywano w nich Ślązaków i Niemców oraz byłych członków SS. Do obozu trafiali także powracający do Polski żołnierze armii Andersa, którzy wstąpili do niej po dezercji z Wehrmachtu, do którego wcielono ich wcześniej w ramach volkslisty[14].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[15]:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1925 r. w miejscowości mieszkało 2727 osób[12].

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości znajdują się szkoła podstawowa, publiczne gimnazjum i publiczne liceum ogólnokształcące, które w momencie powstania było pierwszym liceum na wsi w Polsce[16]. Gimnazjum i liceum mieszczą się w tym samym budynku, który w ostatnich latach przeszedł gruntowną modernizację i zyskał jedną z najnowocześniejszych i największych w województwie hal widowiskowo-sportowych. Szkoła prowadzi wymiany z niemieckimi i szwajcarskim placówkami edukacyjnymi.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości od 11 sierpnia 1926 roku działa klub piłkarski TOR Dobrzeń Wielki, w sezonie 2018/2019 występujący w IV lidze, w grupie opolskiej[17].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

W obrębie Dobrzenia Wielkiego wyróżnione są administracyjnie trzy części miejscowości: Ameryka, Buczki i osada Wolny[3][18].

Historyczne i obecne części miejscowości Dobrzeń Wielki
Część miejscowości SIMC Status prawny Forma dopełniaczowa Forma przymiotnikowa Współrzędne Nazwa niemiecka
Ameryka[19] 0493445 nadana 1 czerwca 1948 r./obowiązująca Ameryki amerycki 50°46′52″N 17°50′24″E/50,781111 17,840000 Amerika[19]
Buczki 0493451 obowiązująca 50°46′12″N 17°51′09″E/50,770000 17,852500
Dobrzeń Mały[19] 0493416 nadana 1 czerwca 1948 r./zniesiona (samodzielna wieś) Dobrzenia Małego dobrzeński 50°45′05″N 17°51′28″E/50,751389 17,857778 Klein Döbern[19]
Kłapacz[19] 0493238 nadana 1 czerwca 1948 r./zniesiona (przysiółek wsi Borki) Kłapacza kłapacki 50°44′26″N 17°52′49″E/50,740556 17,880278 Eichenkamp[19]
Święty Roch[19] nadana 1 czerwca 1948 r./ zniesiona Świętego Rocha świętoroski Sankt Rochus[19]
Wolny 0493468 obowiązująca 50°46′12″N 17°49′36″E/50,770000 17,826667

Linki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 229 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. Historia gminy Dobrzeń Wielki
  5. a b c Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 67, OCLC 456751858 (niem.).
  6. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 145.
  7. Colmar Grünhagen 1870 ↓, s. 27.
  8. Knie 1830 ↓, s. 845.
  9. a b c Henryk Kałuża: Nasz brynicki kościół. Brynica: 1996, s. 15,25,31-32, seria: Nasza mała ojczyzna. (pol.)
  10. Józef Arlik, w: red. Roman Malek, Werbiści w Polsce, Księża Werbiści, Pieniężno, 1982, s. 76
  11. Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W (niem.). [dostęp 2012-04-07].
  12. a b Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-04-07].
  13. Leksykon Polactwa w Niemczech, Warszawa-Wrocław 1973, łam 159
  14. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-13] (pol.).
  15. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 93. [dostęp 2013-01-02].
  16. Lidia Majchrak: 60 lat minęło……. Liceum w Dobrzeniu. ZSDobrzenWielki.pl. [dostęp 2013-12-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-16)].
  17. Skarb - TOR Dobrzeń Wielki. 90minut.pl. [dostęp 2009-05-26].
  18. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  19. a b c d e f g h Rozporządzenie Ministrów Administracji Pulicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1948 r. nr 59, poz. 363).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]