Dokodonty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dokodonty
Docodonta
Kretzoi, 1946
Ilustracja
Castorocauda lutrasimilis
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Rząd

dokodonty

Dokodonty (Docodonta) – grupa wymarłych ssaków[1].

Dokodonty pojawiają się w zapisie kopalnym w epoce jury środkowej i są w nim obecne do kredy wczesnej. Ich skamieniałości znajdywano w Europie, Azji i Ameryce Północnej[1].

Były to niewielkie zwierzęta, zazwyczaj nie przerastające współczesnego kreta. Cechowały się jednakże dużym zróżnicowaniem[1].

Czaszka dokodontów była jeszcze dość prymitywna. Kość kwadratowa i kość kątowa[1], ta pierwsza budująca u gadów pierwotny staw żuchwowy[2], a u dzisiejszych ssaków przekształcona w kosteczkę słuchową – kowadełko[3], były jeszcze względnie duże[1].

Zęby dokodontów cechowały się skomplikowana strukturą. Szersze od zębów morganukodontów, nosiły liczne krawędzie i guzki. Struktury te powstały na drodze konwergencji z trybosfenicznymi trzonowcami koronnej grupy ssaków[1] (aczkolwiek w przeszłości uważano je też za homologiczne[4]), spełniając tę samą funkcję, mianowicie polepszając dopasowanie górnych i dolnych zębów. Pozwalało to na lepsze rozdrobnienie pokarmu, w czym upatruje się przyczyn sukcesu ewolucyjnego tej grupy[1].

Wśród przedstawicieli dokodontów wymienia się Haldanodon z jurajskiej Portugalii o długości 10 cm, przypominającego dzisiejszego kreta i również wykazującego adaptacje do podziemnego trybu życia. Z kolei również jurajska, chińska Castorocauda wykazywała przystosowania do życia w wodzie, jak spłaszczony w kierunku grzbietobrzusznym ogon, przywodzący na myśli współczesne bobry[1].

W przeszłości grupę tą włączano do "Prototheria". Późniejszy pogląd czyni z nich podrząd w rzędzie Triconodonta, obok morganukodontów[4].

Luo et al. w 2002 zaprezentowali następujący kladogram, na którym dokodonty reprezentuje Haldanodon[4] (znacznie uproszczono):


Probainognathus




Haramiyavia, Tritylodontidae




Tritheledontidae




Adelobasileus




Sinuconodon




Morganucodon, Megazostrodon, Dinnetherium




Haldanodon




Hadrocodium




Kuehneotherium



klad koronny Mammalia










Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Fostowicz-Frelik 2020 ↓, s. 49.
  2. Krysiak, Kobryń i Kobryńczuk 2012 ↓, s. 113-114.
  3. Błaszak 2020 ↓, s. 21.
  4. a b c Zhe-Xi Luo, Zofia Kielan-Jaworowska i Richard L. Cifelli, W poszukiwaniu filogenezy ssaków mezozoicznych, „Acta Palaeontologica Polonica”, 47 (1), 2002, s. 1-78 (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesłąw Błaszak, Gromada: Ssaki – Mammalia, [w:] Czesław Błaszak, Zoologia, t. Tom 3, część 3. Ssaki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, ISBN 978-83-01-17337-1 (pol.).
  • Łucja Fostowicz-Frelik, Filogeneza, [w:] Czesław Błaszak, Zoologia, t. Tom 3, część 3. Ssaki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, ISBN 978-83-01-17337-1 (pol.).
  • Kazimierz Krysiak, Henryk Kobryń, Franciszek Kobryńczuk: Anatomia zwierząt. T. 1: Aparat ruchowy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012. ISBN 978-83-01-16755-4.