Doktor Who – seria 9 (2015)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Seria 9
Serial Doktor Who
Kraj produkcji  Wielka Brytania
Główne role Peter Capaldi
Jenna Coleman
Liczba odcinków 12 + 2
Produkcja
Produkcja Steven Moffat (wyk.)
Brian Minchin (wyk.)
Nikki Wilson
Peter Bennett
Derek Ritchie
Scenariusz Steven Moffat
Toby Whithouse
Jamie Mathieson
Catherine Tregenna
Peter Harness
Mark Gatiss
Sarah Dollard
Pierwsza emisja
Stacja telewizyjna BBC One
Pierwsza emisja 19 września – 5 grudnia 2015
Chronologia
← Poprzedni
Seria 8
Następny →
Seria 10
Lista odcinków
Strona internetowa

Dziewiąta seria nowej wersji (chronologicznie 35.) brytyjskiego serialu science-fiction pt. Doktor Who rozpoczęła się 19 września 2015 wraz z premierą odcinka Pomocnica czarodzieja, a zakończyła się 5 grudnia 2015 odcinkiem W drodze do piekła. Serii towarzyszyły dwa odcinki świąteczne, Ostatnia gwiazdka który miał premierę 24 grudnia 2014 oraz Mężowie River Song, który miał premierę 24 grudnia 2015 roku. Producentami wykonawczymi serii byli Steven Moffat oraz Brian Minchin, a producentami serii byli Nikki Wilson, Peter Bennett oraz Derek Ritchie.

Steven Moffat napisał cztery odcinki sezonu i współtworzył kolejne dwa. Inni scenarzyści, który napisali scenariusze do odcinków, to Toby Whithouse, Jamie Mathieson, Catherine Tregenna, Peter Harness, Mark Gatiss oraz Sarah Dollard.

Jest to drugi sezon w którym w roli Doktora występuje Peter Capaldi. Do roli Clary Oswald powróciła po raz ostatni Jenna Coleman[1], która tuż przed rozpoczęciem emisji ogłosiła, że odchodzi z serialu[2]. W związku z jej odejściem w odcinku świątecznym pt. Mężowie River Song Doktorowi towarzyszyła River Song, grana przez Alex Kingston[3].

Głównym motywem serii jest los bycia hybrydą, kombinacją dwóch różnych ras. Takimi przykładami w tym sezonie są postaci Osgood i Ashildr. Ponadto śledztwo Doktora prowadzi go w stronę odnalezienia jego rodzinnej planety, Gallifrey.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Peter Capaldi, Jenna Coleman oraz Michelle Gomez podczas panelu na San Diego Comic-Con w dniu 9 lipca 2015 roku.

Role główne[edytuj | edytuj kod]

Jest to drugi sezon w którym w roli Doktora występuje Peter Capaldi. Do roli towarzyszki Doktora, Clary Oswald, po raz ostatni powróciła Jenna Coleman[1], która tuż przed rozpoczęciem emisji serii 9. ogłosiła, że odchodzi z serialu[2]. W związku z jej odejściem, w odcinku świątecznym pt. Mężowie River Song Doktorowi towarzyszyła River Song, grana przez Alex Kingston[3].

Role drugoplanowe[edytuj | edytuj kod]

W magazynie Doctor Who Magazine Michelle Gomez potwierdziła, że powróci do roli Missy, najnowszej inkarnacji Mistrza[4]. W lutym 2015 roku ogłoszono, że Missy pojawi się w dwóch pierwszych odcinkach sezonu, zatytułowanych Pomocnica czarodzieja i Sługa wiedźmy[5].

Jemma Redgrave powraca do roli Kate Lethbridge-Stewart w czterech odcinkach tego sezonu, zatytułowanych Pomocnica czarodzieja, Sługa wiedźmy, Inwazja Zagończyków i Odwróceni Zagończycy[6][7][8]. Ponadto w historii Inwazja Zagończyków / Odwróceni Zagończycy do roli Osgood powróciła Ingrid Oliver, pomimo śmierci postaci w poprzednim sezonie[9].

W czerwcu 2015 ogłoszono, że Joivan Wade powróci do serialu jako Rigsy. Postać pojawiła się wcześniej na ekranie w odcinku z 2014 roku pt. Trzeci wymiar[10].

W historii Pomocnica czarodzieja/ Sługa wiedźmy pojawia się Julian Bleach w roli Davrosa[11][12]. Aktor pojawił się wcześniej w tej roli w historii z 2008 roku pt. Skradziona Ziemia / Koniec podróży[13][14], natomiast sama postać pojawiała się w serialu od historii Genesis of the Daleks z 1975 roku[15]. Dodatkowo, w obu odcinkach pojawia się młodsza wersja Davrosa, którą zagrał Joey Price[16][17].

30 marca 2015 roku ogłoszono, że do obsady serii dołączy Maisie Williams, która wcieli się w nową postać – Ashildr[18] (później określaną także jako „Me”). Postać ta pojawiła się w czterech odcinkach: Dziewczyna, która umarła[19], Kobieta, która żyła[20], Oko w oko z krukiem[21] oraz W drodze do piekła[22].

W nienazwanym prequelu z września 2015, a także w pierwszym i ostatnim odcinku sezonu pojawia się postać Ohili, arcykapłanki ze Zgromadzenia Sióstr z Karn, którą gra Clare Higgins[23][16][17]. Wcześniej postać ta pojawiła się w mini-odcinki z 2013 roku pt. The Night of the Doctor[24], natomiast motyw Zgromadzenia Sióstr z Karn istnieje w serialu od historii The Brain of Morbius z 1976 roku[25].

Role gościnne[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 2015 roku ogłoszono, że aktor Paul Kaye pojawi się w odcinkach tego sezonu jako Prentis[26] (odcinki 3.[27] i 4.[28]). Inni aktorzy obsadzeni w odcinkach 3. i 4. to: Arsher Ali, Morven Christie, Neil Fingleton, Colin McFarlane i Steven Robertson[29].

W lutym 2015 roku ogłoszono, że w pierwszym odcinku pojawiają się m.in. Kelly Hunter oraz Jaye Griffiths. Hunter pojawiła się wcześniej w odcinku Skradziona Ziemia. Inni aktorzy, którzy wystąpili w pierwszym odcinku serialu to: India Ria Amarteifio, Dasharn Anderson, Harki Bhambra, Daniel Hoffmann-Gill, Aaron Neil, Demi Papaminas oraz Jami Reid-Quarrell[30][16].

30 marca 2015 roku ogłoszono, że do obsady tej serii serialu dołączyli[18] m.in. Rufus Hound (jako Sam Swift, odcinek 6.[20]), Tom Stourton (jako Lofty, odcinek 5.[19]), Ariyon Bakare (jako Leandro, odcinek 6.[20]), Simon Lipkin (jako Nollarr, odcinek 5.[19]), Ian Conningham (jako Chuckles, odcinek 5.[19]), Murray McArthur (jako Hasten, odcinek 5.[19]), Barnaby Kay (jako Heidi, odcinek 5.[19]), John Voce (jako pan Fanshaw, odcinek 6.[20]) oraz Struan Rodger (jako Clayton, odcinek 6.[20]). 17 kwietnia 2015 pojawia się informacja, że aktor David Schofield został obsadzony w roli boga wikingów, Odyna[31].

4 czerwca 2015 roku ogłoszono, że Rebecca Front, która występowała razem z Capaldim w serialu The Thick of It, pojawi się w odcinku Inwazja Zagończyków[32][6], natomiast dzień później ogłoszono że aktorzy: Reece Shearsmith, Elaine Tan, Neet Mohan, Bethany Black oraz Paul Courtenay Hyu pojawią się gościnnie w odcinku Nie zaznasz snu[33].

28 sierpnia 2015 roku ogłoszono także, że w postać Króla Rybaka, władcy kosmitów pojawiającego się w odcinku Przed powodzią, wcieli się Neil Fingleton, najwyższy człowiek Wielkiej Brytanii, a głosu użyczy mu aktor Peter Serafinowicz[34]. Dodatkowo, krzyk króla Rybaka podłoży Corey Taylor, główny wokalista zespołu Slipknot[34].

Odcinki[edytuj | edytuj kod]

Serię po raz pierwszy od szóstego sezonu w 2011 roku otwiera dwuodcinkowa historia[5]. Po raz pierwszy od przywrócenia serialu na ekrany w 2005 roku seria w połowie składa się z wieloczęściowych historii[35]. Odcinki trwają 50 minut, chyba że podano inaczej.

N/o # Tytuł[36] Tytuł polski[a] Reżyseria[36] Scenariusz[36] Uwagi Premiera[37] Premiera w Polsce[b]
253 Last Christmas[38] Ostatnia gwiazdka Paul Wilmshurst[38] Steven Moffat[38][39] odcinek świąteczny
(57 minut[38])
25 grudnia 2014[39] 28 grudnia 2014[40]
Doktor i Clara po tajemniczym spotkaniu z Świętym Mikołajem, przylatują na stację polarną na biegunie północnym, gdzie wraz z grupą naukowców zostają zaatakowani przez grupę przetrzymywanych tam „chorych”. Z opresji ratuje ich Święty Mikołaj. Wkrótce potem okazuje się, że wszyscy tak naprawdę śnią. 
254 1
2
The Magician's Apprentice[16]
The Witch's Familiar[17]
Pomocnica czarodzieja
(Uczeń czarnoksiężnika)
Sługa wiedźmy
(Pomocnik wiedźmy)
Hettie Macdonald Steven Moffat 2 odcinki[41] 19 września 2015
26 września 2015
14 września 2016[42]
15 września 2016
Doktor próbuje uratować chłopca z pola bitwy, lecz gdy odkrywa, że chłopiec to Davros, przyszły twórca Daleków, porzuca go. W tym czasie na Ziemi Clara zostaje wezwana przez UNIT, gdy ci odkrywają, że Missy sprawia, że wszystkie samoloty zamarły w powietrzu. Missy twierdzi, że ma przy sobie ostatnią wolę Doktora i szantażując Clarę nakazuje jej wspólne poszukiwania Doktora. Odnajdują go na imprezie w Essex w 1138. W tym samym czasie poszukujący Doktora Sarff (istota złożona z węży) również odnajduje Doktora i przekazuje mu, że umierający Davros pragnie się z nim zobaczyć. 
255 3
4
Under the Lake[27]
Before the Flood[28]
Pod jeziorem
(Podjezierze)
Przed powodzią
Daniel O’Hara Toby Whithouse 2 odcinki[43]
(2. odc. 45 minut[28])
3 października 2015
10 października 2015
16 września 2016
19 września 2016
Doktor i Clara odwiedzają podwodną bazę w 2119 roku. Oddział wojskowy odkrył tam statek kosmiczny, ale wkrótce po odkryciu lider oddziału zostaje zamordowany przez ducha obcego. Teraz duch obcego i duch martwego członka załogi poluje na resztę oddziału. Doktor i pozostali próbują schwytać owe byty, by zrozumieć czego chcą. Wkrótce okazuje się, że jedyne co wypowiadają, to powtarzające się koordynaty. 
256 5 The Girl Who Died[44][19] Dziewczyna, która umarła Ed Bazalgette Jamie Mathieson
Steven Moffat
1 odcinek 17 października 2015 20 września 2016
Doktor i Clara zostają schwytani przez wikingów i zabrani siłą do ich wioski. Tam okazuje się, że przez młodą dziewczynę o imieniu Ashildr, wioska jest w stanie wojny z Mire, rasą obcych. Doktor i Clara starają się pomóc wieśniakom, przygotowując ich na starcie z Mire. Doktor wpada na pomysł jak wykorzystać przekonania Mire przeciwko nim, a głównym punktem jest wykorzystanie w tym planie Ashildr. Dzięki planowi Doktora udaje się pokonać Mire, ale kosztem życia Ashildr. Doktor zdaje sobie sprawę, że nie musi przestrzegać wszystkich zasad kontinuum i decyduje się na ocalenie Ashildr za pomocą technologii Mire, czyniąc ją nieśmiertelną hybrydą. 
257 6 The Woman Who Lived[20] Kobieta, która żyła
(Kobieta, która przeżyła)
Ed Bazalgette Catherine Tregenna 1 odcinek 24 października 2015 21 września 2016
Doktor podróżuje samotnie do Londynu w XVII wieku, gdzie ponownie spotyka Ashildr, która teraz nazywa siebie samą Me (Ja). W ciągu swego nieśmiertelnego życia straciła wiele wspomnień i izoluje się od ludzi, nie chcąc znów przeżywać straty bliskich. Prosi Doktora by ten zabrał ją z tego świata w podróż, ale on odmawia. Ma ona jednak plan B. 
258 7
8
The Zygon Invasion[6]
The Zygon Inversion[7]
Inwazja Zagończyków
(Inwazja Zygonów)
Odwróceni Zagończycy
(Inwersja Zygonów)
Daniel Nettheim Peter Harness
odc 8.: Peter Harness i Steven Moffat
2 odcinki 31 października 2015
7 listopada 2015
22 września 2016
23 września 2016
W wyniku inwazji Zygonów na Ziemię (odcinek Dzień Doktora) i podpisaniu z nimi odpowiednich ustaleń zezwolono 20 milionom Zygonów zamieszkać na Ziemi w przebraniu ludzi. Doktor otrzymuje od Osgood informację, że mimo porozumienia jednak dzieje się coś niedobrego. Okazuje się, że wśród zygonów jest frakcja, która nie zgadza się z warunkami rozejmu. Jako „Prezydent Ziemi” Doktor udaje się do Turmezistanu, gdzie przetrzymywana jest Osgood. 
259 9 Sleep No More[21] Nie zaznasz snu
(Nie zaśniesz już więcej)
Justin Molotnikov Mark Gatiss 1 odcinek 14 listopada 2015 26 września 2016
260 10 Face the Raven[45] Oko w oko z krukiem
(Twarzą w twarz z krukiem)
Justin Molotnikov Sarah Dollard 1 odcinek 21 listopada 2015 27 września 2016
Do Clary dzwoni dawny znajomy z odcinka Trzeci wymiar. Ma on bowiem problem - na jego szyi pojawił się zegar odliczający czas do jego zgonu. 
261 11 Heaven Sent[46] Z nieba zesłane
(Więzienie samotności)
Rachel Talalay Steven Moffat 1 odcinek
(55 minut[46])
28 listopada 2015 28 września 2016
262 12 Hell Bent[22] W drodze do piekła
(Więzienie wolności)
Rachel Talalay Steven Moffat 1 odcinek
(65 minut[22])
5 grudnia 2015 29 września 2016
263 The Husbands of River Song[47][48][49] Mężowie River Song Douglas Mackinnon[3] Steven Moffat[3] odcinek świąteczny
(60 minut[49])
25 grudnia 2015[3] 18 grudnia 2016
Doktor odwiedza w święta ludzką kolonię na obcej planecie i przez przypadek zostaje przez swoją żonę, River Song, wzięty za zamówionego przez nią lekarza. Ma on za zadanie usunąć diament, który utkwił w głowie króla Hydroflaxa po nieudanej próbie kradzieży. 
  1. Tytuł polski podany za Archiwum telewizyjnym serwisu telemagazyn.pl. W nawiasach podano tytuły odcinków za platformą Netfix jeśli inny niż pierwszy podany.
  2. Odcinek Ostatnia gwiazdka wyemitowany został na kanale BBC Entertainment, zaś pozostałe odcinki na kanale BBC HD.

Prequele[edytuj | edytuj kod]

Obie wyprodukowane sceny są prequelami do odcinka Pomocnica czarodzieja. Prequel zatytułowany The Doctor's Meditation został wyemitowany wraz z dwoma finałowymi odcinkami serii ósmej w trakcie seansów kinowych, które odbyły się w kinach w Stanach Zjednoczonych i w Rosji w dniach 15-16 września 2015 oraz w Danii 26 września 2015[50][51][52].

Tytuł Reżyseria Scenariusz Uwagi Premiera
(bez tytułu)[53]
Hettie MacDonald
Steven Moffat
2 minuty
11 września 2015
Doktor rozmawia z arcykapłanką ze Zgromadzenia Sióstr z Karn, Ohilią[53].
The Doctor's Meditation
Ed Bazalgette
Steven Moffat
6,5 minuty
15 września 2015

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Oglądalność serii podczas oficjalnej
premiery w Wielkiej Brytanii
[54]

Moffat obiecał cliffhanger na koniec serii dziewiątej jeszcze przez emisją ósmego sezonu serialu[55][56].

Jako, że zbliżała się 10. rocznica od powrotu Doktora Who na ekrany, BBC oraz Steven Moffat poprosili byłego scenarzystę i byłego producenta wykonawczego serialu, Russella T. Daviesa o napisanie jednego z odcinków sezonu, ten jednak odmówił[57][58].

Zamiar wyprodukowania tej serii ogłoszono w styczniu 2014[59], pierwsze czytanie scenariusza odbyło się 18 grudnia 2014 roku[60], a zdjęcia do serii rozpoczęły się 5 stycznia 2015 roku[61]. W pierwszej kolejności wyprodukowano odcinki Pod jeziorem oraz Przed powodzią[62]. 14 stycznia 2015 roku BBC ogłosiło, że odcinki te, napisane przez Toby'ego Whithouse'a, wyreżyseruje Daniel O'Hara[63]. Producentem tych dwóch odcinków był Derek Ritchie[63].

W drugiej kolejności wyprodukowano odcinki Pomocnica czarodzieja oraz Sługa wiedźmy, które napisał Steven Moffat[5][64]. Reżyserem tych odcinków była Hettie MacDonald, która wyreżyserowała wcześniej m.in. odcinek Mrugnięcie z trzeciego sezonu serialu[5]. Zdjęcia do odcinka wykonano m.in. na Teneryfie w Hiszpanii[65].

16 marca 2015 roku Mark Gatiss potwierdził, że napisze jeden z odcinków tego sezonu[66]. Odcinek ten, zatytułowany Nie zaznasz snu, został wyreżyserowany przez Justina Molotnikova i wyprodukowany przez Nikki Wilson[33][36].

30 marca 2015 roku ogłoszono, że Ed Bazalgette wyreżyseruje dwa odcinki sezonu. Pierwszy z nich, Dziewczyna, która umarła, został napisany przez Jamiego Mathiesona we współpracy z Moffatem[18]. Drugi z nich, Kobieta, która żyła, przez Catherine Tregennę, która napisała wcześniej kilka odcinków spin-offu Doktora Who pt. Torchwood[18][67].

W kwietniu 2015 roku Steven Moffat ogłosił, że serial Doctor Who będzie produkowany co najmniej przez kolejne 5 lat, jako że serial został prolongowany do 2020 roku[68].

8 maja 2015 roku ogłoszono, że rozpoczęto produkcję dwuodcinkowej historii napisanej przez Petera Harnessa, który napisał wcześniej odcinek Zabić Księżyc[9]. Reżyserem tego bloku produkcyjnego został Daniel Nettheim[9].

10 czerwca 2015 roku ogłoszono, że rozpoczęto prace nad kolejnym blokiem produkcyjnym, obejmującym odcinek Oko w oko z krukiem. Reżyserem odcinka napisanego przez Sarah Dollard był Justin Molotnikov[69].

1 lipca 2015 roku BBC ogłosiło, że Rachel Talalay wyreżyseruje dwa finałowe odcinki sezonu, które zostały napisane przez Stevena Moffata[70].

Czytanie scenariusza do odcinka świątecznego Mężowie River Song miało miejsce 31 sierpnia 2015 roku. Zdjęcia do odcinka trwały od 1 do 26 sierpnia 2015 roku[71]. Producentem tego odcinka była Nikki Wilson[3].

Promowanie sezonu[edytuj | edytuj kod]

Steven Moffat, główny producent wykonawczy serii.

Pierwszy zwiastun tego sezonu został upubliczniony 9 lipca 2015 roku, wraz z oficjalnym potwierdzeniem premiery odcinka Pomocnica czarodzieja[72][73]. Tego samego dnia Capaldi, Coleman, Gomez i Moffat promowali serial podczas San Diego Comic-Con[74].

12 sierpnia 2015 roku upubliczniono drugi zwiastun tej serii[75].

11 września 2015 roku prequel do tego sezonu został upubliczniony za pośrednictwem strony internetowej BBC[76]. Kolejny prequel, zatytułowany The Doctor's Meditation, pojawił się w kinach 15 września 2015 roku jako dodatek na specjalnych pokazach kinowych dwóch ostatnich odcinków poprzedniego sezonu[77].

Ocena krytyków[edytuj | edytuj kod]

Dziewiąta seria serialu otrzymała pozytywne oceny krytyków[78][79][80]. IGN określiło serię jako prawdopodobnie najlepszą spośród serii wyprodukowanych od 2005 roku[79], natomiast New York Magazine jako w większości znakomitą i prawdopodobnie najlepszą spośród współcześnie wyprodukowanych[80]. W 2015 roku w serwisie RottenTomatoes seria była najwyżej ocenioną spośród wszystkich seriali sci-fi, za co została uhonorowana nagrodą złotego pomidora[81].

Krytycy chwalili zwłaszcza odcinek Kobieta, która żyła, o którym mówili, że powinien przejść do historii Doktora Who ponieważ jest tak dobry[82], a także określali go jako najlepszy odcinek sezonu w stosunku do wszystkich wcześniejszych tej serii[83]. Innym szczególnie chwalonym odcinkiem jest Z nieba zesłane, który został określony jako automatycznie klasyczny odcinek serialu oraz dzieło najwyższych lotów[84][85]. Według serwisu RottenTomatoes najlepszym odcinkiem sezonu był odcinek Przed powodzią który otrzymał 95% pozytywnych opinii, a także odcinki Sługa wiedźmy, Dziewczyna, która umarła, Inwazja Zagończyków oraz Odwróceni Zagończycy, które otrzymały równo po 94% pozytywnych opinii[86][87][88][89][90].

Najsłabszym odcinkiem sezonu według serwisu RottenTomatoes był odcinek Nie zaznasz snu, który otrzymał jedynie 67% pozytywnych recenzji[91]. Krytycy określali go jako głupi odcinek, udający, że jest inteligentny, który desperacko próbował zaimponować swą dziwnością[92]; o którym wspominano, że w najlepszym razie można powiedzieć, że jest nieco nieciekawy[93].

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Odcinek Z nieba zesłane został w 2016 roku nominowany do Nagrody Hugo w kategorii najlepsza prezentacja dramatyczna (krótka forma)[94].

Wersja na DVD i Blu-ray[edytuj | edytuj kod]

Odcinek Ostatnia gwiazdka została wydana niezależnie na DVD i Blu-ray 26 stycznia 2015 roku w Regionie 2[95].

Pierwsze sześć odcinków sezonu wydano w regionie 2. na DVD i Blu-ray dnia 2 listopada 2015 roku[96]. Oprócz pierwszych sześciu odcinków sezonu w zestawie znalazły się także trzy odcinki programu dokumentalnego Doctor Who Extra opisujące kulisy produkcji[97]. Druga część sezonu została wydana w regionie 2. w dniu 4 stycznia 2016 roku[98].

Odcinek świąteczny Mężowie River Song został wydany niezależnie na DVD i Blu-ray 25 stycznia 2016 roku w Regionie 2[99].

W dniu 7 marca 2016 roku w regionie 2. wydano na DVD i Blu-ray zestaw zawierający wszystkie odcinki dziewiątego sezonu serialu, a także dwa odcinki świąteczne: Ostatnia gwiazdka oraz Mężowie River Song. Zestaw zawiera także komentarze ekipy produkcyjnej do odcinków Ostatnia gwiazdka, Pod jeziorem / Przed zalaniem, Kobieta, która żyła oraz Nie zaznasz snu, wszystkie odcinki Doctor Who Extra związane z tym sezonem i sześć innych filmów dokumentalnych, oba prologi, sceny usunięte, panel Doktora Who z San Diego Comic-Con z 2015 roku, wszystkie wyprodukowane zwiastuny do sezonu, podsumowanie do serii ósmej oraz wywiad Wila Wheatona z Peterem Capaldim i Jenną Coleman[100].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Cameron K McEwan: Jenna Coleman was ‘to-ing and fro-ing’ on Doctor Who series 9 (ang.). metro.co.uk, 2014-12-25. [dostęp 2016-06-29].
  2. a b Jenna Coleman is Leaving (ang.). BBC, 2015-09-18. [dostęp 2016-06-29].
  3. a b c d e f The Doctor and River Song Reunite For A Spectacular Christmas (ang.). BBC, 2015-09-02. [dostęp 2016-05-21].
  4. Simon Swift: Doctor Who: Missy will be back as Michelle Gomez confirms she’ll reprise her role as The Master (ang.). Metro. [dostęp 2016-06-29].
  5. a b c d Doctor Who series 9: opening episode titles revealed, Michelle Gomez and Jemma Redgrave to return (ang.). Radio Times, 2016-02-16. [dostęp 2016-06-29].
  6. a b c The Zygon Invasion (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  7. a b The Zygon Inversion (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  8. Kate Stewart Back for Episodes 7 & 8 of Series 9 As Well (ang.). Doctor Who TV, 2015-05-01. [dostęp 2016-06-29].
  9. a b c Double trouble in Doctor Who as Osgood takes on the terrifying Zygons. BBC Media Centre, 2015-05-08.
  10. Seb Patrick: Joivan Wade to Return as Rigsy in ‘Doctor Who’ Season 9 (ang.). BBC America. [dostęp 2016-06-29].
  11. Ross Ruediger: Doctor Who Season Premiere Recap: Genesis of the Davros (ang.). Vulture, 2015-09-11. [dostęp 2016-07-23].
  12. Doctor Who: The Witch’s Familiar, TV review: Top dialogue but Julian Bleach really made this shine (ang.). 2015-09-26. [dostęp 2016-06-29].
  13. The Stolen Earth (ang.). BBC. [dostęp 2016-07-23].
  14. Journey's End (ang.). BBC. [dostęp 2016-07-23].
  15. DAVROS FIRST APPEARED 1975 (ang.). Doctor Who TV. [dostęp 2016-07-23].
  16. a b c d The Magician's Apprentice (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  17. a b c The Witch's Familiar (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  18. a b c d Game of Thrones Star to Guest in Doctor Who! (ang.). BBC Doctor Who, 2015-03-30. [dostęp 2016-06-29].
  19. a b c d e f g The Girl Who Died (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  20. a b c d e f The Woman Who Lived (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  21. a b Sleep No More (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  22. a b c Hell Bent (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  23. Mayer Nissim: An old friend returns in the Doctor Who series 9 prologue that you can watch here (ang.). DigitalSpy, 2015-09-11. [dostęp 2016-07-24].
  24. Everything we know about Doctor Who series 9 so far (ang.). Radio Times, 2015-02-20. [dostęp 2016-07-24].
  25. ‘Doctor Who’: Making Sense of ‘The Night of the Doctor’ (ang.). BBC America. [dostęp 2016-07-24].
  26. Paul Kaye Cast in Series 9 (ang.). Doctor Who TV, 2015-01-06. [dostęp 2016-06-29].
  27. a b Under the Lake (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  28. a b c Before the Flood (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  29. The Doctor Who Team: Filming Begins on Doctor Who, Series 9 (ang.). BBC, 2015-01-14. [dostęp 2016-06-29].
  30. William Martin: 'Doctor Who' Season 9's two-part opener guest stars revealed – CultBox (ang.). CultBox, 2015-02-19. [dostęp 2016-06-29].
  31. Cameron K. McEwan: Blogtor Who: Doctor Who Series 9 casting news [SPOILERS]. BlogtorWho, 2015-04-17.
  32. Rebecca Front to Guest Star in Doctor Who (ang.). Doctor Who, 2015-06-04. [dostęp 2016-06-29].
  33. a b BBC Latest News – Doctor Who – Reece Shearsmith Joins Doctor Who as a Star Guest (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2016-06-29].
  34. a b Kory Grow: Slipknot Singer Joins 'Doctor Who' Cast as Alien Warlord's Roar (ang.). Rolling Stone, 2015-08-28. [dostęp 2016-06-29]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  35. Tom Spilsbury. „Doctor Who Magazine”, 7 stycznia 2016. Wielka Brytania: Panini Comics. Cytat: Controversially (perhaps), we've decided not to combine „The Girl Who Died” and „The Woman Who Lived”, or „Face the Raven”, „Heaven Sent” and „Hell Bent” – as despite their linked nature, the individual styles of each episode meant that we couldn't really consider them as true multi-parters, and we didn't want to short change readers by forcing you to give a combined score.. 
  36. a b c d Steven Moffat's exclusive Doctor Who series nine episode guide. Radio Times, 2015-09-15. [dostęp 2016-05-21].
  37. ‘Doctor Who’ Season 9 news summary: Everything we know so far (ang.). [dostęp 2016-05-21].
  38. a b c d Last Christmas (ang.). BBC. [dostęp 2014-12-24].
  39. a b Doctor Who Christmas special 2014: First promotional picture for Last Christmas is unveiled (ang.). metro.co.uk, 2014-11-25. [dostęp 2016-05-21].
  40. Program TV – 28 grudnia 2014. telemagazyn.pl. [dostęp 2016-09-16].
  41. William Martin: ‘Doctor Who’ Season 9’s two-part opener guest stars revealed (ang.). cultbox.co.uk, 2015-02-19. [dostęp 2016-05-20].
  42. BBC HD - program tv na 14.09.2016. telemagazyn.pl. [dostęp 2016-09-16].
  43. William Martin: Toby Whithouse returns to ‘Doctor Who’ for two-parter in Season 9 (ang.). cultbox.co.uk, 2015-01-14. [dostęp 2016-05-20].
  44. Game of Thrones Star to Guest in Doctor Who!. 30 marca 2015. [dostęp 2015-04-12].
  45. Face the Raven (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  46. a b Heaven Sent (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  47. Catherine Gee: Doctor Who Christmas special 2015: new photo and details revealed (ang.). telegraph.co.uk, 2015-12-01. [dostęp 2016-05-21].
  48. The Husbands of River Song (ang.). BBC. [dostęp 2016-05-21].
  49. a b The Husbands of River Song (ang.). BBC. [dostęp 2016-06-29].
  50. Watch trailer for new 3D ‘Doctor Who’ cinema release (ang.). [dostęp 2016-05-21].
  51. 3D ‘Doctor Who’ cinema release confirmed for ‘Dark Water’ and ‘Death in Heaven’ (ang.). [dostęp 2016-05-21].
  52. Josiah Rowe: Doctor Who News: Dark Water/Death in Heaven 3D cinema showings in Russia (ang.). DoctorWhoNews. [dostęp 2016-05-21].
  53. a b BBC One – Doctor Who, New Series Prologue, New Series Prologue (ang.). BBC. [dostęp 2016-05-21].
  54. Ratings Guide (ang.). doctorwhonews.net. [dostęp 2017-05-06].
  55. Doctor Who Showrunner Promises "Whopper" Series 9 Cliffhanger (ang.). The Gallifrey Times. [dostęp 2016-07-16].
  56. Moffat Promises Cliffhanger "Whopper" (ang.). Combom. [dostęp 2016-07-16].
  57. Ben Dowell: Doctor Who: Russell T Davies on why he won't be getting involved in NuWho 10th anniversary (ang.). Radio Times.
  58. Russell T Davies on New Who’s 10th Anniversary (ang.). Doctor Who TV, 2015-01-06.
  59. William Martin: 'Doctor Who' Series 9 confirmed for 2015 (ang.). cultbox.co.uk, 2015-02-19. [dostęp 2016-05-20].
  60. Cameron K. McEwan: Doctor Who: 7 things we learned at the Christmas special screening (ang.). Metro, 2014-12-19. [dostęp 2016-07-16].
  61. Huw Fullerton: Doctor Who series 9 begins filming in Cardiff (ang.). RadioTimes, 2015-01-05. [dostęp 2016-05-21].
  62. Moffat Confirms His Next Two Stories For Series 9 (ang.). Doctor Who TV, 2015-01-30. [dostęp 2016-07-16].
  63. a b The Doctor Who Team: Filming Begins on Doctor Who, Series 9 (ang.). BBC, 2015-01-14. [dostęp 2016-07-16].
  64. Marcus Hilton: Moffat talks Series 8 (ang.). Doctor Who News, 2014-11-12. [dostęp 2016-07-16].
  65. Series 9 Filming in Spain (ang.). Doctor Who TV, 2015-02-27. [dostęp 2016-07-16].
  66. Doctor Who series 9: "scary" Mark Gatiss episode confirmed (ang.). Den of Geek, 2015-03-16.
  67. Torchwood’s Catherine Tregenna Penning Series 9 Story (ang.). Doctor Who TV, 2014-11-24. [dostęp 2016-07-16].
  68. Doctor Who 'to remain on-screen until at least 2020' (ang.). BBC, 2015-04-07. [dostęp 2016-07-16].
  69. BBC Latest News – Doctor Who – Joivan Wade Returns as Rigsy in a New Series Episode Written by Sarah Dollard (ang.). BBC.
  70. Doctor Who series 9: Rachel Talalay directing two-part finale (ang.). Den of Geek, 2015-07-01. [dostęp 2016-07-16].
  71. The Husbands of River Song: The Fact File (ang.). BBC One – Doctor Who. [dostęp 2016-07-16].
  72. This September, the Doctor and Clara Return with Electrifying Adventures on BBC One (ang.). BBC, 2015-07-09. [dostęp 2015-07-17].
  73. Doctor Who Series 9 Trailer (ang.). Youtube, 2015-07-09. [dostęp 2015-07-17].
  74. Doctor Who season nine unveiled at San Diego Comic-Con (ang.). The Guardian, 2015-07-10. [dostęp 2015-07-17].
  75. BBC One – Doctor Who, Official Trailer – Doctor Who Series 9 (ang.). BBC. [dostęp 2015-07-17].
  76. New Series Prologue (ang.). BBC. [dostęp 2015-07-17].
  77. ‘Doctor Who’ Returns to Cinemas with a Never-Before-Seen Season 9 Prequel (ang.). BBC America. [dostęp 2015-07-17].
  78. Jordan Alsaqa: Doctor Who "The Zygon Invasion" Review (Season 9 Episode 7) – TV Equals (ang.). TV Equals. [dostęp 2017-10-26].
  79. a b Scott Collura: Doctor Who: "Hell Bent" Review (ang.). IGN. [dostęp 2017-10-26].
  80. a b Doctor Who Season Finale Recap: Duty of Care (ang.). Vulture. [dostęp 2017-10-26].
  81. Best-Reviewed TV Sci-Fi/Fantasy/Horror 2015 (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  82. Kaite Welsh: Review: 'Doctor Who' Season 9 Episode 6, 'The Woman Who Lived,' Gets Legendary (ang.). IndieWire. [dostęp 2017-10-26].
  83. Mark Rozeman: Doctor Who Review: "The Woman Who Lived" (ang.). Paste Magazine. [dostęp 2017-10-26].
  84. Patrick Mulkern: Doctor Who series 9 episode 11 Heaven Sent review (ang.). RadioTimes. [dostęp 2017-10-26].
  85. Doctor Who Review: "Heaven Sent" (ang.). pastemagazine.com. [dostęp 2017-10-26].
  86. BEFORE THE FLOOD (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26].
  87. THE WITCH'S FAMILIAR (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26].
  88. THE GIRL WHO DIED (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26].
  89. THE ZYGON INVASION (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26].
  90. THE ZYGON INVERSION (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26].
  91. Sleep No More – Doctor Who: Season 9, Episode 9 (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-10-26].
  92. DOCTOR WHO REVIEW: ‘SLEEP NO MORE’ (ang.). nerdist.com. [dostęp 2017-10-26].
  93. "Hell Bent" · Doctor Who · TV Review Doctor Who trades epic for personal in a poignant finale · TV Club · The A.V. Club (ang.). [dostęp 2017-10-26].
  94. 2016 Hugo Awards. World Science Fiction Society. [dostęp 2016-08-12].
  95. Doctor Who - Last Christmas Blu-ray. Amazon. [dostęp 2016-08-09].
  96. Doctor Who – Series 9 Part 1 DVD 2015. Amazon. [dostęp 2016-08-09].
  97. Series 9: Part 1 DVD/ Blu-Ray Details. doctorwhotv.co.uk. [dostęp 2016-08-09].
  98. Doctor Who – Series 9 Part 2. Amazon. [dostęp 2016-08-09].
  99. The Doctor Who 2015 Christmas Special - The Husbands of River Song DVD. Amazon. [dostęp 2016-08-09].
  100. ‘Doctor Who’ complete Season 9 box set release and extras announced. CultBox. [dostęp 2016-08-09].