Doktryna Świadków Jehowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świadkowie Jehowy
 PortalKategoria

Doktryna Świadków Jehowy – system wierzeń przyjętych i głoszonych przez Świadków Jehowy[1].

Świadkowie Jehowy uznają, że wszelkie nauki, które głoszą i w które wierzą, mają podstawy wyłącznie w Piśmie Świętym, a wprowadzane w nich zmiany są wynikiem stopniowego objawiania ich przez Boga Jehowę, a także ciągłego badania i coraz lepszego zrozumienia Biblii. Za interpretację Pisma Świętego odpowiada Ciało Kierownicze Świadków Jehowy. Wszystkie wprowadzone przez Ciało Kierownicze nauki obowiązują każdego Świadka Jehowy[2], a odstępstwo od wyznawanych zasad moralnych lub wierzeń skutkuje wykluczeniem ze społeczności – z możliwością ponownego przyłączenia po okazaniu skruchy i zmiany postępowania lub toku rozumowania[3][4][5][6].

Wierzenia Świadków Jehowy są przez nich głoszone podczas prowadzenia działalności ewangelizacyjnej, w tym głoszenia od domu do domu, rozpowszechniania licznych publikacji biblijnych wydawanych przez Towarzystwo Strażnica oraz poprzez serwis internetowy – jw.org[7][8].

Bóg[edytuj]

Świadkowie Jehowy wierzą w jednego, jednoosobowego Boga, który jest najwyższym Władcą i Suwerenem. Uważają, że Bóg ma tylko jedno imię własne – JHWH, które używają w historycznej formie Jehowa. Uważają też, że do zbawienia konieczne jest posługiwanie się nim w stosowny sposób i we właściwych sytuacjach[9][10].

Według nauczania Świadków Jehowy, Bóg nie miał początku i nie będzie mieć końca[11]. Wierzą, że Jehowa jest Stwórcą Wszechświata i to z jego mocy i woli wszystko powstało[12]. Uważają, że Jehowa to Najwyższy Bóg, który jest Wybawcą i źródłem wszelkiego wybawienia dla wszystkich, włączając w to Jezusa Chrystusa, którego wybawił ze śmierci[13]. Według wiary Świadków Jehowy wyłącznie Jehowa jest Wszechmocny[14][15]. Odznacza się on czterema głównymi przymiotami: miłością, mądrością, mocą i sprawiedliwością[16]. Nie uznają nauki o Trójcy Świętej, uważając, że jest sprzeczna z Biblią[17][18].

Syn Boży[edytuj]

Świadkowie Jehowy wierzą, że Jezus Chrystus (imię Jezus znaczy „Jehowa jest zbawieniem”)[19] jest Jednorodzonym Synem Bożym, który poza Bogiem nie ma żadnego innego zwierzchnika. Według nich Chrystus jest pierwszym stworzeniem i jako jedyny został stworzony bezpośrednio przez Boga, przez co przysługuje mu miano jednorodzonego Syna Bożego (Kol 1:15). Uważają, że Jezus został stworzony jako pierwszy, a wszystkie inne później stworzone istoty i rzeczy zostały stworzone przez Jezusa i dla Jezusa. Do chwili przeniesienia jego życia i narodzin w ciele ludzkim Jezus żył z Bogiem w niebie jako archanioł Michał (1 Tes 4:16)[20], którym ponownie stał się po powrocie do nieba. Świadkowie Jehowy uważają Chrystusa za syna Bożego, a nie samego Boga, co niejednokrotnie sam podkreślał, zwracając się do swojego Ojca w modlitwach[21][22].

Śmierć i zmartwychwstanie[edytuj]

Zgodnie z wierzeniami Świadków Jehowy, Jezus Chrystus został uśmiercony na narzędziu w rodzaju crux simplex, określanym przez nich jako „pal męki”. Pogląd ten opierają na dosłownym przekładzie słowa stauros (gr.) i crux (łac.), użytego przez autorów i tłumaczy Nowego Testamentu do opisania narzędzia, na którym Jezus Chrystus został uśmiercony. Pogląd ten przyjęli w 1936 roku[23][24]. Jego złożone w ofierze doskonałe życie daje wszystkim ludziom możliwość dostąpienia zbawienia – uzyskania życia wiecznego (Mt 20:28; 1 Tm 2:5, 6)[25]

Crux simplex według Justusa Lipsiusa

Życie w niebie[edytuj]

Według doktryny Świadków po powrocie do nieba Chrystus ponownie stał się archaniołem Michałem, a jesienią 1914 roku otrzymał z rąk Jehowy władzę w niebie, stając na czele niebiańskiego rządu, określanego mianem Królestwa Bożego. Władzę w niebie Chrystus będzie sprawował, jak wierzą Świadkowie, do Armagedonu, a następnie, po Armagedonie, przez 1000 lat będzie królował w niebie i na Ziemi. Zgodnie z tymi poglądami pierwszą rzeczą, którą zrobił po otrzymaniu władzy, było zrzucenie Szatana z nieba na ziemię. Po zakończeniu 1000 lat panowania Chrystus ma ponownie oddać władzę Bogu (Dn 4:10–16; Ap 20:6; 1 Kor 15:28)[26].

Świadkowie wierzą, że w przyszłości w niebie będzie żyć tylko 144 000 osób namaszczonych duchem świętym, tworząc rząd nazwany w Biblii Królestwem Bożym, reprezentujący zwierzchnią władzę Jehowy ze stojącym na czele jego synem, Jezusem Chrystusem[27][28][29][30]. Do Królestwa, według Świadków, wejdą ci, którzy okazują wiarę w Boga i Pana Jezusa, w swym życiu sprawy materialne uważają za drugorzędne, a szukają najpierw Królestwa i Bożej prawości, miłują prawość i nienawidzą niegodziwości, są usposobieni duchowo, miłosierni, o czystym sercu i pokojowym nastawieniu, wytrwali pomimo drwin i prześladowań.

Natomiast poddanymi tego rządu mają być wszyscy ludzie, którzy okażą skruchę i dobrowolnie zaczną przestrzegać praw i woli Boga oraz wydawać owoce ducha[31]. Świadkowie Jehowy uważają, że osoby, które mają stać się członkami rządu Królestwa Bożego zostały w czasie Ostatniej Wieczerzy objęte osobistym przymierzem z Jezusem Chrystusem co do Królestwa, dotyczącym ich współudziału w jego władzy królewskiej, a dzięki zrodzeniu z ducha świętego stają się duchowymi dziećmi Bożymi przez co bezpośrednio po śmierci otrzymują swoją nagrodę i przyłączają się w niebie do Jezusa Chrystusa jako królowie[32].

Duch święty[edytuj]

Świadkowie Jehowy wierzą, że duch święty jest czynną siłą Boga, a więc jest niezwykłym, nadnaturalnym przejawem siły, mocy i manifestacji Bożej, przez co nie może być osobą, a tym bardziej Bogiem[33].

Według nauczania Świadków Jehowy, duch święty to Palec Boży działający na świecie lub w człowieku, przeciwstawny mocy człowieka lub stwórczemu działaniu Boga. Świadkowie uważają, że miejsca w Piśmie Świętym, w których duch święty jest przedstawiony jako osoba, są personifikacjami i nie stanowią dowodu na to, że jest on osobą[17].

Biblia[edytuj]

Ogólnie[edytuj]

Świadkowie Jehowy uważają Biblię za spisane wypowiedzi Boga (Słowo Boże), w których objawia on swoją wolę. Na kanon Biblii według Świadków Jehowy składa się 66 ksiąg (odrzucają księgi deuterokanoniczne, które uważają za apokryfy[34]). Zostały one wybrane spośród wielu innych co dowodzi, że powstały pod natchnieniem Boga. Uważają, że Bóg ‛tchnął’ na wiernych ludzi swego ducha – swą czynną siłę – by pod jego wpływem spisali to, co chciał utrwalić (2 Pt 1:21; Jn 20:21, 22, 2 Tm 3:16). Uważają również, że to sam Jehowa zadbał o ich skompletowanie i ochronę. Świadkowie Jehowy nie używają tradycyjnych terminów Stary i Nowy Testament zastępując je nazwami Pisma Hebrajskie oraz Chrześcijańskie Pisma Greckie zrywając z ogólnie przyjętym podziałem Pisma Świętego. Uważają, że określenia Stary i Nowy Testament mogą mylnie sugerować, że pierwsza część Biblii, obejmująca mniej więcej trzy czwarte jej treści, jest przestarzała[35][36][37].

Za jedynego autora Pisma Świętego Świadkowie Jehowy uważają Jehowę, który do jej stworzenia posłużył się około czterdziestoma osobami, a natchnienie Boże Pisma Świętego polegało na poddawaniu odpowiednich myśli pisarzowi, który albo spisywał je dosłownie, albo, niekiedy, nadawał im osobisty, wynikający z jego charakteru, kształt. W efekcie tej pracy powstały księgi, które według Świadków Jehowy w sposób idealny i zrozumiały oddają to co Jehowa chciał przekazać ludziom i zawsze dają się właściwie przetłumaczyć na każdy język. Uważają, że pisarzami Biblii byli wyłącznie Hebrajczycy[38], a każda księga została spisana przez osobę, którą tradycja wymienia jako jej autora i w takim kształcie, w jakim je obecnie posiadamy. Uważają, że spisywanie oraz kompletowanie tekstów Pisma Świętego trwało około 1610 lat. Początek tego procesu rozpoczął się w momencie spisania przez Mojżesza księgi Rodzaju w roku 1513 p.n.e., a następnie trwał on, z różną intensywnością oraz przerwą w latach 443 p.n.e. – 41 n.e., do chwili ukończenia przez Jana ostatniego z jego trzech listów około roku 98 n.e.[38]

Treść[edytuj]

Świadkowie Jehowy uważają, że głównym tematem Pisma Świętego jest wykazanie słuszności zwierzchnictwa Boga nad wszechświatem oraz urzeczywistnienie za pośrednictwem Królestwa Bożego jego pierwotnego zamierzenia co do Ziemi. Za drugim motyw przewodni uznają objawianie wielkości imienia Jehowy. Według nich choć Biblia nie jest rozprawą naukową w wielu kwestiach „stanowi prawdziwą skarbnicę informacji dla archeologów i paleografów” zawierając rzetelne sprawozdanie historyczne[39]. Uważają również, że Pismo Święte stanowi główne źródło informacji o Bogu.

Chronologia biblijna[edytuj]

Świadkowie Jehowy sprawozdania biblijne traktują jako wydarzenia historyczne, dlatego też starają się umiejscowić je w czasie. W obliczeniu dat kierują się wskazówkami zawartymi w wersetach biblijnych oraz dwiema datami, uznawanymi przez nich za kluczowe: 539 p.n.e. i 29 n.e. gdyż można je uzgodnić z historią świecką. Niektóre daty wydarzeń, obliczone przez Świadków Jehowy, nie pokrywają się z ogólnie przyjętymi przez historyków. Do takich wydarzeń należą np: zburzenie Jerozolimy przez Nabuchodonozora II[a] i okres panowania Artakserksesa I[b]. Dla Świadków Jehowy biblijna zapowiedź okresu spustoszeń ma istotne znaczenie dla zrozumienia innych ważnych proroctw. Dlatego bez względu na ogólnie przyjętą chronologię świecką, pierwszeństwo dają tekstom Biblii oraz zawartym w niej okresom chronologicznym[40][41][42][43].

Królestwo Boże[edytuj]

Wierzą, że Królestwo Boże to realny rząd, który jest jedyną nadzieją dla ludzkości; rząd ten ma siedzibę w niebie, a jest złożony z Jezusa (jako króla i arcykapłana) oraz 144 000 wybranych chrześcijan, będących jego współkapłanami (część z nich przebywa jeszcze na Ziemi). Królestwo Boże wkrótce usunie z ziemi zło wraz ze wszystkimi ludzkimi rządami i religiami oraz zaprowadzi nowy świat, w którym zapanuje sprawiedliwość i pokój[44]. Pozostali zbawieni mają żyć na Ziemi w przywróconym raju jako poddani tego Królestwa. Chrystus będzie Królem nad ziemią przez 1000 lat, po czym odda władzę swemu Ojcu, Jehowie[45] (Dn 2:44; 2 Tm 4:18; Obj 11:15; 1 Kor 15:28). Za główny cel panowania Królestwa Bożego uznają uświęcenie imienia Bożego oraz utwierdzenie władzy Boga nad światem[46].

Uważają, że Królestwo Boże zapewni na ziemi doskonałe warunki życia, a ziemia stanie się rajem, podobnym do ogrodu Eden, w którym żyli Adam i Ewa:

  • usunie niedoskonałe rządy podległe władzy Szatana
  • doprowadzi do prawdziwego zjednoczenia ludzkości i pojednanie jej z Bogiem
  • zapewni trwały pokój na całym świecie i usunie przestępczość
  • doprowadzi do pokoju między ludźmi a zwierzętami
  • zapewni obfitość żywności i sprawiedliwy dostęp do niej dla wszystkich
  • usunie wszelkie choroby i proces starzenia się, zostaną uzdrowione wszelkie kalectwa
  • umożliwi właściwe zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych
  • zapewni każdemu ciekawą pracę
  • zapewni całkowitą ochronę od klęsk żywiołowych[46].

Szatan[edytuj]

Szatan (inne imię Diabeł) według Świadków Jehowy to realna osoba duchowa – zbuntowany anioł, który zapragnął, by ludzie zamiast Bogu jemu oddawali cześć (nie jest to symbol zła lub złych skłonności)[47]. Szatan pociągnął do buntu przeciwko Jehowie Bogu wielu innych aniołów, którzy tym samym stali się demonami. Obecnie ma wielką władzę nad światem ludzkim – nad ludźmi oddalonymi od Boga, ludzkimi rządami i religią fałszywą, dlatego w Biblii został nazwany „bogiem tego świata”[48] (2 Kor 4:4; 1 J 5:19). W trakcie 1000-letnich rządów Chrystusa będzie uwięziony, a po tym okresie ma być na krótko wypuszczony, a następnie na zawsze unicestwiony wraz z wszystkimi innymi przeciwnikami Boga[49] (Obj 20:1-3, 10, 14).

Uważają, że Szatan posłużył się wężem, by zwieść pierwszych ludzi i nakłonić ich do wypowiedzenia posłuszeństwa Bogu. Przez to jest odpowiedzialny za rozprzestrzenienie się zła[49].

Ziemia[edytuj]

Świadkowie Jehowy wierzą, że pierwotnym zamierzeniem Bożym wobec Ziemi było, aby została w całości zaludniona czcicielami Stwórcy i że Bóg nie zmienił swojego zamierzenia co do ludzi i Ziemi. Wierzą, że w momencie końca systemu rzeczy, tj. kiedy Boża wojna ogólnoświatowa Armagedonu (wojna w Wielkim Dniu wszechmogącego Boga [Obj 16:14, 16]) zniszczy zło tego świata i tych z ludzi, którzy nie spełniają wymagań Jehowy[50], zbawione osoby będą cieszyć się życiem wiecznym jako doskonali ludzie, a wszyscy zmarli, zachowani w pamięci Bożej, zostaną wskrzeszeni[51].

Wierzą, że Bóg nie dopuści do zniszczenia ziemi wskutek wojny nuklearnej, przez zanieczyszczenie środowiska ani w wyniku katastrofy kosmicznej[52][53]. Nie popierają poglądu, jakoby Bóg miał zniszczyć ziemię ogniem[51].

Uważają, że ostatecznie na ziemi będzie żyć odpowiednia liczba ludzi; z uwagi na możliwość zapewnienia przez Boga odpowiedniego urodzaju, ludzkości w raju nie grozi niedobór żywności. Nie nastąpi przeludnienie, gdyż w odpowiednim czasie Bóg może powstrzymać proces rozmnażania ludzi[51].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Historia świecka jako datę zburzenia Jerozolimy podaje rok 587 p.n.e., natomiast Świadkowie Jehowy uznają, że nastąpiło to w roku 607 p.n.e. uznając że 70-letni okres spustoszenia Jerozolimy, który zakończył się w roku 537 p.n.e. gdy Żydzi powrócili do Jerozolimy musiał zacząć się w roku 607 p.n.e.
  2. Według większości historyków Artakserkses I rozpoczął panowanie w roku 465 p.n.e., Świadkowie Jehowy uznają, że wstąpił na tron w roku 475 p.n.e. Opierają się na trzech grupach dokumentów: greckich, perskich i babilońskich (zob. Wnikliwe poznawanie Pism t. II, 2006, s. 343, 344).

Przypisy

  1. W co wierzą Świadkowie Jehowy?. jw.org.
  2. Kim jest „niewolnik wierny i roztropny”?. W: Kto dzisiaj wykonuje wolę Jehowy? [on-line]. jw.org.
  3. Czy Świadkowie Jehowy zrywają kontakty z byłymi współwyznawcami?. jw.org.
  4. Czy nienawidzisz bezprawia?. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 28–31, 15 lutego 2011. Towarzystwo Strażnica. ISSN 1234-1150. 
  5. Watchtower. Dbaj o wiarę i zdrowie duchowe. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 15–20, 1 października 1989. Towarzystwo Strażnica. 
  6. Watchtower. Dlaczego Świadkowie Jehowy wykluczają ze społeczności (ekskomunikują) za odstępstwo pewne osoby, które w dalszym ciągu podają się za wierzące w Boga, Biblię i Jezusa Chrystusa?. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 27–28, nr 10/1987. Towarzystwo Strażnica. 
  7. Jak jest zorganizowana nasza działalność ewangelizacyjna?. W: Kto dzisiaj wykonuje wolę Jehowy? [on-line]. jw.org.
  8. Jak jest redagowana i tłumaczona nasza literatura?. W: Kto dzisiaj wykonuje wolę Jehowy? [on-line]. jw.org.
  9. Czy Bóg ma imię?. jw.org.
  10. W co wierzą?. W: Świadkowie Jehowy – Kim są? W co wierzą? [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 12–14.
  11. Jehowa. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. 1 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 908–923.
  12. Stworzenie. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 798–803.
  13. Watchtower. Wybawienie należy do Jehowy. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 10–15, 15 grudnia 1998. Towarzystwo Strażnica. 
  14. Wszechmocny. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 1088–1090.
  15. Jezus Chrystus. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. 1 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 975.
  16. Wysławiaj Jehowę, jedynego prawdziwego Boga. W: Oddawaj cześć jedynemu prawdziwemu Bogu [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 16.
  17. a b Prawda o Ojcu, Synu i duchu świętym. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 201–204.
  18. Trójca. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 365–388.
  19. Jezus Chrystus. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 122–134.
  20. Kim jest archanioł Michał?. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 218–219.
  21. Jezus Chrystus. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 122–134.
  22. Dlaczego Jezus jest nazywany Synem Bożym?. jw.org.
  23. Czy Jezus umarł na krzyżu?. jw.org.
  24. Dlaczego prawdziwi chrześcijanie nie otaczają czcią krzyża. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 204–206.
  25. Kim jest Jezus Chrystus?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 marca 2011. s. 16–17.
  26. Rok 1914 — szczególna data w świetle proroctw biblijnych. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 215–218.
  27. Ponowne narodzenie. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 248–252.
  28. Największy ze wszystkich ludzi. Towarzystwo Strażnica, 1991, s. rozdz. 16.
  29. Watchtower. Kierowani duchem Bożym w pierwszym wieku i dzisiaj. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 22–26, 15 grudnia 2011. Towarzystwo Strażnica. 
  30. Watchtower. Nowa zagroda dla „drugich owiec”. „Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”, s. 13–17, nr 16/1984. Towarzystwo Strażnica. 
  31. Królestwo Boże. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. 1 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 1158.
  32. Zbieranie tego, co w niebiosach, i tego, co na ziemi. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 15 lutego 2006. s. 21–25.
  33. Czym jest duch święty?. jw.org.
  34. Apokryfy. W: Wnikliwe poznawanie Pism, t. I [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 87–92.
  35. Natchnienie. W: Wnikliwe poznawanie Pism, tom 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 145–149.
  36. Biblia. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 38–48.
  37. Biblia — Księga od Boga. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. jw.org. s. 18–26.
  38. a b Biblia. W: Wnikliwe poznawanie Pism, tom 1 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 230, 231.
  39. Biblia. W: Wnikliwe poznawanie Pism, tom 1 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 232.
  40. Rok 1914 — szczególna data w świetle proroctw biblijnych. W: Czego naprawdę uczy Biblia? [on-line]. jw.org. s. 215–218.
  41. Chronologia. W: Wnikliwe poznawanie Pism, tom 1 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2006. s. 348-369.
  42. Kiedy została zburzona starożytna Jerozolima? — część pierwsza. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 października 2011. s. 26–31.
  43. Kiedy została zburzona starożytna Jerozolima? — część druga. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 listopada 2011. s. 22–28.
  44. Czym jest Królestwo Boże?. W: Czego naprawdę uczy Biblia [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 76-85.
  45. Czym jest Królestwo Boże?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 lipca 2011. s. 16-17.
  46. a b Królestwo. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 145–152.
  47. Czy Szatan to jedynie symbol zła?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. jw.org, 1 listopada 2014. s. 4, 5.
  48. Kim jest Szatan? Czy naprawdę istnieje?. W: Przebudźcie się! [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 8 lutego 2007. s. 12-13.
  49. a b Szatan Diabeł. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 328–334.
  50. Czym jest Armagedon?. jw.org. [dostęp 2014-09-19].
  51. a b c Ziemia. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, wyd. 2 [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 2001. s. 411–415.
  52. Czy Ziemia zostanie kiedyś zniszczona?. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 kwietnia 2008. s. 10-12.
  53. Armagedon — radosny początek. W: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy [on-line]. Biblioteka Internetowa Strażnicy, 1 grudnia 2005. s. 4-7.

Bibliografia[edytuj]

  1. Bądź moim naśladowcą (2007)
  2. Czego naprawdę uczy Biblia? (2005)
  3. Największy ze wszystkich ludzi (1991)
  4. Prowadzenie rozmów na podstawie Pism (2001)
  5. Przebudźcie się!” 22 listopada 1996;
  6. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy”: 15 kwietnia 1984; 15 grudnia 1994; 15 grudnia 1998; 15 września 2005
  7. Wnikliwe poznawanie Pism tom 1; tom 2 (2006, 2007)
  8. Zbliż się do Jehowy (2002)
  9. Będziesz mógł żyć wiecznie w raju na ziemi (1990)
  10. W co wierzą Świadkowie Jehowy?. jw.org.

Linki zewnętrzne[edytuj]