Doliwa (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Doliwa
Doliwa
Alternatywne nazwy Doliwczyk, Doliwita, Tres Rosae
Pierwsza wzmianka 1311 (pieczęć), 1383 (zapis)
Herbowni
Miasta Murowana Goślina
Gminy Rozdrażew

Doliwa (Doliwczyk, Doliwita, Tres Rosae) – w średniowieczu nazwa rodu rycerskiego i używanego przez ten ród herbu szlacheckiego, w okresie nowożytnym nazwa szlacheckiego rodu heraldycznego i używanego przez ten ród herbu.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

W polu błękitnym pas srebrny w lewo skos[1], na nim trzy czerwone róże. W klejnocie między dwiema czarnymi trąbami trzy czerwone róże w słup ustawione.

Herb Doliwa w zamku w Baranowie Sandomierskim

Legenda herbu[edytuj | edytuj kod]

Doliwa o którym Długosz pisze ze jest właśnie w Polsce nabyty u zamku Liwa (zamek Liw nad rzeką Liwką) w Mazowszu

"Herby Rycerstwa Polskiego" Bartłomieja Paprockiego wyd. 1584r str.236

Geneza herbu[edytuj | edytuj kod]

Tak zwana "etymologia ludowa" upatruje genezę nazwy rodu Doliwów od nazwy plemienia Liwów- zamieszkujących Liwonię - północno-wschodnie tereny dzisiejszej Łotwy. Według niej, po podbiciu Liwów i sąsiadujących z nimi Kurów przez zakon kawalerów mieczowych- podczas tzw. krucjaty północnej 1206-1207, ludy te zostały zmuszone do przyjęcia nowej wiary i podporządkowane woli najeźdźców. Ślady jakie znajdujemy w polskich nazwach geograficznych np. Liwiec, Liw - wskazują na osadnictwo Liwów na naszych ziemiach z okresu wielkiej wędrówki ludów.[potrzebne źródło] Jednak najstarsze dokumenty wskazują na środkową Wielkopolskę jako na gniazdo rodowe. "Liwić" w języku staropolskim oznaczyło "wypatrywać". Określenia to możemy napotkać jeszcze w XVI wiecznym "Żywocie Jana Tarnowskiego" autorstwa Stanisława Orzechowskiego i "Słowniku Łacińsko- Polskim" Bernarda z Bydgoszczy ( z początku tegoż wieku).

Sam zaś herb występował wcześniej w Europie zachodniej, a przybył na ziemie polskie prawdopodobnie z Niemiec.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Znak pieczętny z 1311 (pieczęć Gerarda z Przyprostni).

  • Mikołaj wojewoda Poznański 1334r.
  • Jan wojewoda Kujawski 1343r.
  • Jarosław wojewoda Poznański 1343r
  • Mikołaj z Będlewa 1343r

Zapis:

  • Jan Doliwa biskup Poznański 1320r.
  • Filip kasztelan Krzywiński 1383r.

W wyniku unii horodelskiej w 1413 herb został przeniesiony na Litwę. Do rodu Doliwów przyjęty został bojar litewski Naczko (Nacz, Onacz), który na chrzcie otrzymał imię Piotr, a który w późniejszych aktach używał przydomka odojcowskiego Ginwiłowicz. Ród Doliwów reprezentowany był w Horodle przez Macieja Kota - kasztelana nakielskiego, Janusza Furmana - kasztelana międzyrzeckiego i Piotra z Falkowa, podsędka sandomierskiego, który do aktu przywiesił swą pieczęć[2].

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. po Powstaniu Warszawskim w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z prawnie potwierdzonych dokumentów, będących zazwyczaj w posiadaniu rodzin herbownych oraz Herbarza polskiego Tadeusza Gajla[3]. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Doliwa. Często te same nazwiska były własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę.

Przypisy

  1. Zdarzają się przedstawienia herbu w odbiciu lustrzanym, ze skosem prawym. Według Franciszka Piekosińskiego występowały niekiedy już na sredniowiecznych pieczęciach. Większość opisów herbów określa jednak skos jako lewy
  2. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. – Ród Naczka (Doliwów). „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”. VIII, s. 138, 1926/7. Lwów. 
  3. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 406-539. ISBN 978-83-60597-10-1.