Dom Polski „Ul”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dom Polski „Ul”
Ilustracja
Budynek widziany od ulicy Wojciecha Korfantego (2018)
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Bytom-Rozbark
Adres ul. Wojciecha Korfantego 38 / ul. Sokoła 22[1]
Typ budynku willa[1]
Kondygnacje 2
Ukończenie budowy 2. połowa XIX wieku (około 1880)
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
Dom Polski „Ul”
Dom Polski „Ul”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Dom Polski „Ul”
Dom Polski „Ul”
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dom Polski „Ul”
Dom Polski „Ul”
Ziemia50°20′59,8″N 18°55′35,7″E/50,349944 18,926583

Dom Polski „Ul” – murowany budynek u zbiegu ulic Korfantego i Sokoła wzniesiony w 2. połowie XIX Wieku w Bytomiu, w latach 1910–1922 siedziba szeregu organizacji społecznych i kulturalnych walczących o zachowanie polskości na Górnym Śląsku[2], wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Bytomia[1]

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Poza pełnieniem funkcji siedziby organizacyjnej budynek był miejscem spotkań Polaków, dyskusji i rozmów prowadzonych po polsku, zabaw i śpiewu. Było tam gwarno i rojno jak w ulu, stąd nazwa „Ul”[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa z 1959 roku na budynku (2016)

Budynek został wzniesiony pod koniec XIX wieku, około 1880 roku[1], działał jako restauracja. Później dobudowano do niego nieistniejącą obecnie dużą salę widowiskową. W 1910 roku całość została nabyta przez drogistę Michała Wolskiego. Od tego czasu w budynku odbywały się przedstawienia, uroczystości i zebrania, przygotowywano tu również działania zbrojne w I powstaniu śląskim.

W 1921 roku Wolski sprzedał Ul[3]. Po 1922 roku działalność Towarzystwa Ul została zawieszona[2].

Budynek nadal mieścił restaurację, przez jakiś czas należał do niemieckich komunistów. Mieściła się w nim również hitlerowska siedziba związków zawodowych, a od 1938 roku – kino, po adaptacji sali widowiskowej[3].

Kino zostało spalone przez Sowietów w 1945 roku. Po II wojnie światowej w części budynku znajdowało się przedszkole[3].

W 1978 roku właścicielem Ula zostało Muzeum Górnośląskie w Bytomiu[3].

Właściciele posesji[edytuj | edytuj kod]

  • przed 1893 – inżynier Kramer
  • 1893-1894 – architekt Sobociński
  • 1894-1906 – Franz Bonsch
  • 1906-1912 – M. Friedleander
  • 1912-1921 – Michał Wolski – udostępnienie budynków Towarzystwu „Ul”
  • po 1922 – Górnośląskie Towarzystwo Akcyjne Browarów.

Działalność Towarzystwa „Ul”[edytuj | edytuj kod]

Na tej samej działce znajdowały się oprócz ocalałego budynku jeszcze zabudowania gospodarcze oraz restauracja ze sceną o wymiarach 14×7 m. Siedziba organizacji: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” (w latach 1910–1921[1]), Związek Towarzystw Polek, Zjednoczenie Zawodowe Polskie, Polskie Kółko Graficzne, chórów „Halka” i „Jedność”, teatru amatorskiego[2] (wystawił m.in. „KordianaJ. Słowackiego i „Królową Jadwigę” St. Wyspiańskiego). W okresie powstań śląskich według przekazów w „Ulu” odbierano przysięgę od powstańców.

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

  • lata 50. – przeznaczony do rozbiórki
  • listopad 1956 – przerwano rozbiórkę po apelu działaczy PTTK
  • lata 60. i 70. – siedziba przedszkola
  • 1978 – otwarcie Izby Tradycji i Perspektyw Miasta Bytom „Ul”, potem filia Muzeum Górnośląskiego
  • piwiarnia
  • obecnie nieużytkowany[3]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Gminna Ewidencja Zabytków. Urząd Miejski w Bytomiu, ca. 2012. s. s4. [dostęp 2018-07-28].
  2. a b c Drabina 1991 ↓.
  3. a b c d e f Anna Śmiałek, Maciej Droń, Tomasz Śmiałek: Spacerem po Bytomiu: Przewodnik dla poszukujących.... Bytom: Urząd Miejski w Bytomiu, 2013, s. 63. ISBN 978-83-62234-64-6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Drabina: Rozbark. W: Z dziejów dzielnic Bytomia. Jan Drabina (red.). Bytom: Towarzystwo Miłośników Bytomia, 1991, s. 115, seria: Magazyn Bytomski tom VIII.