Dom noclegowy w Katowicach-Kostuchnie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dom noclegowy dla samotnych robotników w Katowicach-Kostuchnie
Ilustracja
Gmach dawnego domu noclegowego od frontu
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Katowice Flaga.svg Katowice
Adres ul. Tadeusza Boya-Żeleńskiego 83,
40-750 Katowice
Typ budynku dawny dom noclegowy dla samotnych robotników
Kondygnacje 4+1
Powierzchnia użytkowa 3 501,50 m²
Ukończenie budowy 1909
Ważniejsze przebudowy 1913–1921
Właściciel wspólnota mieszkaniowa
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Dom noclegowy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Dom noclegowy”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dom noclegowy”
Ziemia50°10′58,5″N 19°00′00,4″E/50,182917 19,000111

Dom noclegowy w Katowicach-Kostuchnie – gmach dawnego domu dla nieżonatych robotników, znajdujący się przy ulicy T. Boya-Żeleńskiego 83 w Katowicach, na terenie kolonii Boże Dary, położonej w jednostce pomocniczej Kostuchna.

Powstał on w 1909 roku, zaś w latach 1913–1921 został rozbudowany. Obecnie stanowi on m.in. siedzibę Miejskiego Domu Kultury Południe, działają tu punkty handlowo-usługowe, a część pomieszczeń zagospodarowano na cele mieszkalne. Gmach jest wpisany do gminnej ewidencji zabytków miasta Katowice, a także objęty jest ochroną konserwatorską.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dom noclegowy w 1929 roku

Gmach domu noclegowego powstał w Kostuchnie jako część osiedla patronackiego Boże Dary przy kopalni węgla kamiennego Böer (później Boże Dary), wybudowanej w latach 1901–1903[1] dzięki staraniom księcia pszczyńskiego, który był właścicielem okolicznych terenów[2]. Pierwszy dom noclegowy, posiadający 70 miejsc, okazał się zbyt mały ówczesne potrzeby[2]. Nowy, dominujący pod względem rozmiarów budynek został wybudowany w 1909 roku[2]. Wybudowano go z przeznaczeniem dla zamiejscowych, nieżonatych górników[2]. Gmach posiadał pierwotnie 234 miejsca[3]. W latach 1913–1921 budynek przebudowano[4], dzięki czemu mógł pomieścić ponad trzysta osób[3]. Rozbudowa gmachu spowodowana była trwającą wówczas I wojną światową, gdyż z uwagi na wysyłanie ludzi na front brakowało pracowników do pracy w kopalni i planowano ściągać nowe osoby[5].

W okresie międzywojennym gmach ten prawdopodobnie był dalej domem noclegowym lub hotelem dla górników. Po 1945 roku gmach pełnił różne funkcje. Był on siedzibą szkoły dokształcającej przemysłu węglowego (do 1953 roku), a także dalej pełnił rolę hotelu robotniczego. Część pomieszczeń mieściła Górniczą Świetlicę Kulturalno-Oświatową, przekształcona w 1960 roku w Klub Górniczy, w którym działało też m.in. kino. Klub Górniczy w Kostuchnie działał do 1982 roku, kiedy to podjęto decyzję o remoncie gmachu[5].

W dniu 1 czerwca 1990 roku powołano Zakładowy Dom Kultury KWK Murcki Ruch I. W 2000 roku klub przekształcono w Miejski Dom Kultury Południe w Katowicach[5]. Rada Miasta Katowice w dniu 31 stycznia 2005 roku uchwaliła miejscowy plan zagospodarowana przestrzennego dla południowych dzielnic Katowic, obejmując gmach dawnego domu noclegowego ochroną konserwatorską[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wejście do Miejskiego Domu Kultury Południe oraz siedziby Rady i Zarządu Jednostki Pomocniczej nr 21 Kostuchna

Gmach dawnego domu noclegowego dla nieżonatych robotników położony jest w Katowicach przy ulicy T. Boya-Żeleńskiego 83, w granicach jednostki pomocniczej Kostuchna[6]. Gmach z uwagi na swoje rozmiary dominuje spośród budynków kolonii Boże Dary. Jest on obiektem trójbryłowym (z czego środkowa część jest większa od pozostałych), kryty łamanym, mansardowym dachem krytym dachówką[2]. Powierzchnia zabudowy budynku wynosi 869 m², powierzchna użytkowa budynku 3 501,50 m²[4].

Budynek posiada cztery kondygnacje nadziemne i jedną podziemną[4] oraz poddasze użytkowe[2]. Wysokość piwnicy sięga 2,2 m[4]. Piwnice te, mieszczące pierwotnie pomieszczenia gospodarcze, zostały zagospodarowane na sklepy i placówki usługowe z wejściami po stronie południowej[3]. Właściwy front budynku pierwotnie znajdował się po północnej stronie – tam też znajdowało się wejście do starszej, wybudowanej w 1909 roku części gmachu[3]. W środkowej bryle ulokowano pierwotnie wielką, wysoką salę jadalną o powierzchni 200 m². Boczne części gmachu zagospodarowano pod sypialnie i sale dziennego pobytu. Największa sala noclegowa o powierzchni 45 m² mieściła 18 łózek, zaś sale 14-łóżkowe miały 29 m²[2]. Część środkowa i zachodnia powstała w 1909 roku, zaś wschodnia część po 1913 roku[3].

Gmach posiada dwie klatki schodowe – w segmencie zachodnim i wschodnim. Parter budynku został przebudowany z uwagi na dostosowanie budynku na potrzeby Domu Kultury. We wnętrzu urządzono salę widowiskową, zaś kuchnię i pomieszczenia pomocnicze przerobiono na salę bilardową i małą salę widowiskowo-bankietową. Kuchnię dla potrzeb Domu Kultury urządzono w dawnych łazienkach, które przeniesiono do pomieszczenia po jednej z sypialni[3].

Budynek domu noclegowego wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków – kartę opracowało Biuro Konserwatora Zabytków Urzędu Miasta Katowice w grudniu 2012 roku[6]. Dodatkowo jest on objęty ochroną konserwatorska na podstawie przepisów miejscowego planu zagospodarowana przestrzennego[4]. W systemie REGON w połowie września 2021 roku pod adresem ul. T. Boya-Żeleńskiego 83 było zarejestrowanych 14 aktywnych podmiotów gospodarczych[7]. W gmachu swoją siedzibę ma tu m.in. Miejski Dom Kultury Południe w Katowicach[8] Koło Polskiego Związku Wędkarskiego nr 118 KWK Murcki[9], Katowickie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. Henryka Sławika i Józefa Antalla[10] oraz Rada i Zarząd Jednostki Pomocniczej nr 21 Kostuchna[11]. Budynek mieści również lokale handlowo-użytkowe oraz 34 lokale mieszkalne[3].

Właścicielem budynku jest Wspólnota Mieszkaniowa Budynku nr 83 przy ul. Żeleńskiego w Katowicach, natomiast zarządcą jest Administracja Murcki Śląsko-Dąbrowskiej Spółki Mieszkaniowej[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Uszok 2017 ↓, s. 13.
  2. a b c d e f g Grzegork, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 117.
  3. a b c d e f g Grzegork, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 118.
  4. a b c d e f Urząd Miasta Katowice: Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej. Gminna Ewidencja Zabytów (pol.). emapa.katowice.eu. [dostęp 2021-09-14].
  5. a b c Grzegork, Bulsa i Witaszczyk 2016 ↓, s. 119.
  6. a b Urząd Miasta Katowice: GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW. Wyszukiwanie Zabytku Nieruchomego (pol.). bip.katowice.eu. [dostęp 2021-09-14].
  7. Główny Urząd Statystyczny: Baza internetowa REGON (pol.). wyszukiwarkaregon.stat.gov.pl. [dostęp 2021-09-14].
  8. MDK „Południe”: Kontakt-Kostuchna (pol.). www.mdkpoludnie.com. [dostęp 2021-09-14].
  9. Polski Związek Wędkarski: Koło PZW nr 118 KWK Murcki (pol.). www.pzw.org.pl. [dostęp 2021-09-14].
  10. Stowarzyszenie Klon/Jawor: Katowickie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. Henryka Sławika i Józefa Antalla (pol.). spis.ngo.pl. [dostęp 2021-09-14].
  11. Urząd Miasta Katowice: Rada Jednostki Pomocniczej nr 21 Kostuchna (pol.). bip.katowice.eu. [dostęp 2021-09-14].
  12. Śląsko-Dąbrowska Spółka Mieszkaniowa: Wyszukiwarka administracji (pol.). www.sdsm.pl. [dostęp 2021-09-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]