Pałac Popielów w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pałac Popielów
(Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Obiekt zabytkowy nr rej. A-52 z dnia 7.10.1965
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. św. Jana 20
ul. św. Marka 15
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Pałac Popielów (Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Pałac Popielów
(Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac Popielów (Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Pałac Popielów
(Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Pałac Popielów (Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Pałac Popielów
(Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Pałac Popielów (Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Pałac Popielów
(Pałac Opatów Jędrzejowskich, kamienica Cystersów Jędrzejowskich, kamienica Kołłątajowska)
Ziemia50°03′50,1″N 19°56′20,2″E/50,063917 19,938944

Pałac Popielów w Krakowie[1][2][3] (inne nazwy: Pałac Opatów Jędrzejowskich[3], Kamienica Cystersów Jędrzejowskich, Kamienica Kołłątajowska[2]) – zabytkowa kamienica w Krakowie, na rogu ulic św. Jana i św. Marka, o charakterze pałacowym, powstała w wyniku przebudowy dwóch średniowiecznych kamienic, stanowiąca w przeszłości własność m.in. opactwa cystersów w Jędrzejowie, Hugona Kołłątaja, rodzin Popielów i Rostworowskich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na miejscu obecnego pałacu znajdowały się wcześniej dwie kamienice[4][5], istniejące od XIV w., a w XV w. rozbudowane[4][2]. W południowej części była to kamienica Wilkowiczowska[3][2][6] (od nazwiska kupców krakowskich Wilkowiców, którzy byli jej właścicielami przez cały XVII w.[3][6]), w XVII w. przebudowana w stylu barokowym (pozostały z niej elementy kamieniarki, m.in. portale w oficynie)[3][2][6]. W północnej części pałacu (w narożu ulic) znajdowała się kamienica Wosińskich[7][2][8], w XVII w. nadbudowana o drugie piętro[7][2]. W XVIII w. obie kamienice popadły w ruinę[4][2][8].

Do ich połączenia i przebudowy doszło na początku lat 40. XVIII w. (prace wzmiankowane są pod datą 1744[7][9]) na potrzeby opactwa cystersów w Jędrzejowie[2][10]. Zakonnicy byli właścicielami znajdujących się tu wcześniej zrujnowanych kamienic od 1732[4]. Projekt przebudowy niesłusznie przypisywano Franciszkowi Placidiemu, faktycznie jednak prowadzili ją architekci zatrudnieni przy przebudowie kościoła w Jędrzejowie[7]. W wyniku przebudowy powstał jednolity, dwupiętrowy budynek z zachowaną do dziś główną fasadą z portalem oraz klatką schodową ze stylowymi balustradami. W 1784 właścicielem kamienicy został Hugo Kołłątaj, dla którego prawdopodobnie Dominik Oesterreicher wykonał malowidła ścienne na pierwszym piętrze[7][2].

W 1791 dom przeszedł w ręce rodziny Benoë, a później stał się własnością Wielogłowskich. Wykonano nowy wystrój części wnętrz pierwszego piętra. W 1814 przekształcono pomieszczenia drugiego piętra skrzydła północnego na cele mieszkalne[7][2][11]. W 1817 kamienica została kupiona przez rodzinę Popielów[7][2][12]. W ich czasach wykonano restaurację budynku, który odtąd zaczęto nazywać Pałacem Popielów[13][2]. Paweł Popiel (właściciel kamienicy od 1835 do 1892[14]) zorganizował tu salon będący jednym z głównych ośrodków życia towarzyskiego i kulturalnego Krakowa – odbywały się tu wówczas popularne spotkania czwartkowe[15][2][16]. W pałacu znajdowała się wówczas bogata biblioteka, galeria obrazów i archiwum Popielów, a w latach 1858–1873 przechowywano tu zbiory Towarzystwa Naukowego Krakowskiego[15][2][17]. Po śmierci Pawła Popiela większość jego zbiorów przeniesiono w inne miejsca[18]. W latach międzywojennych współwłaścicielami, a następnie właścicielami pałacu stali się członkowie rodziny Rostworowskich[15][2] (w latach 20. XX w. na parterze pałacu mieszkał Karol Hubert Rostworowski[19]).

W 1965 pałac został wpisany do rejestru zabytków[1]. W latach 90. XX w. przeprowadzono jego remont konserwatorski[15][2], kolejne prace remontowe prowadzono w XXI w.[15]

Architektura i wystrój[edytuj | edytuj kod]

Główny portal wejściowy

Pałac wznosi się u zbiegu ulic św. Jana i św. Marka, z węższą elewacją frontową zwróconą w stronę ul. św. Jana, ma ponadto dwie oficyny. Główny budynek jest dwupiętrowy, nakryty dachem dwu- i trzyspadowym[15]. Fasada pałacu z ok. 1744 jest późnobarokowa, sześcioosiowa, niesymetryczna, zwieńczona uproszczonym belkowaniem. W osi południowej znajduje się późnobarokowy portal z ok. 1744 o bogato profilowanym obramieniu, z ukośnie ustawionymi pilastrami i rzeźbami atlantów. W części środkowej portalu, pod gzymsem znajduje się kartusz z herbem Sulima, umieszczony tutaj po 1817. Ozdobne obramienia mają także okna pierwszego i drugiego piętra[20].

W układzie piwnic wyraźnie widać plan dwóch kamienic istniejących tu do XVIII w. W ościeżach okienek kilku piwnic zachowały się fragmenty kamieniarki gotyckiej z XV w., a w jednej z izb parteru międzyokienna kolumna z XVII w. Wnętrza reprezentacyjnego pierwszego piętra zachowały wystrój z XVIII i XIX w., m.in. narożny Salon Kołłątajowski z wystrojem klasycystycznym, częściowo zrekonstruowanym w końcu XX w., w tym stylową boazerią i kominkiem, malowidłami (być może Dominika Oesterreichera) oraz rozetą na suficie. Reprezentacyjna klatka schodowa z dwubiegowymi schodami wyposażona jest m.in. w metalową balustradę w stylu regencji, której ozdobne słupki pochodzą zapewne z ok. 1744[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]