Dom profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dom profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych
Ilustracja
Dom profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych — oryginalny projekt, widok od strony północnej
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice Herb.svg Katowice
Adres ul. Wojewódzka 23
ul. St. Kobylińskiego 2[1]
Typ budynku usługowo-mieszkalny
Styl architektoniczny modernizm (funkcjonalizm)
Architekt Eustachy Chmielewski
Wysokość całkowita 35 m
Kondygnacje 8
Rozpoczęcie budowy 1929
Ukończenie budowy 1931
Właściciel Wspólnota mieszkaniowa
Plan budynku
Plan budynku
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „dom profesorów ŚTZN”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „dom profesorów ŚTZN”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „dom profesorów ŚTZN”
Ziemia50°15′20,98″N 19°01′33,69″E/50,255828 19,026025

Dom profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych – pierwszy wieżowiec wybudowany w odrodzonej po rozbiorach Polsce. Budynek ten mieści się w Katowicach, przy ul. Wojewódzkiej 23 i ma osiem kondygnacji.

Wieżowiec po renowacji w 2010 roku

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jego budowę rozpoczęto w 1929 i ukończono w 1931. Podobnie jak rozpoczęty również w 1929, wyższy, ale ukończony dopiero w 1934, Drapacz Chmur przy ul. Żwirki i Wigury 15 w Katowicach, dom profesorów został zbudowany przy zastosowaniu nowatorskiej (na owe czasy) stalowej konstrukcji szkieletowej. Projektantem był Eustachy Chmielewski[2].
Od 8 września 1936 do 1939 w budynku swoje biuro miała Giełda Zbożowa i Towarowa[3]; wartość budynku na dzień 1 września 1939 wynosiła 2 mln złotych[4].

Budynek wzniesiono na asymetrycznym planie. Główny, wypiętrzony środkowy blok posiada osiem kondygnacji, boczne − pięć. Prostokątne okna ułożono w poziome pasy.

Zalety konstrukcji stalowej[edytuj | edytuj kod]

Przetarg na dom mieszkalny w Katowicach przy ul. Wojewódzkiej 23 przeprowadzono w październiku 1929 r. Wykazał on, że budowa surowa ośmiopiętrowego gmachu jest najbardziej opłacalna w zastosowaniu technologii konstrukcji ceglanej tj. o 20% taniej od konstrukcji żelaznej, a 25% od konstrukcji żelbetowej. Jednak w zestawieniu całkowitych kosztów budowy, koszt budowy konstrukcji żelaznej spadł do 10% w porównaniu z kosztami budowy ceglanej. Zastosowanie konstrukcji stalowej dało efekt obniżenia grubości murów z 51 cm na 20 cm. Dało to efekt powiększenia powierzchni mieszkalnych o 14 procent (biorąc pod uwagę nie tylko muzy zewnętrzne, ale również wewnętrzne, dźwigowe)[5].

Konstrukcja stalowa najbardziej ze wszystkich dostosowywała się do ówczesnych form architektonicznych. Mianowicie: nie krępuje ona architektury koniecznością pionowego składania otworów okiennych. Pozwala wyzyskać przyziemie na otwarte lokale i sklepy, bez względu na ściany wyższych kondygnacji. W końcu nadaje się najbardziej do wykonania tak ulubionych wówczas motywów, jak podcięte naroża, szerokie okna i daleko wysunięte płyty, których wykonanie z żelbetu dla jednakowej grubości u końca i u nasady było niekonstrukcyjne i nieekonomiczne jak na tamte czasy[5].

Termomodernizacja w 2010 roku[edytuj | edytuj kod]

Stan elewacji budynku przed termomodernizacją w lutym 2008 roku.
Stan elewacji budynku przed termomodernizacją w lutym 2008 roku

Ze względu na zły stan elewacji oraz problemy z wilgocią w 2010 roku budynek przeszedł termomodernizację. Prace budowlane wzbudziły zainteresowanie lokalnej społeczności. Główne zastrzeżenia kierowane w stronę inwestora odnosiły się do użycia styropianu celem ocieplenia budynku. Z uwagi na rangę domu przy ul. Wojewódzkiej 23, jego walory architektoniczne i historyczne, katowickie stowarzyszenie „Moje Miasto” w październiku 2010 roku wystosowało pismo do Miejskiego Konserwatora Zabytków w celu wyjaśnienia prowadzonych na miejscu prac remontowych. Treść odpowiedzi brzmi:

„Z uwagi na zastosowanie nowatorskich rozwiązań w postaci szkieletowej konstrukcji żelaznej, realizacja budynku w takiej technologii była eksperymentem. Obecnie z uwagi na przemarzanie ścian w miejscach elementów żelaznej konstrukcji (występujący w mieszkaniach grzyb i wilgoć) budynek jest poważnie zagrożony. Projektant rozpatrywał różne rozwiązania m.in. zastosowanie ocieplenia wewnętrznego płytami klimatycznymi, które niestety nie mogą być zastosowane w zaistniałej sytuacji. Dopuszczone zostało docieplenie budynku styropianem o grubości 6 cm na elewacjach od strony ulicy Wojewódzkiej i Kobylińskiego oraz 12 cm od strony podwórza. Projekt remontu elewacji przewiduje wierne odtworzenie zachowanych obecnie gzymsowań, cofniętych płaszczyzn międzyokiennych i innych elementów oszczędnej artykulacji płaszczyzn elewacji. Zgodnie z zatwierdzonym projektem elewacje otrzymają nowe tynki silikatowe Sto SIL w kolorach dobranych do istniejących, po wykonaniu niezbędnych odkrywek i przeprowadzeniu wielu prób kolorystycznych. Przy przyjęciu takich rozwiązań brano także pod uwagę stopień zniszczenia pierwotnych tynków oraz przeprowadzone w poprzednim okresie prace modernizacyjne w obrębie przyziemia (zmian którego nie obejmuje obecny projekt). Aktualnie prowadzone prace realizowane są pod nadzorem projektanta oraz Biura Konserwatora Zabytków.”[6]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-13].
  2. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 32, 33. ISBN 978-83-7729-021-7.
  3. Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 139. ISBN 83-913341-0-4.
  4. Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 182. ISBN 83-913341-0-4.
  5. a b Konstrukcje żelazne dla domów mieszkalnych, [w:] Zygmunt Wóycicki (red.), Architektura i Budownictwo 1930, „Architektura i Budownictwo: miesięcznik ilustrowany”, Warszawa: Zakłady Graficzne B. Wierzbicki i S-ka, 1930, 33—35.???
  6. [Katowice] Remonty kamienic i innych zabytków - Page 21 - SkyscraperCity, www.skyscrapercity.com [dostęp 2020-02-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, red. Ewa Chojecka, wydawca: Muzeum Śląskie, Katowice 2004, ​ISBN 83-87455-77-6​, s. 330.