Domki fińskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Budowa domków fińskich na Osiedlu Jazdów w Warszawie w marcu 1945 r.
Domek fiński w Bytomiu Szombierkach
Osiedle w Sosnowcu
Domki w Gdańsku
Domki w Lędzinach
Domki w Katowicach

Domki fińskie – typ drewnianego domu jednorodzinnego występującego w Polsce, przede wszystkim na Górnym Śląsku i gdzieniegdzie w Zagłębiu Dąbrowskim, gdzie stanowią zabytek architektury powojennej. Sprowadzano je głównie z Finlandii (stąd popularna nazwa) za węgiel i koks, by złagodzić tzw. głód mieszkaniowy na czas przejściowy 20–30 lat; niektóre stoją do dzisiaj.

Domki tego typu były również przekazywane przez Związek Radziecki w 1945 r. jako dar dla zniszczonej Warszawy, a ich największe zachowane skupisko to Osiedle Jazdów.

Historia[edytuj]

Pomysłodawcą transakcji wiązanej z Finami był Jan Mitręga, minister górnictwa i energetyki. Polska za sprzedany węgiel do Finlandii w latach 50. XX w. otrzymywała domki składane z prefabrykatów. Powstawały całe osiedla takich domków, przede wszystkim w okolicach kopalni na Śląsku (ale także w innych miejscach, np. w Warszawie). Te domki często „dostawali” od kopalni zasłużeni przodownicy pracy.

W marcu 1945 w Warszawie rozpoczęto montaż 407 domków fińskich z 503 mieszkaniami o 1280 izbach, przekazanych przez władze Związku Radzieckiego. Zostały one ustawione na terenie dawnego Szpitala Ujazdowskiego, przy ul. Szwoleżerów oraz na Polu Mokotowskim[1].

Typologia[edytuj]

Rodzaje domków fińskich:

  • domki drewniane przedwojenne, „fińskie” tylko z nazwy spopularyzowanej dla podobnego budownictwa po wojnie;
  • rzeczywiste domki fińskie prosto z Finlandii:
    • otrzymane przez Polskę jako reparacje wojenne, niektóre za pośrednictwem ZSRR;
    • powojenna zapłata za polski węgiel;
  • powojenne domki drewniane zbudowane w Polsce (niekiedy zakupione w ZSRR), podobne do domków fińskich.

Przykładowy rzeczywisty domek fiński był lokowany na peryferiach i terenie nieuzbrojonym. Nie było więc kanalizacji, czyli ubikacja znajdowała się na podwórku koło domu. Miał dach dwuspadowy kryty dachówką. Na parterze znajdowała się duża kuchnia, dwa mniejsze pokoje i łazienka. Na pierwszym piętrze dwa średnie pokoje. Łączna powierzchnia – poniżej 70 m kw.

Obecnie niektóre domki fińskie są rozbierane i przenoszone z Górnego Śląska w tereny turystyczne, gdzie służą jako domki letniskowe.

Wybrane osiedla[edytuj]

Istniejące[edytuj]

Nieistniejące[edytuj]

Ciekawostki[edytuj]

W Gdańsku Wrzeszczu ulicom, przy których budowano fińskie domki, nadano nazwy: Kopalniana, Górnicza, Dźwigowa, Koksowa i Wincentego Pstrowskiego. Mieszkania w domkach przeznaczone były dla pracowników Działu Przeładunków Morskich przy Centrali Zbytu Przemysłu Węglowego, zaś budowę prowadziło Biuro Budowlane Przemysłu Węglowego[6].

Przypisy

  1. Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w:] Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 98.
  2. Uchwała nr XLV/627/09 Rady Miejskiej w Bytomiu z dnia 27 kwietnia w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w dzielnicy Miechowice, obejmującego zabudowę pomiędzy ulicami Ks. Jana Frenzla i Jana Dzierżonia. um.bytom.pl, 18 czerwca 2009. [dostęp 2015-01-02]. s. 3.
  3. Czeladź – portal miejski. Domki fińskie na ul Krasickiego (pol.). [dostęp 25 marca 2009].
  4. Lech Szaraniec „Osady i osiedla Katowic”, str. 82
  5. Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 363. ISBN 83-06-00089-7.
  6. Polska Agencja Prasowa: Seriws fotograficzny fotohistoria.pl. [dostęp 2012-11-28].

Bibliografia[edytuj]

  • Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Wydawnictwo "Śląsk", 1980. ISBN 83-216-0147-2.