Domniemanie ojcostwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Domniemanie ojcostwa – instytucja prawa rodzinnego, polegająca na przyjęciu, że dziecko pochodzi od określonego mężczyzny, o ile zaszły wskazane w ustawie okoliczności.

Domniemanie ojcostwa w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Domniemanie to zostało uregulowane w tytule II dziale I rozdziale I k.r.o. i ma charakter domniemania prawnego, które – co do zasady – może zostać obalone (praesumptio iuris tantum)[1].

Dziecko małżeńskie[edytuj | edytuj kod]

Domniemywa się, że dziecko pochodzi od męża matki, jeśli urodziło się ono:

  • w trakcie trwania małżeństwa; jeśli jednak wobec małżonków orzeczono separację, domniemanie przestaje działać po upływie trzystu dni od tego orzeczenia,
  • przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa; wszelako gdy matka przed narodzinami dziecka zawrze drugi związek małżeński domniemywa się, że dziecko pochodzi od drugiego męża; domniemanie to nie dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki[1].

Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Jeżeli jednak zapadł w tym czasie na chorobę psychiczną lub innego rodzaju zaburzenia psychiczne, to możliwy jest inny początek biegu tego terminu (zob. art. 64 i 65 k.r.o.)[1]. Prawo do wytoczonenia tego powództwa przysługuje też matce dziecka do ukończenia przez dziecko 6. miesiąca życia, samemu dziecku w ciągu 3 lat od osiągnięcia pełnoletności[a], a także prokuratorowi bez ograniczeń czasowych. Prokurator nie może jednak wytoczyć powództwa po śmierci dziecka[1][b].

Zaprzeczenie ojcostwa wymaga udowodnienia, że mąż matki nie jest ojcem dziecka[1]. Do wejścia w życie nowelizacji k.r.o. z 2008 r[2]. w sytuacji gdy dziecko urodziło się przed upływem sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa, do obalenia domniemania ojcostwa wystarczyło oświadczenie męża, że nie jest ojcem dziecka, złożone w procesie o zaprzeczenie ojcostwa. Jeżeli jednak:

  • dziecko urodziło się po upływie sto osiemdziesiątego dnia od zawarcia małżeństwa, a przed upływem trzechsetnego dnia od jego ustania lub unieważnienia, albo
  • mąż obcował z matką dziecka nie wcześniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka, albo
  • mąż zawierając małżeństwo wiedział, że żona jest w ciąży,

to dla obalenia domniemania ojcostwa należało wykazać niepodobieństwo, żeby mąż mógł być ojcem dziecka[1].

Dziecko pozamałżeńskie[edytuj | edytuj kod]

Domniemywa się, że ojcem dziecka jest ten, kto obcował z matką dziecka w tzw. okresie koncepcyjnym, tj. nie wcześniej niż w trzechsetnym i nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka, albo ten, kto był dawcą komórki rozrodczej w przypadku dziecka urodzonego w wyniku dawstwa partnerskiego w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji[1]. Domniemanie to może zostać obalone, jeśli w tym okresie matka obcowała także z innym mężczyzną, ale tylko wtedy, gdy z okoliczności wynika, że ojcostwo tego innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne[1].

Znaczenie instytucji[edytuj | edytuj kod]

W związku ze stosunkowo łatwym dostępem do testów DNA, których wyniki są powszechnie uznawane za rozstrzygający dowód w sprawach o ustalenie albo zaprzeczenie pochodzenia dziecka, domniemanie ojcostwa utraciło istotne znaczenie praktyczne.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 maja 2018 r. sygn. akt SK 18/17 (Dz.U. z 2018 r. poz. 950) art. 70 § 1 k.r.o. (dotyczący uprawnienia dziecka do wytoczenia powództwa) utracił moc 19 maja 2018 r. w zakresie, w jakim określa termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa męża matki niezależnie od daty powzięcia wiadomości przez pełnoletnie dziecko o tym, że nie pochodzi od męża matki, jako niezgodny z art. 30 w związku z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
  2. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 listopada 2013 r. sygn. akt P 33/12 (Dz.U. z 2013 r. poz. 1439) art. 71 k.r.o. (przewidujący zakaz zaprzeczania ojcostwa po śmierci dziecka) utracił moc 4 grudnia 2013 r. jako niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 oraz w związku z art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. Jednocześnie art. 86 k.r.o. (dotyczący uprawnienia prokuratora do wytoczenia powództwa) nie uległ zmianie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Grzegorz Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el., 2018.
  2. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 220, poz. 1431).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el., 2018.