Donald Trump

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy prezydenta Stanów Zjednoczonych. Zobacz też: inne znaczenia.
Donald Trump
Donald Trump official portrait.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 czerwca 1946
Nowy Jork
45. prezydent Stanów Zjednoczonych
Okres od 20 stycznia 2017
Przynależność polityczna Partia Republikańska
Pierwsza dama Melania Trump
Wiceprezydent Mike Pence
Poprzednik Barack Obama
Donald Trump Signature.svg

Donald John Trump (wym. /ˈdɒnəld dʒɒn trʌmp/ ( odsłuchaj), ur. 14 czerwca 1946 w Nowym Jorku) – amerykański przedsiębiorca, osobowość telewizyjna i polityk, od 2017 roku 45. prezydent Stanów Zjednoczonych.

Urodzony i wychowany w nowojorskim Queens, w 1968 otrzymał dyplom z ekonomii na Wharton School of Business. W 1971 przejął rodzinną firmę Elizabeth Trump & Son, zmieniając później jej nazwę na The Trump Organization. Podczas swojej kariery biznesowej wybudował, wyremontował oraz zarządzał licznymi nieruchomościami komercyjnymi i mieszkaniowymi, hotelami, kasynami i polami golfowymi. W latach 1996–2015 był właścicielem konkursów Miss Universe, Miss USA i Miss Teen USA, a w latach 2004–2015 był gospodarzem programu telewizyjnego The Apprentice, emitowanego na kanale NBC. W 2015 znalazł się na 72. miejscu najbardziej wpływowych ludzi świata, z kolei w 2016 – z majątkiem wartym 4,5 miliarda dolarów został sklasyfikowany na na 324. miejscu listy najbogatszych ludzi świata dwutygodnika Forbes.

Rozważał kandydowanie w wyborach prezydenckich w 1988, 2004 i 2012, jednak ostatecznie nie podejmował decyzji o udziale. W wyborach w 2000 ubiegał się o funkcję prezydenta Stanów Zjednoczonych z ramienia Partii Reform, wycofał się jednak na etapie prawyborów partyjnych. W czerwcu 2015 ogłosił swoją kandydaturę w wyborach prezydenckich w 2016. Zdobył najwięcej głosów powszechnych i głosów delegatów w prawyborach Partii Republikańskiej i oficjalnie uzyskał nominację tej partii na kandydata na prezydenta Stanów Zjednoczonych, a Mike Pence na kandydata na wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych.

Jego ostatni oponenci partyjni zawiesili swoje kampanie w maju 2016, w wyniku czego w lipcu Donald Trump uzyskał oficjalną nominację Partii Republikańskiej na stanowisko prezydenta USA, natomiast Mike Pence został nominowany na stanowisko wiceprezydenta USA. Kampania prezydencka Donalda Trumpa spotkała się z niespotykanym zainteresowaniem mediów oraz międzynarodową uwagą. Wiele jego wypowiedzi w wywiadach, mediach społecznościowych i na wiecach wyborczych odbierane było jako kontrowersyjne lub fałszywe. W 2016 Trump został ogłoszony Człowiekiem Roku tygodnika Time[1].

W swoim programie wyborczym Donald Trump zakładał renegocjację stosunków chińsko-amerykańskich oraz umów o wolnym handlu, takich jak NAFTA, czy Partnerstwo Transpacyficzne. Opowiadał się także za zaostrzeniem prawa imigracyjnego (wraz z budową muru na granicy amerykańsko-meksykańskiej) oraz znaczącym obniżeniem podatków. Trump krytycznie wypowiadał się na temat NATO twierdząc, że pakt ten jest niekorzystny dla Stanów Zjednoczonych. Podkreślał swoje pozytywne opinie na temat prezydenta Rosji, Władimira Putina, a także wskazywał na potrzebę współpracy USA z Rosją przeciwko Państwu Islamskiemu.

8 listopada 2016 Donald Trump wygrał wybory prezydenckie, pokonując kandydatkę Partii Demokratycznej, Hillary Clinton. Urząd objął 20 stycznia 2017. Jest najstarszą i najbogatszą osobą w historii sprawującą urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych, ponadto jest pierwszą osobą na tym stanowisku, która nie odbyła wcześniej służby wojskowej lub pracy w rządzie, a także piątą osobą wybraną na to stanowisko, która nie uzyskała największej liczby głosów w głosowaniu powszechnym.

Pochodzenie[edytuj]

Zdjęcie przodków Donalda Trumpa z 1918. Od lewej: Fred Trump (ojciec, współzałożyciel The Trump Organization), Frederick Trump (dziadek), Elizabeth (ciotka), Elizabeth Christ Trump (babcia, współzałożycielka The Trump Organization) i John G. Trump (stryj, fizyk i wynalazca)

Wszyscy dziadkowie Donalda Trumpa pochodzą z Europy[2][3]. Posiada niemieckie, szkockie i szwedzkie korzenie[4]. W 1885 jego dziadek, Friedrich Drumpf, mając 16 lat, wyemigrował z położonej w południowo-zachodnich Niemczech wsi Kallstadt do Stanów Zjednoczonych. W USA w podaniu do władz migracyjnych swoje nazwisko zapisał w postaci Trumpf (w późniejszych latach zaczął używać zanglicyzowanej formy Trump, zmienił także imię na Frederick)[5][2]. Początkowo pracował w Nowym Jorku jako golibroda, następnie po wybuchu gorączki złota nad Klondike otworzył na północy kraju dwa lokale gastronomiczno-hotelarskie, których klientami byli poszukiwacze złota[5]. W 1901 podczas odwiedzin ojczyzny poślubił poznaną wtedy mieszkankę Bawarii Elizabeth Christ, z którą niedługo później wrócił do Stanów. Jednak kobieta tęskniła za Niemcami i z tego powodu Frederick Trump w 1905 starał się o możliwość ponownego nadania obywatelstwa i osiedlenia się w Bawarii, jednak jego podanie zostało odrzucone przez bawarskie władze z powodu wcześniejszego wyjazdu na emigrację przed odbyciem służby wojskowej i bez dotrzymania obowiązku wymeldowania się[6]. W tym samym roku w Queens przyszedł na świat ich syn Fred Trump, ojciec Donalda, który odziedziczony po zmarłym w 1918 na grypę hiszpankę Fredericku, warty w przeliczeniu około 582 tysiące dolarów, majątek zainwestował wraz z matką w nieruchomości w Nowym Jorku. Dorobił się przy tym majątku wycenianego w chwili jego śmierci w 1999 na 250–300 milionów dolarów[7][8][2][3][5]. Fred Trump w 1936 ożenił się z imigrantką ze Szkocji Mary Anne MacLeod, z którą miał pięcioro dzieci: Donalda, Roberta, Freda Jr., Maryanne oraz Elizabeth[9][10].

Stryjem Donalda Trumpa był John G. Trump – profesor na Massachusetts Institute of Technology w latach 1936–1973. Uczestniczył w badaniach nad radarem dla Aliantów w czasie II wojny światowej, pomógł zaprojektować nowoczesne aparaty rentgenowskie, a w 1943 Federalne Biuro Śledcze poprosiło go o przestudiowanie notatek i sprzętu Nikoli Tesli, po tym jak ten zmarł w nowojorskim hotelu[11].

Dzieciństwo i młodość[edytuj]

Donald Trump w mundurze New York Military Academy w 1964

Donald Trump urodził się 14 czerwca 1946 w dzielnicy Jamaica Estates, w nowojorskim Queens[12]. Dorastał z dwiema starszymi siostrami, Maryanne i Elizabeth, starszym bratem Fredem Jr. oraz młodszym bratem Robertem. Fred Trump Jr. zmarł w 1981 z przyczyn związanych z alkoholizmem. Sam Donald Trump przyznał, że po śmierci brata postanowił nigdy nie zażywać alkoholu i papierosów[10].

Donald Trump dorastał w dwupiętrowym domu zbudowanym w stylu angielskiego renesansu w bogatszej części Queens[13]. Chodził do prywatnej szkoły The Kew-Forest School. Z powodu problemów wychowawczych został z niej usunięty w wieku 13 lat i przeniesiony do szkoły wojskowej New York Military Academy, gdzie dokończył edukację podstawową oraz średnią[14]. W czasie ostatnich lat nauki brał udział w defiladach wojskowych i otrzymał rangę kapitana[15].

Od sierpnia 1964 przez dwa lata studiował na Fordham University na Bronksie. Potem przeniósł się na University of Pennsylvania, do szkoły zarządzania Wharton School of Finance and Commerce w Filadelfii. Była to jedna z nielicznych amerykańskich szkół oferujących wykształcenie licencjackie w zakresie zarządzania nieruchomościami[16][17]. W czasie studiów pracował w rodzinnej firmie Elizabeth Trump & Son, założonej przez jego babkę, Elizabeth Christ Trump, i nazwanej jej imieniem[18]. Studia ukończył w maju 1968 z tytułem Bachelor of Science z ekonomii[17][19][20].

Donald Trump uniknął poboru na wojnę w Wietnamie. Będąc w college'u w latach 1964–1968, czterokrotnie otrzymał odroczenie[21]. W 1966 został uznany za niezdolnego do służby na podstawie badania lekarskiego, a w 1968 na krótko został uznany za zdolnego do służby przez komisję poborową, ale w październiku otrzymał odroczenie 1-Y[22]. W wywiadzie w 2015 Donald Trump powiedział, że w czasie wojny cierpiał na ostrogę piętową i to miało być powodem zwolnienia go ze służby[23]. W grudniu 1969, gdy odbywał się pobór na zasadzie loterii, Donald Trump wylosował wysoki numer, dzięki czemu również uniknął poboru[22][24][25].

Biznes[edytuj]

View of the jagged facade of the Trump Tower in New York City.
Charakterystycznie postrzępiona fasada budynku Trump Tower w Midtown Manhattan, mieszczącego siedzibę The Trump Organization

Wszystkie przedsięwzięcia biznesowe Donalda Trumpa realizowane są w ramach The Trump Organization. Przedsiębiorstwo to pozostaje własnością rodziny, a w zarządzie firmy zasiadają dzieci Donalda Trumpa z pierwszego małżeństwa: Ivanka, Donald Jr. i Eric. Za jej pośrednictwem Donald Trump prowadzi interesy związane z nieruchomościami w blisko 20 krajach świata, wśród nich obecne są zarówno hotele, wchodzące w skład międzynarodowej sieci Trump International Hotel and Tower, m.in.: w Nowym Jorku, Chicago, Honolulu, Las Vegas, Toronto, Vancouver i Panamie, jak i budynki przeznaczone do celów mieszkaniowych i komercyjnych, budowane we współpracy licencyjnej z lokalnymi deweloperami, jak np. w Stambule, Manili czy Mumbaju[26][27]. W posiadaniu przedsiębiorstwa znajduje się także sieć pól golfowych w Stanach Zjednoczonych i innych krajach, które w 2015 przyniosły 382 miliony dolarów dochodu[28]. Wartość wszystkich nieruchomości należących do Donalda Trumpa w 2015 szacowana była na 3,5 miliarda dolarów, wliczając w to nieruchomości komercyjne warte 1,3 miliarda dolarów, mieszkaniowe o wartości 410 milionów dolarów, a także wyposażenie klubów (866 milionów dolarów) i obiekty, w których Donald Trump ma mniej niż 100% udziałów (940 milionów dolarów)[29]. W sumie z ramienia The Trump Organization Donald Trump zarządza ponad 500 podmiotami gospodarczymi, reprezentującymi szeroki zakres branż[30].

W 2015 Donald Trump znalazł się na 72. miejscu listy najbardziej wpływowych ludzi świata magazynu Forbes[31], z kolei w 2016 z majątkiem oszacowanym na 4,5 miliarda dolarów został sklasyfikowany na 324. miejscu listy najbogatszych ludzi świata[32].

Nieruchomości[edytuj]

Jeszcze przed ukończeniem college'u Donald Trump otrzymał stanowisko kierownicze w firmie należącej wówczas do jego ojca, Elizabeth Trump & Son, która zajmowała się głównie budowaniem budynków z mieszkaniami na wynajem dla przedstawicieli klasy średniej w nowojorskich dzielnicach, takich jak Brooklyn, Queens i Staten Island[28][33]. W 1971 Donald Trump przejął kontrolę nad firmą i jedną z jego pierwszych decyzji była zmiana nazwy na The Trump Organization i przeniesienie jej na Manhattan[34][35]. Prezesem firmy oficjalnie został w 1973. W tym samym roku firmą zainteresował się Departament Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych. Pojawiły się doniesienia o dyskryminacji czarnoskórych, którzy chcieli wynajmować mieszkania. Sam Donald Trump twierdził, że odmawiał wynajmu tylko ze względu na niski przychód interesantów, a nie koloru skóry. Sprawa zakończyła się ugodą. Odtąd The Trump Organization musiała przedstawiać Lidze Miast dowody na to, że przyjmuje zgłoszenia przedstawicieli mniejszości, którzy spełniają ustalone przez firmę wymagania dotyczące przychodu[36][37].

Manhattan[edytuj]

Lodowisko Wollman Rink w Central Parku

Inwestycją, która okazała się pierwszym sukcesem Donalda Trumpa, była renowacja podupadającego Hotelu Commodore na Manhattanie w 1978, sfinansowana dzięki wynoszącej 70 milionów dolarów pożyczce od ojca i sieci Hyatt oraz kredytom bankowym. Po renowacji hotel został nazwany Grand Hyatt[28][38][39].

W tym samym roku Donald Trump zakończył negocjacje w sprawie budowy Trump Tower, mającego 58 pięter i 202 metry drapacza chmur w Midtown Manhattan przy 5 Alei. The New York Times napisał wówczas, że Donald Trump wykazał się wytrwałością i zdolnościami negocjacyjnymi[40]. Do budowy wieżowca oprócz zwykłych pracowników Donald Trump zatrudniał nielegalnych polskich gastarbeiterów[28]. W 1983 firma Donalda Trumpa ukończyła budynek[28]. Mieszczą się w nim biura, luksusowe apartamenty, główna siedziba The Trump Organization, a na ostatnim piętrze osobisty apartament Donalda Trumpa i jego rodziny[28][41][42]. Ponadto w Trump Tower znajduje się profesjonalne studio telewizyjne, w którym nagrywany był program NBC The Apprentice[43].

Renowacja lodowiska Wollman Rink w Central Parku została rozpoczęta w 1980 przez generalnego kontraktora niezwiązanego z Donaldem Trumpem. Mimo zapowiedzi, że prace potrwają 2,5 roku, naprawy nie zakończyły się przed 1986. Donald Trump oskarżał wówczas burmistrza Nowego Jorku Eda Kocha o niegospodarność i przejął projekt. Dokończył naprawę w trzy miesiące za kwotę o 750 tysięcy dolarów mniejszą, niż przewidywał to wynoszący 1,95 miliona dolarów budżet. Donald Trump zyskał prawa do eksploatowania lodowiska przez jeden rok, a wszystkie zyski z tego okresu przeznaczył na cele charytatywne w zamian za akt koncesji[38][44].

W 1988 Donald Trump nabył Hotel Plaza za 407 milionów dolarów i wyznaczył swoją ówczesną żonę Ivanę na zarządcę odpowiedzialnego za funkcjonowanie i renowację[45][46].

W 1996 Donald Trump nabył biurowiec położony przy Wall Street na Manhattanie, który po przeprowadzeniu gruntownej renowacji nazwał Trump Building[47]. W 1997 przedsiębiorca zaangażował się w realizowany we współpracy z sześcioma lokalnymi stowarzyszeniami obywatelskimi projekt budowy kompleksu apartamentowców Trump Place nad rzeką Hudson[48]. W latach 1995–1997 przeprowadził przebudowę budynku znajdującego się przy placu Columbus Circle, obecnie znanego jako Trump International Hotel and Tower[49]. W 2001 firma The Trump Organization ukończyła Trump World Tower, 72-piętrowy apartamentowiec znajdujący się niedaleko Kwatery głównej ONZ[50]. W 2002 Donald Trump został właścicielem położonego na Manhattanie Hotelu Delmonico, który po remoncie został otwarty w 2004 jako Trump Park Avenue[51].

Palm Beach[edytuj]

Donald Trump nabył mającą 10 tysięcy m² powierzchni, luksusową rezydencję Mar-a-Lago, położoną w Palm Beach na Florydzie w 1985 za 5 milionów dolarów (3 miliony dolarów kosztowało wykończenie i umeblowanie). Rodzina Trumpów używała tej rezydencji jako miejsca do spędzania zimy, ale oprócz tego Donald Trump ustanowił tam prywatny klub, w którym opłata wynosiła 150 tysięcy dolarów[52][53][45]. W 1997 Donald Trump złożył pozew do sądu okręgowego w Palm Beach, twierdząc, że miasto dyskryminuje Mar-a-Lago (między innymi przedłużając proces zatwierdzenia ustanowienia przez Donalda Trumpa pola golfowego) między innymi dlatego, że jego klub przyjmuje ciemnoskórych i Żydów. Później Donald Trump twierdził, że przyczynił się w ten sposób do poprawy poszanowania sprawiedliwości społecznej w tym rejonie[54][55]. Z kolei w 2006 na maszcie stojącym przed nią wywiesił niezgodnie z przepisami dużych rozmiarów flagę Stanów Zjednoczonych, za co sam został pozwany[56].

W 1985 nabył wraz z Lee Iacoccą kompleks kondominium w Palm Beach i nazwał go Trump Plaza[45].

Atlantic City[edytuj]

W 1984 firma Donalda Trumpa wybudowała kasyno-hotel w Atlantic City, w stanie New Jersey. Budynek został sfinansowany przez Holiday Inn i był zarządzany przez, będące wówczas pod kontrolą Holiday Inn, Harrah’s, Inc. Przedsiębiorca forsował, żeby nazwać projekt swoim nazwiskiem i ostatecznie kasyno otrzymało nazwę Harrah’s at Trump Plaza[45][57]. Donald Trump odkupił też od Hilton Corporation częściowo ukończony budynek za 320 milionów dolarów. Gdy został ukończony w 1985, Donald Trump nazwał go Trump Castle, utworzył w nim kasyno i oddał pod zarząd swojej żonie Ivanie[45].

Na początku 1988 roku posiadająca nieukończone Taj Mahal Casino firma Resorts International ogłosiła, że jest na skraju bankructwa. Donald Trump zaproponował wtedy, że wykupi wszystkie będące w obiegu akcje firmy po 22 dolary za akcję i wyraził chęć ukończenia budynku, ale tylko jeśli będzie posiadał całą firmę[58][59]. Niespodziewanie producent telewizyjny Merv Griffin zaproponował, że wykupi firmę, płacąc po 35 dolarów za akcję[60]. Rywalizacja o przejęcie firmy była szeroko nagłaśniana w mediach, a Donald Trump i Merv Griffin wytoczyli sobie nawzajem procesy sądowe[61][62]. Ostatecznie w listopadzie 1988 doszło do ugody. Merv Griffin kupił firmę, a Donald Trump wykupił od firmy Taj Mahal casino za 273 miliony dolarów[63]. Kasyno zostało otwarte w kwietniu 1990 i zostało nazwane Trump Taj Mahal. Całkowity koszt budowy wyniósł 1,1 miliarda dolarów. Było to wówczas najdroższe kasyno, jakie kiedykolwiek zbudowano[64][65]. Część tej kwoty, 675 milionów dolarów, pochodziło z emitowanych przez firmę Donalda Trumpa obligacji śmieciowych[66] ze stopą procentową 14%[67].

Trump Taj Mahal okazało się niedochodowe, a niskie przychody z wszystkich trzech kasyn Donalda Trumpa w Atlantic City uniemożliwiały mu spłatę zadłużenia wobec inwestorów, przez co w 1990 znalazł się na krawędzi bankructwa[57]. W 1991 dług kasyna wynosił 3,4 miliarda dolarów[67]. Donald Trump ogłosił wówczas upadłość i oddał swoim obligatariuszom 50% udziałów w zamian za zgodę na obniżenie stóp procentowych do 11,35%[68]. W celu zmniejszenia strat finansowych, Donald Trump wystawił na sprzedaż swój 86-metrowy jacht Trump Princess. Po kilku restrukturyzacjach zadłużonego mienia przez banki (w wyniku restrukturyzacji kasyna stały się częścią spółki Trump Entertainment Resorts, a Donald Trump w każdym z nich zachował po 10% udziałów[69]) i wyprzedaży udziałów, ta część majątku Donalda Trumpa ostatecznie upadła w 2014[38]. Kasyno Trump Taj Mahal wyszło z bankructwa dopiero w lutym 2016, kiedy Donald Trump sprzedał je innemu biznesmenowi, Carlowi Icahnowi. Tym samym przestał być właścicielem i zachował jedynie 10% udziałów. Mimo to budynek nadal nosił jego imię[70].

Bankructwa[edytuj]

Trump Plaza Hotel and Casino zostało zamknięte w 2014

Donald Trump nigdy nie wnosił o upadłość konsumencką, ale między rokiem 1991 a 2009 cztery razy ogłaszał bankructwa swoich hoteli i kasyn w celu renegocjacji długów zaciągniętych w bankach i u właścicieli akcji lub obligacji[71][72]. Dzięki wykorzystaniu bankructwa typu Chapter 11 jego przedsiębiorstwa mogły kontynuować działalność pod kuratelą sądową i z zachowaniem ochrony przed wierzycielami zewnętrznymi, którzy musieli wyrazić zgodę na tę formę reorganizacji i zyskali nadzór właścicielski nad działalnością tych firm[73][74][75]. Według raportów magazynu „Forbes” cztery bankructwa były efektem nadmiernej dźwigni finansowej w hotelach i kasynach w Atlantic City: Trump Taj Mahal (1991) i Trump Plaza (1992), a także w spółkach Trump Hotels & Casino Resorts (2004) i Trump Entertainment Resorts (2009)[76][77][78]. Sam Trump twierdził, że jego bankructwa były kontrolowanymi manewrami strategicznymi[71].

W 1991 Trump Taj Mahal nie było w stanie obsłużyć długu wynoszącego 3,4 miliarda dolarów i wniosło o bankructwo typu Chapter 11[67][79]. Donald Trump ogłosił wówczas upadłość i oddał swoim obligatariuszom 50% udziałów w zamian za zgodę na obniżenie stóp procentowych do 11,35%[79].

2 listopada 1992 Hotel Plaza był zadłużony na ponad 550 milionów dolarów i wniósł o bankructwo typu Chapter 11. Donald Trump stracił 49% udziałów w hotelu na rzecz banku Citibank, Industrial Bank of Japan i czterech innych kredytodawców. Zachował stanowisko dyrektora generalnego i możliwość pracy nad planami marketingowymi, ale przestał otrzymywać wypłatę i nie mógł uczestniczyć w codziennych operacjach. W zamian otrzymał korzystniejsze warunki na spłatę długu[80][81].

W 1994 Donald Trump zmniejszył swój wynoszący około 900 milionów dolarów dług osobisty dzięki sprzedaży majątku Trump Taj Mahal i Trump Plaza Hotel and Casino[82] oraz zredukował wynoszący około 3,5 miliarda dolarów dług biznesowy, tracąc przy tym swój luksusowy jacht Trump Princess oraz linię lotniczą Trump Shuttle nabytą w 1988. Zachował za to Trump Tower w Nowym Jorku i kontrolę nad trzema kasynami w Atlantic City, w tym Trump Castle. Swoje prawa własnościowe do kompleksu torów kolejowych West Side Yards odsprzedał chińskim firmom deweloperskim, między innymi hongkońskiej firmie New World Development, która zaoferowała nawet premię cenową w zamian za prawo do wykorzystania słowa Trump w nazwach własnych budynków[83].

Trzecie bankructwo firmy Donalda Trumpa miało miejsce 21 października 2004. Dotyczyło ono Trump Hotels & Casino Resorts – publicznie notowanej spółki holdingowej, w skład której wchodziły trzy kasyna w Atlantic City, jedno w Indianie i kilka innych[84]. Trump stracił ponad połowę spośród 56% swoich udziałów i oddał obligatariuszom akcje w zamian za umorzenie części długu. Stracił też posadę dyrektora generalnego, ale zachował stanowisko prezesa zarządu. W maju 2005 firma wyszła z bankructwa i zmieniła nazwę na Trump Entertainment Resorts Holdings[85][86]. W swojej książce z 2007, Think BIG and Kick Ass in Business and Life, Donald Trump tak odniósł się do kwestii tego, kto jest winny bankructwa: „Pomyślałem, że to problem banku, nie mój. Co, do cholery, mnie to obchodzi? Nawet powiedziałem jednemu bankowi, że nie powinien był pożyczać mi pieniędzy. Mówiłem, że ta przeklęta umowa nie była dobra”[87].

Czwarte bankructwo firmy Donalda Trumpa miało miejsce w 2009. Firma Trump Entertainment Resorts, posiadająca 2,06 miliardów dolarów majątku, była winna inwestorom 1,74 miliardów dolarów. Firma wniosła o bankructwo typu Chapter 11, a Donald Trump i jego córka Ivanka Trump zrezygnowali z członkostwa w zarządzie. W tym czasie Trump Entertainment Resorts posiadała trzy posiadłości w Atlantic City: Trump Taj Mahal, Trump Plaza Hotel and Casino (zamknięte w 2014 roku) i Trump Marina (wcześniej Trump Castle, zamknięte w 2011). W tym samym roku Donald Trump z pomocą innych inwestorów odkupił firmę za 225 milionów dolarów. W ramach ugody Trump wycofał pozew na 100 milionów dolarów, który wytoczył właścicielom kasyn, oskarżając ich o świadome działanie na niekorzyść nazwy Trump, będącej znakiem towarowym. Udało mu się wynegocjować redukcję długu o ponad miliard dolarów[88][89].

W 2014 Donald Trump pozwał swoją byłą firmę za usunięcie jego imienia z nazw budynków odkąd przestał zarządzać firmą i miał mniej niż 10% udziałów. Przegrał proces[90]. Trump Entertainment Resorts zbankrutowało ponownie w 2014[91] i zostało kupione przez miliardera filantropa Carla Icahna w 2016[92].

Udzielanie licencji na nazwisko[edytuj]

Oprócz posiadania nieruchomości Donald Trump sprzedaje także prawa licencyjne do swojego nazwiska, tak żeby mogło zostać użyte w nazwach budynków nienależących do jego firmy. Przykładem jest kompleks wieżowców Trump Towers Istanbul znajdujący się w Stambule. W grudniu 2015 roku właściciel kompleksu podjął jednak środki prawne w celu oddzielenia własności po tym jak Donald Trump kandydując w wyborach prezydenckich zapowiedział tymczasowy zakaz wstępu muzułmanów do Stanów Zjednoczonych[93]. Do innych budynków lub terenów noszących imię Trumpa, ale nigdy nie posiadanych przez niego należą między innymi: Trump International Hotel nad Tower w Honolulu[94], Trump Park Avenue w Portoryko[95] i Trump Towers Pune w Indiach[96]. Nazwisko Donalda Trumpa nosiły i noszą także budynki, które należały do kondominium Trumpa, ale zostały odsprzedane lub utracone. Czasem pozostawienie nazwy było częścią ugody z przejmującymi nieruchomość wierzycielami[97]. Przykłady to Trump Taj Mahal w Atlantic City[70] oraz Trump Ocean Club International Hotel and Tower w Panamie[98].

Sport[edytuj]

Donald Trump na meczu baseballowym w 2009

Donald Trump gościł wiele walk bokserskich w Trump Plaza w Atlantic City, między innymi słynną walkę Mike’a Tysona z Michaelem Spinksem w 1988. Przez pewien czas był także doradcą finansowym Tysona[99][100].

Próbował kupić drużynę Buffalo Bills, która po śmierci jej właściciela Ralpha Wilsona w 2014 została wystawiona na aukcji. Ostatecznie Donald Trump przegrał aukcję. Jego ofertę przebiło małżeństwo Kim i Terrence Pegula[101].

Kandydując w wyborach prezydenckich w 2016 krytykował nowe zasady przyjęte przez NFL. Twierdził w czasie swoich wieców, że mecze stały się „miękkie i słabe”, a wstrząśnienia mózgu to tylko „drobne puknięcia w głowę”. Oskarżył też sędziów o niepotrzebne rzucanie karnych flag tylko po to by pokazać się w telewizji i „żeby ich żony zobaczyły ich w domu”[102].

Futbol amerykański[edytuj]

W 1983 Donald Trump kupił, zgodnie z zapewnieniami, za 5 milionów dolarów (szacowana przez zewnętrzne źródła kwota transakcji opiewała na sumę 9 milionów dolarów) drużynę futbolu amerykańskiego New Jersey Generals i zgłosił ją do rozgrywek nowo założonej ligi USFL. Liga ta rozgrywała swoje mecze wiosną i latem, co było podyktowane modelem biznesowym, polegającym na braku konkurencji ze strony silniejszej i zamożniejszej ligi NFL (mecze tej ligi odbywały się jesienią) co przekładało się na możliwość gry zespołów z USFL na stadionach NFL, a także pozyskanie na wyłączność widowni telewizyjnej. Jednakże Donald Trump był w stosunku do takiego rozwiązania sceptyczny, co podkreślił w udzielonym w 1984 wywiadzie dla ABC News, stwierdzając: „Gdyby Bóg chciał futbolu na wiosnę, to nie stworzyłby baseballu”. Dlatego Trump, pomimo sukcesów odnoszonych przez jego drużynę w rozgrywkach wiosennych, przekonał właścicieli ligi USFL do zmiany harmonogramu rozgrywek tak, żeby odbywały się one w tym samym czasie, co rozgrywki NFL, czyli jesienią. W jego ocenie miało to sprawić, że USFL stałaby się tak samo wartościowa jak NFL, ewentualnie, że doszłoby do fuzji obydwu lig. USFL po zrównaniu się w 1986 harmonogramem z NFL miała problemy finansowe z powodu nie transmitowania jej meczów przez trzy największe stacje telewizyjne, które miały podpisane kontrakty z NFL. Właściciele USFL wytoczyli przez to proces sądowy menedżerom NFL z tytułu rzekomego złamania przez nich prawa antymonopolowego, domagając się odszkodowania w wysokości 1,69 miliarda dolarów. Sąd stwierdził, że NFL faktycznie naruszyła prawo antymonopolowe i przyznał zarządcom USFL odszkodowanie wynoszące zaledwie 1 dolara. Kwota ta w ramach roszczeń antymonopolowych została potrojona i wraz z odsetkami wyniosła 3,76 dolara[103]. Liga USFL, w momencie ogłoszenia wyroku sądu mająca straty z trzech ostatnich lat wynoszące blisko 200 milionów dolarów, została niedługo później decyzją właścicieli rozwiązana. Przesunięcie terminów rozgrywek oraz pozew sądowy są uważane za główne przyczyny upadku ligi[103][104].

Kolarstwo[edytuj]

W latach 1989–1990 Donald Trump sponsorował wyścig kolarski nazwany od jego nazwiska Tour de Trump, który miał być amerykańskim odpowiednikiem wyścigu Tour de France[28]. Inauguracyjny wyścig został powszechnie uznany za sukces, mimo iż zakończył się kontrowersją. Polegała ona na tym, że belgijski zawodnik, który zameldował się na mecie jako trzeci, twierdził, że przez złe oznakowanie trasy i błędne wskazania motocyklisty kierującego przebiegiem wyścigu zjechał z trasy i przejechał dodatkowy, wynoszący pół mili dystans, przez co zajął trzecie miejsce zamiast pierwszego[105]. Następny wyścig zorganizowany w oparciu o dwukrotnie dłuższą trasę i z większą liczbą zawodników również cieszył się powodzeniem, jednakże Donald Trump wycofał się ze sponsorowania tego przedsięwzięcia sportowego z powodu problemów finansowych[106]. W latach 1991-1996 wyścig był organizowany pod nazwą Tour DuPont[106][107].

Golf[edytuj]

Według tygodnika dla golfistów Golfweek The Trump Organization posiada lub zarządza osiemnastoma polami golfowymi na całym świecie[108], a według zeznania finansowego Trumpa z wyborów prezydenckich w 2016 wynika, że jego dochody z golfowisk wynosiły w 2015 382 miliony dolarów[109][110].

W 2006 Donald Trump kupił Menie Estate w Balmedie, w Aberdeenshire, w Szkocji i ustanowił tam ośrodek golfowy wbrew woli części mieszkańców okolicy[111], gdyż obszar ten początkowo miał stać się obszarem chronionym[112]. W 2011 powstał niezależny film dokumentalny You've Been Trumped brytyjskiego filmowca Anthony’ego S. Baxtera, który opowiada w nim o konflikcie między mieszkańcami okolic, a Donaldem Trumpem[113]. Mimo obietnicy utworzenia 6 tysięcy miejsc pracy, do 2013 pole golfowe utworzyło mniej, niż 200 miejsc pracy[114]. W czerwcu 2015 Donald Trump wniósł sprzeciw wobec budowy elektrowni wiatrowej w pobliżu jego golfowiska tłumacząc go tym, że wiatraki zepsułyby widok na okolicę. Jego sprzeciw został odrzucony przez pięciu sędziów brytyjskiego sądu najwyższego w grudniu 2015[115][116].

W kwietniu 2014 Donald Trump nabył Turnberry, ośrodek wczasowy z hotelem i polem golfowym w szkockim hrabstwie Ayrshire, które było wielokrotnie wykorzystywane na potrzeby turnieju The Open Championship[117][118]. Po gruntownym remoncie i przebudowie, przez golfowego architekta Martina Eberta, golfowisko zostało ponownie otwarte 24 czerwca 2016[119].

Lotnictwo[edytuj]

W 1988 Donald Trump nabył za 365 milionów dolarów małe linie lotnicze Eastern Air Shuttle, które obsługiwały połączenia pomiędzy trzema miastami: Bostonem, Nowym Jorkiem oraz Waszyngtonem. W cenę była wliczona zarówno flota siedemnastu Boeingów 727, jak i prawo do użytkowania lotnisk w każdym z powyższych miast, a także do namalowania własnego nazwiska na samolotach. W celu odróżnienia się od konkurencji i podkreślenia zamiłowania do luksusu, Donald Trump zaopatrzył samoloty w eleganckie wykończenie wnętrz. Jednak linie Trump Shuttle okazały się niewypałem. Brak większego zainteresowania ze strony klientów w połączeniu z ówcześnie panującymi wysokimi cenami paliwa sprawił, że linie nigdy nie przyniosły zysku. Ich wysokie zadłużenie doprowadziło do tego, że Donald Trump nie mógł spłacać swych kredytów i własność spółki zarządzającej liniami została przekazana wierzycielom. W 1992 linie Trump Shuttle zostały włączone w skład nowej spółki, Shuttle Inc. co oznaczało koniec ich istnienia[120][121].

Konkursy piękności[edytuj]

W 1996 Donald Trump został właścicielem firmy organizującej konkursy piękności: Miss Universe, Miss USA i Miss Teen USA[28]. W tym samym roku zdobywczynią tytułu Miss Universe została Alicia Machado, dotychczasowa Miss Wenezueli, którą podczas kampanii prezydenckiej Donald Trump oskarżał o to, że nagrała kiedyś kompromitujący ją film. Ta z kolei opowiadała w mediach, że Trump wielokrotnie ją obraził. Słowa Machado na temat Trumpa wykorzystywała w kampanii Hillary Clinton[122][123]. W 2002 Trump rozwiązał umowę na transmisję wszystkich trzech konkursów z telewizją CBS, po czym podpisał nową umowę z telewizją NBC, w ramach której telewizja stała się właścicielem 50% udziałów w konkursach. Strony transakcji nie były zgodne co do oceny przyczyn zerwania umowy. Donald Trump twierdził, że był niezadowolony ze sposobu, w jaki CBS rozplanowywała przebieg konkursów w przeszłości, z kolei CBS podawała, że od dawna zamierzała zrezygnować z konkursów ze względu na nienajlepsze wyniki oglądalności[124].

W 2006 Miss USA została Tara Conner. Niedługo później w prasie zaczęły się ukazywać informacje na temat nadużywania przez nią alkoholu i narkotyków. Osiem miesięcy po zdobyciu tytułu Tarę Conner poddano testowi antynarkotykowemu, który wykazał obecność kokainy w jej organizmie. Donald Trump zwołał wtedy konferencję prasową, na której poinformował, że zamiast odebrać Tarze Conner koronę Miss USA (czego oczekiwała wtedy opinia publiczna) postanawia dać jej drugą szansę[125]. W 2012 Donald Trump otrzymał 5 milionów dolarów, które w ramach orzeczenia arbitrażowego sądu federalnego na Manhattanie musiała mu zapłacić jedna z uczestniczek konkursu Miss USA za stwierdzenie, że wyniki konkursu zostały sfałszowane[126].

W 2015 Donald Trump złożył pozew do sądu, w którym domagał się 500 milionów dolarów odszkodowania od telewizji Univision, prowadzącej na terenie Stanów Zjednoczonych hiszpańskojęzyczne transmisje z konkursów piękności po tym, gdy ta anulowała zaplanowaną wcześniej transmisję konkursu Miss USA przez wypowiedzi Trumpa w kampanii wyborczej na temat meksykańskich imigrantów (z tych samych powodów wcześniej z transmisji wycofała się telewizja NBC[127])[128]. 11 września tego roku Donald Trump ogłosił, że odkupił udziały NBC w firmie Miss Universe Organization, organizującej wszystkie trzy konkursy, z kolei kilka dni później sprzedał ją agencji WME/IMG[129][127]. Wartość transakcji, zgodnie z informacjami Federalnej Komisji Wyborczej na temat finansów Trumpa zamknęła się w przedziale 5-25 milionów dolarów[130]. W lutym 2016 doszło do ugody w sprawie pozwu przeciwko Univision, ale jej warunki nie zostały ujawnione[131].

Modeling[edytuj]

W 1999 Donald Trump założył agencję modelek Trump Model Management, działającą w dzielnicy SoHo, w Lower Manhattan[132]. Agencja ta razem z inną firmą Trumpa, Trump Management Group LLC, sprowadziła około 250 zagranicznych modelek do Stanów Zjednoczonych[133]. W 2014 była modelka pracująca niegdyś dla agencji, Alexia Palmer, oskarżyła Trump Model Management, prezesa agencji Corrina Nicolasa oraz innych menadżerów o wymuszenia haraczy, łamanie umowy, oszustwa przez e-mail i naruszenia praw płacowych imigrantów[134]. Według Alexii Palmer Trump Model Management zadeklarowała, że odliczy 20% jej pensji netto w celu pokrycia kosztów pracy agencji, ale w praktyce odliczała 80%[135]. Oskarżenie zostało odrzucone przez sąd federalny USA w marcu 2016, między innymi dlatego, że Palmer była jamajską imigrantką z wizą H1-B sponsorowaną przez Donalda Trumpa i zgodnie z prawem powinna zgłosić naruszenie praw pracowniczych w osobnym pozwie[135][136].

Edukacja[edytuj]

Logo The Trump Entrepreneur Initiative

W 2004 Donald Trump wraz z dwoma współpracownikami, Michaelem Sextonem i Jonathanem Spitalnym założył firmę edukacyjną Trump University, zajmującą się nauczaniem zasad handlu nieruchomościami[137][138]. W następnym roku twórcy firmy zostali powiadomieni przez Departament Edukacji Stanu Nowy Jork o tym, że użycie w jej nazwie słowa university jest niezgodne ze stanowym prawem oświatowym, toteż w 2010, po kolejnym powiadomieniu przez Departament firma została przemianowana na The Trump Entrepreneur Initiative[139][137]. Donald Trump nigdy nie uzyskał wymaganej prawnie licencji na prowadzenie firmy. Pod koniec 2010 roku firma zaprzestała działalności[140]. Trump University oferowała udział w trzydniowych zajęciach kosztujących prawie 1,5 tysiąca dolarów. Organizowała też bardziej intensywne zajęcia indywidualne, prowadzone przez profesjonalnych instruktorów, których koszt wynosił około 35 tysięcy dolarów[141].

Z usług firmy skorzystało kilkadziesiąt tysięcy osób. Ponad 6 tysięcy z nich uznało, że świadczenia uczelni nie są warte wnoszonych za nie opłat i oskarżyło Donalda Trumpa o oszustwo[141]. Byli studenci skarżyli się, że reklamy były mylące[142], wielu wykładowców i instruktorów nie miało jakiegokolwiek doświadczenia w kupowaniu i sprzedaży nieruchomości[143], a firma wbrew swojej nazwie nie była prawdziwym uniwersytetem[142] i nie była w stanie spełnić nawet obietnicy zdjęcia z Donaldem Trumpem[144]. Oskarżenie wpłynęło w 2013 w postaci zbiorowego pozwu do sądu federalnego stanu Kalifornia. Osobny pozew złożył w Nowym Jorku prokurator generalny Eric Schneiderman, który domagał się 40 milionów dolarów odszkodowania na rzecz pokrzywdzonych[145]. W czasie kampanii wyborczej Donald Trump wielokrotnie krytykował prowadzącego kalifornijską sprawę sędziego Gonzalo P. Curiela, twierdząc, że jako Meksykanin działa na niekorzyść Trumpa z powodu jego wypowiedzi na temat meksykańskich imigrantów[146][147]. W rzeczywistości rodzice Curiela pochodzili z Meksyku, lecz on sam urodził się i wychował w Stanach Zjednoczonych, w stanie Indiana[148].

Rozprawa, na której miał zapaść wyrok w sprawie zbiorowego pozwu miała się odbyć 28 listopada 2016 w San Diego. W czasie kampanii wyborczej Trump wielokrotnie zarzekał się, że nie pójdzie na ugodę i jest przekonany o tym, że z łatwością wygra rozprawę sądową[149], jednakże kilka dni po wyborach prezydenckich zdecydował się zawrzeć ze skarżącymi go studentami pozasądową ugodę, polegającą na wypłaceniu im 25 milionów dolarów odszkodowania[150][141].

Finanse[edytuj]

Przychody i podatki[edytuj]

Zgodnie z regulacjami Federalnej Komisji Wyborczej Donald Trump opublikował 92-u stronicowe sprawozdanie finansowe, w którym wyliczył swoje aktywa i źródła dochodów. Zgodnie z nim łączny przychód Donalda Trumpa w 2014 wynosił 362 miliony dolarów[109][151]. Jednakże Trump odmówił ujawnienia tego, jak rozliczał się z podatków argumentując to tym, że nie wolno mu publicznie zaprezentować dokumentów, gdyż są objęte państwowym audytem. W rzeczywistości audyt nie zakazuje upublicznienia informacji o swoim rozliczaniu się z podatków, a dokumentów z lat 2002-2008 Urząd Podatkowy USA nie może badać z powodu upływu terminu 7 lat przedawnienia[152][153][154]. Był to pierwszy od 43 lat przypadek, gdy kandydat na prezydenta nominowany przez Partię Demokratyczną lub Republikańską odmówił upublicznienia swojego zeznania podatkowego. Wcześniej zrobił to Richard Nixon w 1973[155][156].

W październiku 2016 The New York Times ujawnił jego zeznanie z 1995, zgodnie z którym Donald Trump miał stracić w tamtym roku 916 milionów dolarów na podatkach. Gazeta zasugerowała, że Trump mógł nie płacić podatków przez okres 18 lat, gdyż prawo podatkowe w Stanach Zjednoczonych w przypadku tak dużych strat pozwala na zwrot podatków z wcześniejszych trzech lat, a następnie zwalnia z płacenia podatków przez kolejnych 15 lat[156][157]. Donald Trump przyznał się także do korzystania z prawa do odliczenia, lecz nie zdradził w jakich konkretnych latach miało ono miejsce[158].

Ponadto The New York Times powołując się na anonimowych ekspertów podatkowych stwierdził możliwość popełnienia przestępstwa, a także powiązał stratę finansową Donalda Trumpa z 1995 z bankructwami jego kasyn w Atlantic City[159]

Majątek[edytuj]

A tall rectangular-shaped tower in Las Vegas with exterior windows shimmering with 24-karat gold. It is a sunny day and the building is higher than many of the surrounding buildings, which are also towers. There are mountains in the background. This tower is called the Trump Hotel Las Vegas.
Trump International Hotel Las Vegas z szybami pokrytymi 24-karatowym złotem[160]
A tall rectangular-shaped tower in Las Vegas with exterior windows shimmering with 24-karat gold. It is a sunny day and the building is higher than many of the surrounding buildings, which are also towers. There are mountains in the background. This tower is called the Trump Hotel Las Vegas.
Atrium Trump Tower

Donald Trump znalazł się na pierwszej liście 400 najbogatszych Amerykanów według magazynu Forbes w 1982. Jego majątek był liczony jako jego i jego ojca Freda Trumpa i był szacowany na ponad 200 milionów dolarów, choć sam Donald Trump twierdził, że wynosi on ponad 500 milionów dolarów. Od 1984 majątek Trumpa był liczony osobno, a od 1985 Fred Trump przestał pojawiać się na liście. W 1989 majątek Donalda Trumpa gwałtownie wzrósł o 1,1 miliarda dolarów, a w latach 1990-1995 przestał pojawiać się na liście. Było to spowodowane tym, że w 1989 Trump pożyczył ogromne sumy na zakup budynków i przedsiębiorstw, które więcej traciły, niż zarabiały. Powrócił na listę w 1996 i od tej pory stale się na niej pojawia. Sam Trump wielokrotnie nie zgadzał się z szacunkami Forbesa[161]. W czasie kampanii wyborczej w 2016 Donald Trump twierdził, że zaczynał karierę z niewielką pożyczką od ojca o wartości 1 miliona dolarów, którą zwrócił z odsetkami[162].

16 czerwca 2015, ogłaszając swoją kandydaturę w wyborach prezydenckich Donald Trump opublikował jednostronicowe sprawozdanie finansowe, w którym oświadczył, że jego majątek wynosi 8 737 540 000 dolarów[163]. Same umowy na zezwolenie używania jego nazwiska i inne dotyczące praw autorskich i znaków towarowych miały być warte 3,3 miliardy dolarów[164]. Forbes nazwał to oświadczenie a whopper (pl. wierutne kłamstwo) i wyceniło jego majątek w tym okresie na 4,1 miliarda dolarów[165]. W lipcu 2015 federalna komisja wyborcza ustaliła, że majątek Trumpa jest warty ponad 1,4 miliardy dolarów, a długi wynoszą ponad 265 milionów dolarów[166].

Po tym jak Donald Trump wypowiadał się kontrowersyjnie na temat imigrantów w 2015 stracił kontakty biznesowe z NBCUniversal, Univision, Macy's, Sertą, PVH Corporation i Perfumanią, co Forbes wycenił jako stratę 125 milionów dolarów[167]. Wartość marki Donalda Trumpa jeszcze bardziej spadła w trakcie jego kampanii wyborczej, ponieważ wielu konsumentów bojkotowało jego produkty w sprzeciwie wobec jego kandydatury[168]. W 2016 gwałtownie spadła liczba rezerwacji i zatłoczenie w jego kasynach i hotelach[169][170]. Marka Trumpa ucierpiała jeszcze bardziej po opublikowaniu nagrania kontrowersyjnej rozmowy Donalda Trumpa i Billego Busha na temat kobiet[171]. Jednakże po wyborze Trumpa na prezydenta wartość jego marki gwałtownie wzrosła[172].

Majątek Donalda Trumpa według dwutygodnika Forbes oraz jego miejsce na liście 400 najbogatszych Amerykanów
Rok Pozycja Zmiana Majątek
(w mld$)
Zmiana Źródło
1982 0,2 [161]
1983 0,4 Increase2.svg 0,2 [161]
1984 0,4 Steady2.svg [161]
1985 51. 0,6 Increase2.svg 0,2 [161]
1986 50. Increase2.svg 1 0,7 Increase2.svg 0,2 [161]
1987 63. Decrease2.svg 12 0,85 Increase2.svg 0,15 [161]
1988 44. Increase2.svg 19 1,0 Increase2.svg 0,15 [161]
1989 26. Increase2.svg 18 1,7 Increase2.svg 0,7 [161]
1990 Decrease2.svg Decrease2.svg [161]
1991 [161]
1992 [161]
1993 [161]
1994 [161]
1995 [161]
1996 373. Increase2.svg 0,45 [161]
1997 105. Increase2.svg 268 1,4 Increase2.svg 0,95 [161]
1998 121. Decrease2.svg 16 1,5 Increase2.svg 0,1 [161]
1999 145. Decrease2.svg 24 1,6 Increase2.svg 0,1 [161]
2000 167. Decrease2.svg 22 1,7 Increase2.svg 0,1 [161]
2001 110. Increase2.svg 57 1,8 Increase2.svg 0,1 [161]
2002 92. Increase2.svg 18 1,9 Increase2.svg 0,1 [161]
2003 71. Increase2.svg 21 2,5 Increase2.svg 0,6 [161]
2004 189. Decrease2.svg 22 2,6 Increase2.svg 0,1 [161]
2005 83. Increase2.svg 106 2,7 Increase2.svg 0,1 [173]
2006 94. Decrease2.svg 11 2,9 Increase2.svg 0,2 [174]
2007 117. Decrease2.svg 22 3,0 Increase2.svg 0,1 [175]
2008 134. Decrease2.svg 17 3,0 Steady2.svg [176]
2009 158. Decrease2.svg 24 2,0 Decrease2.svg 1,0 [177]
2010 153. Increase2.svg 5 2,4 Increase2.svg 0,4 [178]
2011 128. Increase2.svg 25 2,9 Increase2.svg 0,5 [179]
2012 128. Steady2.svg 0 3,1 Increase2.svg 0,2 [180]
2013 134. Decrease2.svg 6 3,5 Increase2.svg 0,4 [181]
2014 122. Increase2.svg 12 4,0 Decrease2.svg 1,5 [182][183]
2015 113. Increase2.svg 9 4,5 Increase2.svg 0,5 [184]
2016 156. Decrease2.svg 43 3,7 Decrease2.svg 0,8 [185]

Rozrywka i media[edytuj]

Telewizja[edytuj]

Donald Trump i koszykarz Dennis Rodman w czasie nagrania The Celebrity Apprentice w 2009

W 2003 Donald Trump został producentem wykonawczym i prowadzącym programu typu reality show, The Apprentice (pl. „Praktykant”)[186][187], emitowanego na kanale NBC. Uczestnicy tego programu rywalizowali o pracę w zarządzie jednego z przedsiębiorstw handlowych Trumpa. Uczestnicy byli sukcesywnie zwalniani i eliminowani w trakcie gry[186][188]. Charakterystyczne dla tego programu było często używane przez Donalda Trumpa wyrażenie You're fired (pl. „Jesteś zwolniony” lub „Idziesz do odstrzału”, dosł. „Zostajesz wystrzelony”). W 2004 Trump bez powodzenia próbował zarejestrować je jako znak towarowy[189][190]. W 2007 Donald Trump za swój program otrzymał gwiazdę na Hollywood Walk of Fame[191][192]. W październiku 2016 gwiazda została zniszczona przez wandali[193].

Podczas pierwszego roku istnienia programu Donald Trump zarabiał 50 tysięcy dolarów za odcinek (w przybliżeniu 700 tysięcy dolarów za pierwszy sezon). Gdy sezon zakończył się sukcesem Trump zaczął zarabiać 1 milion dolarów na odcinek[194]. W lipcu 2015 Donald Trump opublikował w związku z prowadzoną kampanią wyborczą zeznanie finansowe, według którego NBCUniversal zapłaciło mu 213 606 575 dolarów za 14 sezonów prowadzenia programu, jednak stacja tego nie potwierdza[151][195].

Wraz z brytyjskim producentem telewizyjnym Markiem Burnettem Donald Trump wyprodukował kolejne reality show, The Celebrity Apprentice. Założenia programu były takie same jak The Apprentice z tą różnicą, że uczestnikami byli znani ludzie i rywalizowali o pieniądze dla swoich akcji charytatywnych[186].

16 lutego 2015 NBC zapowiedziało 15. sezon The Apprentice[196]. 27 lutego Donald Trump ogłosił, że nie jest gotowy podpisać kontraktu na kolejny sezon, bo rozważa start w wyborach prezydenckich[197]. Mimo to, 18 maja telewizja poinformowała, że rozpoczyna produkcję programu[198]. 29 czerwca, po tym jak wypowiedź Trumpa dotycząca imigrantów spotkała się z powszechnie negatywnym odbiorem NBC postanowiło zakończyć z nim współpracę[199].

Wrestling[edytuj]

Donald Trump jest fanem wrestlingowej organizacji WWE i przyjacielem jej właściciela, Vince’a McMahona[200]. W Trump Plaza gościł dwa wydarzenia z serii WrestleMania[200] oraz 1991 WBF Championship w Trump Taj Mahal (WBF było wówczas podległe WWE, w tym czasie noszącego nazwę WWF)[201]. Był też aktywnym uczestnikiem programów WWE[200]. Występował na WrestleManii VII[202] i udzielił wywiadu Jesse'emu Venturze na ringu w czasie WrestleManii XX[203].

W czasie WrestleManii 23 na oczach widzów założył się z Vincem McMahonem, że Bobby Lashley pokona Umagę. Przegrany zakładu miał publicznie ogolić głowę. Walka została nazwana The Battle of the Billionaires, a sędzią w niej był Stone Cold Steve Austin. Donald Trump i Vince McMahon stali w rogach swoich zawodników, a w trakcie walki Trump zaatakował McMahona. Wygrał Bobby Lashley, więc to McMahon został ogolony[200][204].

15 czerwca 2009 Vince McMahon ogłosił, że program telewizyjny Monday Night Raw został sprzedany Donaldowi Trumpowi. Trump ogłosił , że od tej pory w czasie programu nie będzie reklam, a on sam osobiście zwróci pełną cenę biletu ludziom, którzy przyszli tego wieczoru[200]. Chociaż całe wydarzenie było wyreżyserowane i miało na celu jedynie rozwój fabuły programu, akcje WWE gwałtownie spadły po tym oświadczeniu o 7%[205]. Tydzień później Vince McMahon odkupił program za podwójną cenę[200].

W 2013 Donald Trump został wprowadzony do WWE Hall of Fame za swoje zasługi dla promocji wrestlingu[206].

Filmografia[edytuj]

Gwiazda Donalda Trumpa na Hollywood Walk of Fame

Donald Trump wystąpił w wielu filmach i serialach. Najczęściej grał samego siebie i były to występy cameo[207][208]. W 1991 dostał Złotą Malinę w kategorii Najgorszy aktor drugoplanowy za film Duchy tego nie robią. W tym samym roku i za ten sam film był nominowany w kategorii Najgorszy debiut aktorski[207][209].

Ma też na koncie występy w trzech filmach pornograficznych wydanych przez Playboya na kasetach VHS. Nie pojawił się jednak w scenach zawierających nagość lub stosunek płciowy[210][211].

Filmy
Tytuł Rola Rok Przypisy
Horrorween Miliarder na okładce Forbesa 2011 [208]
Wall Street: Pieniądz nie śpi
(scena została wycięta z filmu, ale była dostępna na DVD)
On sam 2010 [212][213]
Marmalade On sam 2004 [207]
Dwa tygodnie na miłość On sam 2002 [207][214]
Zoolander On sam 2001 [207][215]
Celebrity On sam 1998 [207][215]
Klub 54 VIP 1998 [207][216]
Eddie On sam 1996 [207][215]
Partner On sam 1996 [207][215]
Anyone for Pennis? On sam 1995 [207]
Przez ocean czasu. Nowy York 3D On sam 1995 [208][215]
Klan urwisów Ojciec Walda 1994 [208][215]
Ogóras On sam 1993 [208]
Kevin sam w Nowym Jorku On sam 1992 [207][215]
Duchy tego nie robią On sam 1989 [207][215]
Seriale
Tytuł Odcinek Rola Rok Przypisy
Dni naszego życia Odcinek 10172 On sam 2005 [207][208]
Detektyw Monk Sezon 1, odcinek 3: Mr. Monk and the Psychic Mężczyzna na przyjęciu 2002 [207][208]
Zawód glina Sezon 1, odcinek 2: Elizabeth On sam 2001 [207][208]
Seks w wielkim mieście Sezon 2, odcinek 8: The Man, the Myth, the Viagra On sam 1999 [207][208]
Sabrina, nastoletnia czarownica Sezon 3, odcinek 6: Good Will Haunting Daniel Ray McLeech 1998 [208]
Spin City Sezon 2, odcinek 14: The Paul Lassiter Story On sam 1998 [207][208]
A teraz Susan Sezon 1, odcinek 2: I'll See That and Raise You Susan On sam 1997 [207][208]
Nocny człowiek Sezon 1, odcinek 6: Face to Face On sam 1997 [208]
Sezon 1, odcinek 3: Whole Lotta Shakin' On sam 1997 [208]
The Drew Carey Show Sezon 4, odcinek 24: New York and Queens On sam 1997 [207][208]
Pomoc domowa Sezon 4, odcinek 4: The Rosie Show On sam 1996 [207][208]
Bajer z Bel-Air Sezon 4, odcinek 5: For Sale by Owner On sam 1994 [207][208]
Tylko Manhattan Sezon 1, odcinek 2 On sam 1987 [207][208]
Sezon 1, odcinek 1 1987 [207][208]
The Jeffersons Sezon 11, odcinek 9: You'll Never Get Rich On sam 1985 [208]
Filmy wydane bezpośrednio na kasetach VHS przez Playboy
Tytuł Rola Rok Przypisy
Nienazwany film Playboya On sam 2001 [210]
Playboy Video Centerfold: Playmate 2000 Bernaola Twins On sam 2000 [211]
Playboy Centerfold On sam 1994 [210]

Działalność polityczna[edytuj]

Prezydent Ronald Reagan i Donald Trump

Donald Trump pierwszy raz zapisał się do partii politycznej w wieku 18 lat. Większość swojego życia spędził należąc do różnych ugrupowań politycznych, które zmieniał kilkukrotnie. W latach 1964–1987 Donald Trump należał do Partii Demokratycznej, a od 1987 do 1999 do Partii Republikańskiej, z której przeszedł do Partii Reform. W 2001 powrócił do Demokratów, z których w 2009 przeszedł ponownie do Republikanów. Od 2009 do 2011 był niezależny, po czym ponownie przystąpił do Republikanów. Łącznie do momentu objęcia urzędu prezydenta w 2017 był przez 31 lat w Partii Demokratycznej, 18 lat w Partii Republikańskiej i 2 lata w Partii Reform[217].

Zaangażowanie w politykę w latach 1988–2015[edytuj]

Donald Trump rozważał wystartowanie w wyborach prezydenckich w 1988, 2004 i 2012, a także w wyborach na gubernatora stanu Nowy Jork w 2006 i 2014, ale ostatecznie nie podejmował decyzji o udziale w walce wyborczej[218][219].

Wybory prezydenckie w 2000[edytuj]

Trump 2000, logo kampanii wyborczej Donalda Trumpa w 2000

25 października 1999 Donald Trump oficjalnie przyłączył się do Partii Reform, a niedługo później przedstawił Komisji Rozpoznawczej wniosek o nominację z ramienia tej partii w wyborach prezydenckich w 2000[220][221].

Jego najpoważniejszym konkurentem w walce o nominację był Patrick Buchanan, o którym Trump pisał: „bardzo niebezpieczny człowiek – w wolnych dniach atakuje gejów, imigrantów, biorców świadczeń socjalnych, nawet Zulusów. Z kolei gdy jest opanowany, to jego mowa jest niezrozumiała”[222]. Przeprowadzone w dniach 23-26 września i 8-10 października 1999 sondaże Instytutu Gallupa (a więc jeszcze przed oficjalnym przystąpieniem Trumpa do Partii Reform) pokazywały, że gdyby w wyborach prezydenckich z ramienia Partii Reform wystartował Buchanan otrzymałby 9% poparcia, z kolei gdyby to Trump został wystawiony przez tę partię mógłby liczyć na głosy 10% wyborców. Obydwa wyniki stanowiły trzecie miejsce – za nieposiadającymi jeszcze wtedy oficjalnych nominacji swych partii, aczkolwiek postrzeganymi jako najbardziej prawdopodobni ich zdobywcy Alem Gore'em i Georgem W. Bushem[223].

Donald Trump ogłosił, że chciałby aby urząd wiceprezydenta objęła prezenterka telewizyjna Oprah Winfrey, w jego potencjalnej administracji mieliby się także znaleźć trzej Republikanie: Colin Powell (jako sekretarz stanu), Jack Welch (jako sekretarz skarbu) i John McCain (jako sekretarz obrony) oraz Demokrata Charles Rangel (jako sekretarz urbanizacji)[224][225][226].

Donald Trump wygrał prawybory Partii Reform w Kalifornii, otrzymując 15 311 głosów, a także w Michigan, gdzie zdobył 2120 głosów[227]. W lutym 2000 wycofał się z kandydowania, twierdząc, że Partia Reform jest dysfunkcyjna i przez to nie będzie w stanie prawidłowo wspierać jego kampanii[228][222].

Wybory prezydenckie w 2016[edytuj]

Logo kampanii wyborczej Donalda Trumpa w 2016, ze sloganem Make America Great Again
Donald Trump podczas przemówienia w lutym 2016 w Las Vegas
Donald Trump podczas przemówienia we wrześniu 2016 w Aston, w tle Ivanka Trump

16 czerwca 2015 podczas przemówienia w Trump Tower w Nowym Jorku Donald Trump ogłosił, iż będzie się ubiegał o nominację Partii Republikańskiej w wyborach prezydenckich w 2016[229][230]. Sloganem jego kampanii stało się hasło Make America Great Again (Uczyńmy Amerykę znów wielką), użyte już w 1980 przez Ronalda Reagana[231].

Założeniami programu wyborczego Donalda Trumpa były: renegocjacja umów handlowych z Chinami, Północnoamerykańskiego Układu o Wolnym Handlu (NAFTA) i porozumienia o Partnerstwie Transpacyficznym, zaostrzenie prawa imigracyjnego wraz z budową muru na granicy z Meksykiem (jego koszt miałby zostać przerzucony na państwo Meksyk), likwidacja wprowadzonego przez administrację Baracka Obamy systemu opieki zdrowotnej, zwanego potocznie Obamacare, a także znaczące obniżki podatków i reforma programu pomocy weteranom. W następstwie zamachów w Paryżu 13 listopada 2015 Donald Trump wezwał do wprowadzenia zakazu wjazdu muzułmanów oraz większej liczby uchodźców z Syrii do Stanów Zjednoczonych. Na liście elementów jego programu znalazła się również deportacja około 11 milionów nielegalnych imigrantów przebywających na terenie USA[232][233][234][235][236]. Donald Trump krytycznie wypowiadał się także na temat NATO, twierdząc, że pakt ten jest niekorzystny finansowo dla Stanów Zjednoczonych i ewentualną pomoc w ramach niego dla sojuszników jako prezydent uzależniłby od tego, czy wypełniają oni swoje zobowiązania wobec USA[237]. Ponadto podkreślał, że ma pozytywne zdanie na temat prezydenta Rosji, Władimira Putina, a także wskazywał na potrzebę współpracy Stanów Zjednoczonych z Rosją przeciwko Państwu Islamskiemu[238]. Donald Trump popierał również w pełni drugą poprawkę i był przeciwny ograniczaniu dostępu obywateli do broni. Polakom obiecał także zniesienie wiz turystycznych[239].

Głównym kontrkandydatem Donalda Trumpa w prawyborach Partii Republikańskiej był senator z Teksasu, Ted Cruz, który oficjalnie zrezygnował z ubiegania się o nominację na początku maja 2016[240], a następnie przez długi okres odmawiał udzielenia mu poparcia (brak poparcia dla Trumpa podkreślił w trakcie swojego przemówienia na lipcowej konwencji Partii Republikańskiej w Cleveland, co spotkało się z dezaprobatą delegatów i kierownictwa partii[241]). Jednakże pod koniec września, na kilka tygodni przed wyborami Ted Cruz ogłosił że poprze Donalda Trumpa[241][242].

19 lipca został wybrany głosami delegatów, a dwa dni później podczas krajowej konwencji Partii Republikańskiej w Cleveland Donald Trump oficjalnie uzyskał nominację tej partii na kandydata na prezydenta Stanów Zjednoczonych[243][244]. Na tej samej konwencji nominowany na urząd wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych został przez aklamację dotychczasowy gubernator stanu Indiana, Mike Pence, którego Trump wybrał kilka dni wcześniej na to stanowisko[243]. Tydzień później Partia Demokratyczna wybrała na krajowej konwencji w Filadelfii swojego kandydata na urząd prezydenta – byłą pierwszą damę, senator oraz 67. sekretarz stanu Hillary Clinton (była to pierwsza kobieta w historii nominowana na urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych przez jedną z dwóch głównych partii politycznych w tym kraju), z kolei nominację na stanowisko wiceprezydenta dostał senator ze stanu Wirginia, Tim Kaine[245][246].

Donalda Trumpa nie poparła w wyborach znaczna część czołowych polityków Partii Republikańskiej, m.in. byli prezydenci George H.W. Bush i George W. Bush oraz dwaj inni byli kandydaci tego ugrupowania na prezydenta John McCain i Mitt Romney[247].

Szefem sztabu wyborczego Donalda Trumpa był Corey Lewandowski, który w czerwcu 2016 zrezygnował z pełnionej funkcji w wyniku stawianych mu zarzutów naruszenia nietykalności cielesnej dzienikarki[248]. Zastąpił go Paul Manafort, który w przeszłości był doradcą prezydenta Ukrainy, Wiktora Janukowycza, a także był oskarżany o przyjęcie od jego partii łapówki[249][250]. Manaforta na stanowisku szefa sztabu wyborczego Trumpa zastąpił w sierpniu Stephen Bannon[250].

Donald Trump zmierzył się z Hillary Clinton w trzech telewizyjnych debatach prezydenckich. Pierwsza z nich odbyła się 26 września 2016 na Hofstra University w Hempstead[251]. Debatę śledziło w różnych stacjach telewizyjnych średnio ponad 80 milionów widzów, co daje najlepszy wynik oglądalności w historii amerykańskich debat prezydenckich[252]. Donald Trump podczas niej krytykował różne układy dotyczące wolnego handlu i obiecywał obniżkę podatków, natomiast Clinton twierdziła, że jego polityka wywoła recesję i kryzys finansowy pogłębiający nierówności w USA i kurczenie się klasy średniej[253]. Druga debata została przeprowadzona 9 października na Washington University w Saint Louis. Według portalu Politico była to „najpaskudniejsza debata w historii”[254]. Podczas niej kandydatka Demokratów krytykowała swego rywala za używanie języka nienawiści i obrażanie różnych grup społecznych. Trump z kolei przedstawiał byłą sekretarz stanu jako przedstawicielkę skorumpowanego systemu i oświadczył, że jej miejsce jest w więzieniu[255]. Trzecia debata miała miejsce 19 października na University of Nevada w Las Vegas. Donald Trump na tej debacie ostro bronił prawa Amerykanów do posiadania broni i zaprezentował się jako przeciwnik aborcji. Clinton z kolei argumentowała, że kobiety mają prawo do podejmowania trudnych decyzji dotyczących swojego zdrowia, a także wskazywała na prawa mniejszości seksualnych[256].

W wyborach, które odbyły się 8 listopada 2016 Donald Trump zwyciężył, uzyskując więcej niż wymagana do zwycięstwa większość 270 głosów elektorskich[257]. Wygraną w skali kraju zapewniło Trumpowi niespodziewane zwycięstwo w stanach znanych jako wahające się, takich jak Pensylwania, Karolina Północna, Ohio, Wisconsin czy Floryda[258][259]. Zgodnie z ostatecznymi wynikami wyborów na Donalda Trumpa zagłosowało 62 979 879 osób (45,95%), co było drugim rezultatem w głosowaniu bezpośrednim. Pierwszy przypadł kandydatce Partii Demokratycznej Hillary Clinton, która zdobyła głosy 65 845 063 osób (48,03%). Trump wygrał jednak głosowanie w Kolegium Elektorów, otrzymując 304 głosy w stosunku do 227 głosów Clinton[260]. Był to piąty w historii Stanów Zjednoczonych przypadek, w którym zwycięzca wyborów przegrywa w głosowaniu powszechnym, ale wygrywa w głosowaniu elektorskim. Wcześniej byli to John Quincy Adams (1842, przegrany – Andrew Jackson), Rutherford Hayes (1876, przegrany – Samuel J. Tilden), Benjamin Harrison (1888, przegrany – Grover Cleveland) i George W. Bush (2000, przegrany – Al Gore)[261][262].

19 grudnia 2016, w formalnym głosowaniu elektorskim, Donald Trump został wybrany na nowego prezydenta Stanów Zjednoczonych[263][264].

Przed zaprzysiężeniem[edytuj]

Protesty w USA po zwycięstwie Donalda Trumpa w wyborach
Prezydent elekt Donald Trump oraz urzędujący 44. prezydent Barack Obama podczas spotkania w Białym Domu
Donald Trump i Shinzō Abe podczas spotkania w Trump Tower

Po ogłoszeniu wyniku wyborów, w największych miastach Stanów Zjednoczonych, takich jak Nowy Jork, Chicago, Waszyngton, Filadelfia, Boston, Los Angeles czy Dallas odbyły się pokojowe demonstracje przeciwników Donalda Trumpa. Protesty te były związane z zapowiedziami Trumpa z kampanii wyborczej budowy muru na granicy z Meksykiem, a także nieprzyzwoitymi wypowiedziami na temat nielegalnych imigrantów z Meksyku i wzywaniem do zakazu wjazdu muzułmanów do USA. Demonstracje odbyły się, pomimo iż wcześniej Hillary Clinton pogratulowała Trumpowi wygranej i wezwała swoich wyborców do uznania wyniku demokratycznych wyborów. Z podobnym apelem wystąpił też prezydent Barack Obama[265]. Donald Trump nazwał działania uczestników protestów „niesprawiedliwymi”, zaś ich samych określił mianem „zawodowych demonstrantów, inspirowanych przez media”[266].

10 listopada 2016 Donalda Trumpa przyjął w Białym Domu ustępujący prezydent USA Barack Obama. Spotkanie to zapoczątkowało proces przejęcia władzy prezydenckiej przez Donalda Trumpa, który planowo zakończył się wraz z zaprzysiężeniem 20 stycznia 2017[267].

17 listopada Donald Trump spotkał się z premierem Japonii, Shinzō Abe. Spotkanie miało charakter nieoficjalny i odbyło się w budynku Trump Tower. Było to zarazem pierwsze spotkanie Trumpa z zagranicznym przywódcą od wygrania wyborów[268]. Japoński premier podkreślił w rozmowie z dziennikarzami telewizji CNN, że po spotkaniu nabrał przekonania w siłę sojuszu japońsko-amerykańskiego opartego na wzajemnym zaufaniu przy prezydenturze Trumpa[269].

Jeszcze przed formalnym potwierdzeniem wyboru Donalda Trumpa na prezydenta w głosowaniu elektorskim 19 grudnia 2016, rozpoczęły się nominacje do jego przyszłej administracji. Na sekretarza stanu wyznaczony został Rex Tillerson (były prezes koncernu naftowego ExxonMobil), z kolei nominację na stanowisko sekretarza pracy otrzymał Andrew Puzder – szef sieci barów szybkiej obsługi[270]. Nowym szefem Agencji Ochrony Środowiska został Scott Pruitt – dotychczasowy prokurator generalny stanu Oklahoma[270].

Na stanowisko prokuratora generalnego nominację otrzymał senator ze stanu Alabama, Jeff Sessions, natomiast szefem departamentu urbanizacji został Ben Carson, kontrkandydat Donalda Trumpa w prawyborach Partii Republikańskiej przed wyborami prezydenckimi[271][272].

W administracji Donalda Trumpa znalazło się też wielu oficerów wojskowych, m.in. Stephen Bannon (mianowany jednym z głównych doradców prezydenta), Michael Flynn (powołany na stanowisko doradcy do spraw bezpieczeństwa) i Mike Pompeo (nominowany na stanowisko szefa CIA)[273].

Donald Trump zaznaczył także kierunki swojej przyszłej polityki zagranicznej, odbywając rozmowy telefoniczne z kilkoma głowami państw. Dość szybko skontaktował się z prezydentem Polski, Andrzejem Dudą. Amerykański polityk złożył podziękowania za głosy Polonii w USA, a prezydenci wymienili się zaproszeniami na wzajemne wizyty[274]. Donald Trump zadzwonił także do prezydent Tajwanu, Tsai Ing-wen. Wywołało to burzę w mediach, bo USA nie utrzymują kontaktów z tym państwem od 1979. Rozmowę potraktowano jako polityczny afront w stronę Chińskiej Republiki Ludowej[275]. Następnie prezydent elekt zadzwonił do prezydenta Filipin, Rodrigo Duterte, oskarżanego o łamanie praw człowieka, znanego z prorosyjskiej i antyamerykańskiej polityki zagranicznej za prezydentury Baracka Obamy. Doszło do zapewnień o starania naprawienia stosunków z Filipinami ze strony przyszłego prezydenta USA[275]. Donald Trump rozmawiał także z premierem Pakistanu, Nawazem Sharifem. Amerykanin skomplementował zarówno przywódcę, jak i cały naród pakistański, co w oczywisty sposób godzi w sojusz USA z Indiami, największym przeciwnikiem Pakistanu[275]. Czwartą kontrowersyjną rozmowę Donald Trump odbył z Nursułtanem Nazarbajewem, prezydentem Kazachstanu. Ten drugi znany jest ze swoich autorytarnych zapędów. Mimo to jednak amerykański prezydent elekt pogratulował Nursułtanowi Nazarbajewowi sukcesów na polu gospodarczym i zapowiedział odbudowę stosunków amerykańsko-kazachskich[275].

7 stycznia 2017 Donald Trump wezwał ambasadorów pochodzących z nominacji prezydenta Baracka Obamy do opuszczenia placówek dyplomatycznych z terminem do 20 stycznia[276].

Prezydentura[edytuj]

 Osobny artykuł: Gabinet Donalda Trumpa.

Zaprzysiężenie i objęcie funkcji[edytuj]

Donald Trump podczas składania przysięgi prezydenckiej, 20 stycznia 2017
Prezydent Donald Trump podczas podpisania dekretu w sprawie powołania swojego gabinetu

Zaprzysiężenie Donalda Trumpa na urząd 45. prezydenta Stanów Zjednoczonych odbyło się w samo południe 20 stycznia 2017 w Waszyngtonie, gdzie składał przysięgę na dwie Biblie: tę należącą niegdyś do prezydenta Abrahama Lincolna oraz na podarowaną mu przez matkę w 1955, zaś słowa przysięgi odebrał sędzia Sądu Najwyższego John Roberts[277][278].

W chwili objęcia urzędu Donald Trump miał 70 lat, 7 miesięcy i 7 dni, przez co stał się najstarszym w historii prezydentem Stanów Zjednoczonych (wcześniej był nim Ronald Reagan, który w chwili objęcia miał 69 lat, 11 miesięcy i 14 dni)[279]. Ponadto jest trzecim w historii prezydentem tego kraju, po Herbercie Hooverze i Dwightcie Eisenhowerze, posiadającym niemieckie korzenie[5].

Tuż po zaprzysiężeniu Donalda Trumpa Biały Dom ogłosił cele polityki zagranicznej i militarnej. Określono, że nowy rząd będzie się kierował zasadą pokój poprzez siłę. Oznacza to dążenie do utrzymania pokojowych stosunków ze wszystkimi krajami przy jednoczesnym rozwoju militarnym w celu zniechęcenia innych państw do ewentualnego konfliktu. Głównym priorytetem nowego rządu miałoby być pokonanie Państwa Islamskiego. Wskazano też Koreę Północną i Iran jako potencjalnych agresorów i między innymi ze względu na nie zapowiedziano budowę nowoczesnego systemu obrony antyrakietowej. Zapowiedziano wzmocnienie ochrony granic, utrzymanie dotychczasowych sojuszy oraz tworzenie nowych[280][281][282]. W pierwszych dniach urzędowania Trump obiecał dodatkowo obniżkę podatków dla klasy średniej i dla firm do ok. 15-20%, usprawnienie podejmowania decyzji przez urzędy w sprawie budowy lub rozbudowy przedsiębiorstw i renegocjację Północnoamerykańskiego Układu Wolnego Handlu (NAFTA)[283][284].

21 stycznia 2017 miał miejsce Marsz Kobiet. Wzięło w nim udział 4 miliony osób na całym świecie[285][286]. Inicjatorzy marszu ogłosili, że ich celem jest obrona przed polityką Donalda Trumpa takich aspektów prawnych i społecznych, jak prawa człowieka, prawa kobiet, prawa osób LGBT, dotychczasowa polityka migracyjna, publiczna służba zdrowia, ochrona środowiska, równość rasowa i wolność religijna[287]. 500 tysięcy osób tego samego dnia wzięło udział w marszu w Waszyngtonie[288].

Rozporządzenia wykonawcze[edytuj]

Pierwszą oficjalną decyzją Donalda Trumpa jako prezydenta Stanów Zjednoczonych było podpisanie 21 stycznia 2017 rozporządzenia wykonawczego zobowiązującego agencje federalne do ograniczenia obciążeń związanych z wprowadzoną przez jego poprzednika Baracka Obamę ustawą Patient Protection and Affordable Care Act[289][290][291][291].

23 stycznia 2017 podpisał rozporządzenie wykonawcze wycofujące Stany Zjednoczone z Transpacyficznej Umowy o Wolnym Handlu (mimo że ta umowa nie została jeszcze uchwalona przez Senat), a także memorandum zamrażające wynagrodzenia dla niektórych federalnych pracowników rządowych oraz rozporządzenie przywracające zakaz finansowania z funduszy federalnych organizacji międzynarodowych, które przeprowadzają aborcję lub zapewniają doradztwo w tej dziedzinie (zakaz został wprowadzony przez Ronalda Reagana, a ostatni raz zniósł go Barack Obama)[292][293][294][291].

23 stycznia 2017 wydał rozporządzenie wznawiające budowę ropociągów Keystone XL (łączącego Kanadę z USA) oraz Dakota Access Pipeline (łączącego Dakotę Północną z Illinois). Budowa została wstrzymana przez administrację Baracka Obamy, w związku ze sprzeciwem ekologów i Indian z rezerwatu Standing Rock Sioux[295][296][291].

25 stycznia 2017 podpisał dwa kolejne rozporządzenia wykonawcze[297]. Pierwsze zarządzało budowę muru na granicy z Meksykiem[297][298]. Donald Trump zapewnił, że choć początkowo mur będzie finansowany z podatków, ostatecznie Meksyk zwróci pełen koszt budowy. Prezydent Meksyku, Enrique Peña Nieto wykluczył taką możliwość[291]. Drugie rozporządzenie przywracało programy upoważniające służby lokalne i stanowe do współpracy z rządem federalnym w sprawie nielegalnych imigrantów, którzy w przeszłości dopuścili się przestępstw[297]. Wstrzymywało też subwencje dla miast, których władze odmawiają wydania nielegalnych imigrantów do deportacji, a funkcjonariusze miejscowej policji nie sprawdzają statusu imigracyjnego zatrzymanych[291].

27 stycznia 2017 podpisał rozporządzenie wykonawcze 13769: Protecting the Nation From Terrorist Attacks by Foreign Nationals, które tymczasowo wstrzymało program pomocy uchodźcom United States Refugee Admissions Program. Zgodnie z rozporządzeniem na okres 90 dni zawieszone zostało wydawanie przez ambasady wiz dla obywateli państw muzułmańskich, mających problemy z terroryzmem (zawieszenie to nie dotyczy dyplomatów, pracowników instytucji międzynarodowych i gości ONZ). Rozporządzenie nie precyzuje, których konkretnie państw dotyczy, jednak Departament Bezpieczeństwa Krajowego ogłosił, że są to JemenSudanSomaliaLibiaSyriaIran i Irak. Dokument przewiduje również zawieszenie przyjmowania uchodźców z Syrii do odwołania, a także zawieszenie na okres 120 dni przyjmowania uchodźców z innych krajów[299][300]. 3 lutego 2017 wykonywanie rozporządzenia zostało wstrzymane na terenie całego państwa, ponieważ stan Waszyngton decyzją sędziego sądu federalnego w Seattle Jamesa Robarta zaskarżył dekret. Do zaskarżenia przyłączył się także stan Minnesota. 4 lutego 2017 linie lotnicze Qatar Airways wznowiły loty do Stanów Zjednoczonych[301][302]. 9 lutego 2017 Sąd Apelacyjny w San Francisco uznał rozporządzenie za niezgodne z konstytucją i podtrzymało decyzję Robarta o wstrzymaniu egzekwowania dekretu[303].

27 stycznia 2017 w czasie wizyty w Pentagonie Donald Trump podpisał także dekret o modernizacji amerykańskiej armii[300].

30 stycznia podpisał kolejne rozporządzenie wykonawcze. Zakładało ono, że każda nowa regulacja nakładana na obywateli przez rząd federalny musi likwidować dwa inne przepisy w regulowanym obszarze. Niektóre obszary zostały wyłączone spod obowiązywania dekretu, na przykład kwestie militarne. Nowe prawo ma wejść w życie w 2018, do tego czasu agencje rządowe mają powstrzymać się od wprowadzania nowych regulacji, chyba że wymagać tego będzie konstytucja lub inne uchwały[304]. Donald Trump odwołał także krytykującą jego antyimigranckie rozporządzenie prokurator generalną, Sally Yates i tymczasowo powołał w jej miejsce Dana Boentego[305][306]. Dana Boente natychmiast anulował wszystkie instrukcje wydane przez Yates i zapowiedział, że zastosuje się do dekretu Trumpa w sprawie imigrantów[306].

Nominacje i dymisje[edytuj]

21 stycznia 2017 Donald Trump podpisał dokument sankcjonujący odstąpienie od przepisu, według którego między odejściem z wojska, a objęciem stanowiska politycznego musi minąć siedem lat aby emerytowany generał United States Marine Corps, James Mattis mógł objąć urząd sekretarza obrony, a Senat zatwierdził kandydaturę stosunkiem głosów 98:1[307][308]. Zwolnił ze skutkiem natychmiastowym 80 amerykańskich ambasadorów na całym świecie, chociaż tylko cztery stanowiska obsadził ponownie jeszcze tego samego dnia[309][310].

31 stycznia 2017 nominował swoich kandydatów na sędziego Sądu Najwyższego, szefa Federalnej Służby Granicznej oraz na zastępcę prokuratora generalnego[306]. Na stanowisko sędziego powołał Neila Gorsucha w miejsce zmarłego rok wcześniej Antonina Scalii. Wybór ten był kontrowersyjny, gdyż zgodnie z prawem następcę Scalii powinien wybrać prezydent, który pełnił stanowisko w momencie jego śmierci. Poprzednik Trumpa Barack Obama wskazał Merricka Garlanda, jednak Senat zablokował ten wybór powołując się na precedens. Demokraci zapowiedzieli, że zablokują wybór osoby wskazanej przez Donalda Trumpa w Senacie. Wybór był o tyle istotny, że od tego zależało czy w Sądzie Najwyższym więcej będzie sędziów nominowanych przez demokratycznych, czy republikańskich prezydentów USA[311]. Nowym szefem USBP został Ronald Vitiello. Jego poprzednik Mark Morgan został zdymisjonowany w związku z zaostrzeniem polityki migracyjnej[306][312]. Nowym zastępcą prokuratora generalnego został dotychczasowy prokurator generalny stanu Maryland, Rod Rosenstein[306].

8 lutego 2017 roku oficjalnie ogłosił utworzenie gabinetu. Znalazło się w nim 24 członków[313]. Ustanowione w roku 1946 stanowisko Przewodniczącego Rady Doradców Ekonomicznych zostało zlikwidowane, a stanowiska Dyrektora Wywiadu Narodowego i Dyrektora CIA zostały podniesione do rangi członków gabinetu[314]

Polityka zagraniczna[edytuj]

Prezydent Donald Trump i premier Kanady Justin Trudeau

26 stycznia 2017 Donald Trump wezwał prezydenta Meksyku do zapłacenia za budowany przez Stany Zjednoczone mur lub odwołania zaplanowanej wcześniej wizyty w Waszyngtonie. Enrique Peña Nieto odwołał wizytę[315][316]. Trump wycenił koszt budowy muru na 8 miliardów dolarów[317]. Tego samego dnia Biały Dom przedstawił plan zniesienia podatku na eksport towarów do Meksyku i opodatkowania towarów importowanych z Meksyku cłem o wysokości 20% w celu pozyskania funduszy na opłacenie muru[318].

27 stycznia 2017 przyjął w Białym Domu pierwszego zagranicznego przywódcę, premier Wielkiej Brytanii, Theresę May[319]. 28 stycznia 2017 odbył pierwsze rozmowy telefoniczne jako prezydent Stanów Zjednoczonych – z kanclerz Niemiec Angelą Merkel, prezydentem Rosji Władimirem Putinem, prezydentem Francji François Hollande'em oraz premierem Japonii Shinzō Abe[320][321][322].

Stanowisko w sprawie Krymu[edytuj]

W czasie wyborów Donald Trump był niezdecydowany w kwestii jednostronnie wcielonej do Rosji, dawniej kontrolowanej przez Ukrainę, Republiki Krymu. W wywiadzie dla ABC News zapowiedział możliwość uznania Krymu za rosyjski i wzięcie pod uwagę woli samych mieszkańców terytorium. Jego słowa zostały wówczas potępione przez premiera Ukrainy Arsenija Jaceniuka i ukraińskiego ministra spraw wewnętrznych Arsena Awakowa[323].

2 lutego 2017 roku spotkał się z opozycjonistką i byłą premier Ukrainy Julią Tymoszenko w czasie Narodowego Śniadania Modlitewnego. Jednym z tematów ich rozmów były sankcje nałożone na Rosję przez administrację Baracka Obamy i sprawa Krymu[324]. Tego samego dnia ambasadorka USA przy ONZ Nikki Haley zapowiedziała, że zniesienie sankcji jest uzależnione od tego czy Rosja zwróci Krym Ukrainie[325]. 5 lutego 2017 roku Trump przeprowadził telefoniczną rozmowę z prezydentem Ukrainy Petrem Poroszenko. Biały Dom oświadczył, że rozmowa dotyczyła przywrócenia pokoju na granicy ukraińsko-rosyjskiej, a biuro prezydenta Poroszenki zakomunikowało, że obaj przywódcy zwrócili szczególną uwagę na kwestię rozwiązania sytuacji w Donbasie i przedyskutowali wzmocnienie strategicznego partnerstwa między Stanami Zjednoczonymi, a Ukrainą[326].

14 lutego 2017 roku rzecznik prasowy Białego Domu Sean Spicer potwierdził, że wypowiedź Nikki Haley na temat Krymu jest również stanowiskiem administracji Donalda Trumpa. Powiedział też, że prezydent oczekuje od Rosji zwrotu Krymu Ukrainie[327][328].

Życie prywatne[edytuj]

Rodzina[edytuj]

Donald Trump z żoną Melanią (trzecia z prawej) oraz córką Ivanką (druga z lewej) i najstarszym synem Donaldem Jr. (pierwszy z prawej)

Donald Trump ma pięcioro dzieci z trzech małżeństw oraz ośmioro wnucząt[329]. Jego pierwsze dwa małżeństwa zakończyły się rozwodami, które były nagłaśniane przez tabloidy[330].

Pierwsze małżeństwo zawarł z czeską modelką Ivaną Zelníčkovą 7 kwietnia 1977 w Marble Collegiate Church na Manhattanie[331]. Ma z nią troje dzieci: Donalda Jr. (ur. 1977), Ivankę (ur. 1981) oraz Erica (ur. 1984). Są oni członkami zarządu The Trump Organization. Ivana Trump przez lata pomagała swojemu mężowi w biznesie[332]. Ponadto stworzyła mu w 1989 słynny przydomek The Donald na łamach czasopisma Spy[333]. W 1990 na jaw wyszedł romans Donalda Trumpa z aktorką Marlą Maples, w wyniku którego doszło do rozwodu z Ivaną w 1992. Przy rozwodzie Donald Trump musiał, zgodnie z zawartą w dniu ślubu umową, wypłacić Ivanie 25 milionów dolarów[334].

W grudniu 1993 Donald Trump wziął ślub z Marlą Maples. Wesele z udziałem ponad tysiąca gości odbyło się w Hotelu Plaza[335]. Z Marlą Donald Trump ma córkę Tiffany (ur. 1993). Marla Maples pomagała Donaldowi w stworzeniu jego wizerunku medialnego. To pod jej wpływem został gospodarzem programu telewizyjnego The Apprentice i zaczął się interesować akcjami firm związanych ze sportem, rozrywką i hazardem[334]. Małżeństwo Donalda Trumpa z Marlą zakończyło się rozwodem w 1999[336]. Przy rozwodzie Donald Trump musiał wypłacić byłej żonie 2 miliony dolarów[334].

W 1998 Donald Trump poznał słoweńską modelkę Melanię Knauss (Melaniję Knavs), z którą wziął ślub w 2005[337]. Ceremonia odbyła się w Palm Beach, a jej świadkami byli m.in. książę Karol, Clint Eastwood i państwo Clintonowie. Obecność tych ostatnich próbowali wykorzystać republikańscy kontrkandydaci Donalda Trumpa w prawyborach przed wyborami prezydenckimi w 2016, twierdząc, że to dowód na jego niegdysiejsze bratanie się z Demokratami. „Powiedziałem Hillary Clinton, że ma być na moim ślubie i przyszła. A wiecie dlaczego? Musiała, bo płaciłem na ich fundację” – odpowiadał na ten zarzut Donald Trump (który w momencie ślubu należał wszakże do Partii Demokratycznej)[332]. Z Melanią Donald Trump ma syna Barrona (ur. 2006)[338].

Działalność charytatywna[edytuj]

W 1988 powstała fundacja Donald J. Trump Foundation[339]. Donald Trump założył ją w celu rozdysponowania dochodów ze sprzedaży napisanej rok wcześniej książki Trump: The Art of the Deal. Trump wziąż pozostaje prezesem fundacji, przy czym w ostatnich latach zaprzestał wpłacania na nią własnych pieniędzy – rejestry podatkowe nie wykazują żadnych wpłat Donalda Trumpa od 2008, wszystkie wpłaty w tym czasie pochodziły od jego znajomych i partnerów biznesowych[340]. Pracownicy fundacji nie są wynagradzani, a na jej koncie bankowym znajduje się relatywnie mało pieniędzy na działalność charytatywną: pod koniec 2014 było to 1,3 miliona dolarów. Darowizny fundacji są małe i zróżnicowane, często trafiają do osób, które Trump zna lub do organizacji charytatywnych urządzających różne gale na terenie należących do Trumpa nieruchomości w Nowym Jorku i na Florydzie[340].

Deklaracje podatkowe fundacji Donalda Trumpa pokazują, że wspiera ona głównie opiekę zdrowotną, a także organizacje charytatywne związane ze sportem oraz konserwatywne grupy polityczne[341]. Na przykład w 2009 fundacja dała 926 750 dolarów około 40 grupom, przy czym największe darowizny trafiły do Arnold Palmer Medical Center Foundation (100 tysięcy dolarów), NewYork–Presbyterian Hospital (125 tysięcy dolarów), Police Athletic League (156 tysięcy dolarów) i Clinton Foundation (100 tysięcy dolarów)[342][343]. W latach 2004-2014 najbardziej hojnymi darczyńcami fundacji okazali się być Vince i Linda McMahon z organizacji WWE, którzy w 2007 wpłacili na jej konto 5 milionów dolarów po wizycie Donalda Trumpa na WrestleManii 23[344]. Po wygraniu wyborów prezydenckich Trump zakomunikował, że zamierza dać Lindzie McMahon stanowisko szefa rządowej agencji Small Business Administration[345].

W 2016 dziennikarskie śledztwo przeprowadzone przez The Washington Post wykazało kilka potencjalnych naruszeń prawnych i etycznych przy działalności charytatywnej fundacji Donalda Trumpa, a także domniemane samodzielne wykorzystywanie darowizn oraz unikanie płacenia podatków[346]. Niedługo później dochodzenie w tej sprawie rozpoczął prokurator generalny stanu Nowy Jork. W toku tego dochodzenia okazało się, że fundacja Trumpa naruszyła prawo stanowe poprzez pozyskiwanie darowizn bez odpowiedniego zezwolenia i w związku z tym prokurator generalny nakazał Donaldowi Trumpowi zaprzestania działalności charytatywnej na terenie stanu[347][348]. W czasie kampanii wyborczej Trump nazwał nowojorskiego prokuratora „partyzanckim wyrobnikiem, który od lat przymyka oko na działalność fundacji Clintonów i popiera Hillary Clinton”[349].

Upamiętnienie[edytuj]

Imieniem Donalda Trumpa nazwano w 2016 gatunek jeżowca Tetragramma donaldtrumpi[350], a w kolejnym roku motyla Neopalpa donaldtrumpi[351].

Przypisy

  1. NancyN. Gibbs NancyN., The Choice – Donald Trump, time.com, 7 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-07] (ang.).
  2. a b c GwendaG. Blair GwendaG., The Man Who Made Trump Who He Is, „Politico”, 24 sierpnia 2015 [dostęp 2016-11-16] (ang.).
  3. a b Mary MacLeod Trump Philanthropist, 88, „The New York Times”, 9 sierpnia 2000, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-11-16] (ang.).
  4. Republikanin Donald Trump, interia.pl [dostęp 2016-11-24].
  5. a b c d BenB. Macintyre BenB., Dziadkiem Donalda Trumpa był wyjęty spod prawa emigrant. Historia Friedricha Drumpfa, polskatimes.pl, 15 maja 2016 [dostęp 2016-11-23].
  6. „Bild”: dziadek Donalda Trumpa chciał wrócić do Niemiec, ale władze nie zgodziły się, onet.pl, 21 listopada 2016 [dostęp 2016-11-21].
  7. Trump’s tax-dodging migrant grandpa went from cutting hair to brothels, dailymail.co.uk, 3 marca 2016 [dostęp 2016-06-27] (ang.).
  8. KrzysztofK. Domaradzki KrzysztofK., Biznesmen, który został prezydentem, forbes.pl, 9 listopada 2016 [dostęp 2016-12-10].
  9. MaryM. Pilon MaryM., Donald Trump’s Immigrant Mother, newyorker.com, 24 czerwca 2016 [dostęp 2016-11-23] (ang.).
  10. a b JasonJ. Horowitz JasonJ., For Donald Trump, Lessons From a Brother’s Suffering, „The New York Times”, 2 stycznia 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-11-16] (ang.).
  11. AmyA. Davidson AmyA., Donald Trump’s Nuclear Uncle, „The New Yorker”, 8 kwietnia 2016, ISSN 0028-792X [dostęp 2016-11-23] (ang.).
  12. Certyfikat urodzenia Donalda Trumpa, 14 czerwca 1946 [dostęp 2016-11-16] (ang.).
  13. JasonJ. Horowitz JasonJ., Donald Trump’s Old Queens Neighborhood Contrasts With the Diverse Area Around It, „The New York Times”, 22 września 2015, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-11-23] (ang.).
  14. ValerieV. Strauss ValerieV., Yes, Donald Trump really went to an Ivy League school, Washington Post, 17 lipca 2015 [dostęp 2016-11-23] (ang.).
  15. MichaelM. Barbaro MichaelM., Donald Trump Likens His Schooling to Military Service in Book, „The New York Times”, 8 września 2015, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-11-24] (ang.).
  16. GwendaG. Blair GwendaG., Donald Trump: Master Apprentice, Simon and Schuster, 2005, s. 16–, ISBN 978-0-7432-7510-1 (ang.).
  17. a b MattM. Viser MattM., Even in college, Donald Trump was brash, Boston Globe, 28 sierpnia 2015 [dostęp 2016-11-24] (ang.).
  18. MaxM. Ehrenfreund MaxM., The real reason Donald Trump is so rich, The Washington Post, (ang.).
  19. The Best Known Brand Name in Real Estate, wharton.upenn.edu, 2007 (ang.).
  20. Two Hundred and Twelfth Commencement for the Conferring of Degrees, archives.upenn.edu, 20 maja 1968 [zarchiwizowane z adresu 2016-07-19] (ang.).
  21. BrianB. Montopoli BrianB., Donald Trump avoided Vietnam with deferments, records show, cbsnews.com, 29 kwietnia 2011 [dostęp 2016-07-17] (ang.).
  22. a b CraigC. Whitlock CraigC., Questions linger about Trump's draft deferments during Vietnam War, washingtonpost.com, 21 lipca 2015 (ang.).
  23. MichaelM. Barbaro MichaelM., Donald Trump Likens His Schooling to Military Service in Book, nytimes.com, 8 września 2015, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-11-24] (ang.).
  24. RusselR. Goldman RusselR., Trump's Own Secret: Vietnam Draft Records, abcnews.go.com, 29 kwietnia 2011 [dostęp 2016-11-24] (ang.).
  25. SteveS. Eder SteveS., DaveD. Philipps DaveD., Donald Trump's Draft Deferments: Four for College, One for Bad Feet, „The New York Times”, 1 sierpnia 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-08-02] (ang.).
  26. Trump Hotels, trumphotels.com, 2016 [dostęp 2016-12-09] (ang.).
  27. Richard C. Paddock, Eric Lipton, Ellen Barry, Rod Nordland, Danny Hakim and Simon Romero: Potential Conflicts Around the Globe for Trump, the Businessman President (ang.). nytimes.com, 2016-11-26. [dostęp 2016-12-25].
  28. a b c d e f g h Donald Trump: Kim jest 45. prezydent USA?, gazetaprawna.pl, 9 listopada 2016 [dostęp 2016-11-23].
  29. ClaireC. Brownell ClaireC., Donald Trump is rich, but is he 'really rich?', 17 lipca 2015 [dostęp 2016-12-10] (ang.).
  30. AnthonyA. Zurcher AnthonyA., Five take-aways from Donald Trump’s financial disclosure, BBC, 23 lipca 2015 [dostęp 2016-12-10] (ang.).
  31. The World's Most Powerful People, forbes.com [dostęp 2016-12-07] (ang.).
  32. The World's Billionaires, Donald Trump, forbes.com [dostęp 2016-12-07] (ang.).
  33. JamesJ. Brady JamesJ., Donald Trump (Real-estate mogul), parade.com, 14 października 2010 [dostęp 2016-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2010-10-14] (ang.).
  34. PawełP. Rogaliński PawełP., Donald Trump – czy żywa legenda zostanie prezydentem USA?, rogalinski.com.pl, 27 listopada 2011 [dostęp 2016-06-27].
  35. ConorC. Kelly ConorC., Meet Donald Trump: Everything You Need To Know (And Probably Didn't Know) About The 2016 Republican Presidential Candidate, abcnews.go.com, 27 lipca 2015 [dostęp 2016-12-10] (ang.).
  36. David W.D.W. Dunlap David W.D.W., Meet Donald Trump, nytimes.com, 30 lipca 2015 [dostęp 2016-12-24] (ang.).
  37. MichaelM. Kranish MichaelM., RobertR. O'Harrow RobertR., jr., Inside the government’s racial bias case against Donald Trump’s company, and how he fought it, washingtonpost.com, 23 stycznia 2016 [dostęp 2016-12-24] (ang.).
  38. a b c RobertR. Szklarz RobertR., 50 biznesów Donalda Trumpa, bankier.pl, 7 listopada 2016 [dostęp 2016-12-09] (pol.).
  39. GlennG. Kessler GlennG., Trump’s false claim he built his empire with a ‘small loan’ from his father, washingtonpost.com, 3 marca 2016 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  40. William E.W.E. Geist William E.W.E., The Expanding Empire of Donald Trump, nytimes.com, 8 kwietnia 1984, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  41. MattM. Flegenheimer MattM., MaggieM. Haberman MaggieM., With the New York Presidential Primary, the Circus Is Coming Home, „The New York Times”, 29 marca 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  42. AlexanderA. Burns AlexanderA., Donald Trump Loves New York. But It Doesn’t Love Him Back., „The New York Times”, 9 grudnia 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  43. Trump Tower New York, trumptowerny.com [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  44. DavidD. Freedlander DavidD., A 1980s New York City Battle Explains Donald Trump’s Candidacy, bloomberg.com, 29 września 2015 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  45. a b c d e Sara McIntoshS.M. Wooten Sara McIntoshS.M., Donald Trump: From Real Estate to Reality TV, Enslow Publishers, Inc., 1 września 2008, ISBN 9780766028906 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  46. RobertR. Gucman RobertR., Hotel Plaza, drogi-gastronomii.pl, 5 maja 2015 [dostęp 2016-12-15].
  47. Trump Building (ang.). nyc-architecture.com. [dostęp 2016-12-15].
  48. DanielD. Bush DanielD., Tortured project shows Trump 'knows what buttons to push', eenews.net, 5 października 2015 [dostęp 2016-12-10] (ang.).
  49. David W.D.W. Dunlap David W.D.W., For a Troubled Building, a New Twist, nytimes.com, 17 lipca 1994 [dostęp 2016-11-18].
  50. emporis.com: Trump World Tower (ang.). emporis.com, 2015. [dostęp 2016-12-08].
  51. streeteasy.com: Building: Trump Park Avenue (ang.). W: building [on-line]. streeteasy.com. [dostęp 2016-12-15].
  52. Mar-A-Lago, the Trump Winter White House, huffingtonpost.com, 11 sierpnia 2015 [dostęp 2016-03-10] (ang.).
  53. Trump Fights Property Taxes, apnewsarchive.com, 29 marca 1988 [dostęp 2016-03-10] (ang.).
  54. RobertR. Romano RobertR., Trump INSISTED on including Jewish and Black Customers at Palm Beach Golf Course in 1990s, truthfeed.com, 5 lipca 2016 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  55. JacquelineJ. Bueno JacquelineJ., Trump's Palm Beach Club Roils the Old Social Order, „The Wall Street Journal”, 30 kwietnia 1997, ISSN 0099-9660 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  56. Donalda Trumpa kłopoty z amerykańską flagą, 24polska.pl, 31 października 2006 [dostęp 2016-06-27].
  57. a b ŁukaszŁ. Pawłowski ŁukaszŁ., Kasyna, długi i bankructwa Donalda Trumpa, onet.pl, 10 sierpnia 2016 [dostęp 2016-08-10].
  58. AlexanderA. Stille AlexanderA., From the Archives: Trump and his Lawyers, law.com, 29 czerwca 2016 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  59. FrankF. Allen FrankF., Trump renews his push to take Resorts private, „The Wall Street Journal”, 2 lutego 1988 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  60. AlA. Delugach AlA., Griffin Takes on Trump for Resorts Shares: Offers $250 Million, but N.Y. Developer Won't Sell Stock, latimes.com, 18 marca 1988, ISSN 0458-3035 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  61. Takeover battle ends for Trump, Griffin (April 15, 1988), chicagotribune.com, 15 kwietnia 1988 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  62. Eileen WhiteE.W. Read Eileen WhiteE.W., RichardR. Koenig RichardR., Merv Griffin sues to block Trump offer for Resorts, says he may boost his own, „The Wall Street Journal”, proquest.com, 22 maja 1988 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  63. Eileen WhiteE.W. Read Eileen WhiteE.W., RichardR. Koenig RichardR., Trump completes the sale of Resorts to Merv Griffin, „The Wall Street Journal”, 22 maja 1988 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  64. LennyL. Glynn LennyL., Trump's Taj – Open at Last, With a Scary Appetite, „The New York Times”, 8 kwietnia 1990, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  65. New owner of Trump's Taj Mahal wants to make casino great again, PBS NewsHour, 20 maja 2016 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  66. Trump reaches agreement with bondholders on Taj Mahal, upi.com, 9 kwietnia 1991 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  67. a b c AmyA. Bingham AmyA., Trump's Companies Filed Bankruptcy 4 Times, abcnews.go.com, 21 kwietnia 2011 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  68. Chapter 11 For Taj Mahal, nytimes.com, 18 lipca 1991, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  69. DanD. McQuade DanD., The Truth About the Rise and Fall of Donald Trump’s Atlantic City Empire, phillymag.com, 16 sierpnia 2015 [dostęp 2016-12-08] (ang.).
  70. a b WayneW. Parry WayneW., Taj Mahal casino out of bankruptcy, into Icahn's hands, 27 lutego 2016 (ang.).
  71. a b BryanB. Hood BryanB., 4 Times Donald Trump’s Companies Declared Bankruptcy, The Hive, 29 czerwca 2015 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  72. HaoH. Li HaoH., Donald Trump Questioned on His Bankruptcies, International Business Times, 12 kwietnia 2011 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  73. HowardH. Kurtz HowardH., The Trump Backlash, Newsweek, 24 kwietnia 2011 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  74. Peter H.P.H. Stone Peter H.P.H., Donald Trump's lawsuits could turn off conservatives who embrace tort reform, Center for Public Integrity, 5 maja 2011 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  75. Altman zaleca wielkiej trójce bankructwo, www.stockwatch.pl, 11 grudnia 2008 (pol.).
  76. ClareC. O’Connor ClareC., Fourth Time's A Charm: How Donald Trump Made Bankruptcy Work For Him, Forbes, 29 kwietnia 2011 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  77. Hirby, James, How is Donald Trump Able to File for Bankruptcy So Many Times?, The Law Dictionary, 19 lutego 2015 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  78. TomT. Winter TomT., Trump Bankruptcy Math Doesn't Add Up, NBC News, 24 czerwca 2016 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  79. a b Chapter 11 For Taj Mahal, nytimes.com, 18 lipca 1991, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-25] (ang.).
  80. LarryL. Light LarryL., JosephJ. Weber JosephJ., The Donald's Trump Card, Bloomberg L.P., 23 marca 1992 [dostęp 2016-12-28] (ang.).
  81. Trump's Plaza Hotel bankruptcy plan approved, „The New York Times”, 12 grudnia 1992, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  82. Donald Trump, Magazine USA [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  83. Timothy L.T.L. O’Brien Timothy L.T.L., Trump and the Art of Ruining a Deal: A Case Study, „Bloomberg View”, 27 stycznia 2016 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  84. N.J.N.J. Newark N.J.N.J., Trump casinos file for bankruptcy, „msnbc.com”, 22 listopada 2004 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  85. Trump delays emergence from bankruptcy by a week, „The New York Times”, 5 maja 2005, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  86. Indiana Gaming Commission on Trump Resorts' Bankruptcy, Indiana Gaming Commission, 27 czerwca 2007 [zarchiwizowane z adresu 2007-06-27] (ang.).
  87. ErikE. Hedegaard ErikE., A Bizarrely Personal Conversation With Donald Trump, „Rolling Stone”, 11 maja 2011 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  88. EmilyE. Stewart EmilyE., The backstory on donald trump's four bankruptcies, „TheStreet”, 15 września 2015 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  89. KyleK. Peterson KyleK., Trump Entertainment files for bankruptcy, „Reuters”, 17 lutego 2017 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  90. WayneW. Parry WayneW., Trump: Plaza and Taj Mahal casinos too shabby to bear his name anymore, philly.com, 6 sierpnia 2014 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  91. Trump Entertainment Resorts Files For Bankruptcy, „The Huffington Post”, The Huffington Post, 9 września 2014 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  92. WayneW. Perry WayneW., Taj Mahal casino out of bankruptcy, into Icahn's hands, The Big Story, 27 lutego 2016 (ang.).
  93. Turkish partner condemns Donald Trump's anti-Muslim remarks, reviews ties, „Reuters”, 11 grudnia 2015 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  94. JimJ. Mendoza JimJ., Who owns Trump Waikiki? Not the Donald, Jim Mendoza, 2016 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  95. MatthewM. Clark MatthewM., 9 buildings with Trump's name that he doesn't own, „PoliticsChatter” [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  96. VidhiV. Doshi VidhiV., Trump Towers Pune: project in sleepy Indian city faces investigation, „The Guardian”, 23 sierpnia 2016, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  97. JanetJ. Babin JanetJ., When You See 'Trump' On A Building, It Might Not Be What You Think, „NPR.org”, 31 sierpnia 2015 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  98. SteveS. Olenski SteveS., Donald Trump's Real Secret To Riches: Create A Brand And License It, „Forbes”, 24 listopada 2015 [dostęp 2016-12-29] (ang.).
  99. DaveD. Anderson DaveD., Sports of The Times; Trump: Promoter Or Adviser?, „The New York Times”, 12 lipca 1988, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  100. Trump Gets Tyson Fight, „The New York Times”, 25 lutego 1988, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  101. JohnJ. Kryk JohnJ., Probably few new bidders will bid today for Bills, Toronto Sun, 29 lipca 2014 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  102. ChuckCh. Schilken ChuckCh., Video: Donald Trump mocks the NFL for being too soft, calls concussions 'a little ding on the head', latimes.com, 13 października 2016 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  103. a b BenB. Terris BenB., And then there was the time Donald Trump bought a football team..., washingtonpost.com, 19 października 2015 [dostęp 2016-12-08] (ang.).
  104. ArashA. Markazi ArashA., 5 things to know about Donald Trump's foray into doomed USFL, espn.com, 15 lipca 2015 [dostęp 2016-12-08] (ang.).
  105. Frank Litsky: Dispute Mars End of the Tour de Trump (ang.). W: Sports [on-line]. nytimes.com, 1989-05-15. [dostęp 2016-12-31].
  106. a b Kevin Hogan: The Strange Tale of Donald Trump’s 1989 Biking Extravaganza. Inside the making of the Tour de Trump (ang.). W: Story [on-line]. politico.com, 2016-07-10. [dostęp 2016-12-31].
  107. James H.J.H. Jackson James H.J.H., Tour de Trump becomes Tour Du Pont, baltimoresun.com, 16 listopada 1990 [dostęp 2016-04-12].
  108. BrentleyB. Romine BrentleyB., Donald Trump announces he will run for president in 2016, Golfweek, 17 marca 2016 [dostęp 2016-12-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-17] (ang.).
  109. a b DonaldD. Trump DonaldD., Zenanie finansowe Donalda Trumpa z 2015 roku, United States Office of Goverment Ethics, 15 lipca 2015 (ang.).
  110. CristinaC. Alesci CristinaC., LaurieL. Frankel LaurieL., JeanneJ. Sahadi JeanneJ., A peek at Donald Trump's finances, CNN Money, 18 maja 2016 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  111. FranzF. Lidz FranzF., Landing in the Rough With Trump, upstart.bizjournals.com, 13 lipca 2012 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  112. LaurieL. Tuffrey LaurieL., Donald Trump opens controversial Scottish golf course, „The Guardian”, 10 lipca 2012, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  113. RogerR. Ebert RogerR., You've Been Trumped Movie Review (2012), www.rogerebert.com, 17 października 2012 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  114. JohnJ. Sweeney JohnJ., Donald Trump fails to deliver on golf resort jobs pledge, „The Independent”, 7 lipca 2013 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  115. OwenO. Bowcott OwenO., EstherE. Addley EstherE., Alex Salmond brands Trump 'loser' after judges reject windfarm appeal, „The Guardian”, 16 grudnia 2015, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  116. NickN. Enoch NickN., Donald Trump loses latest legal challenge against an offshore wind farm project near his Scottish golf resort, „Mail Online”, 5 czerwca 2015 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  117. US property tycoon Donald Trump confirms Turnberry buy, „BBC News”, 30 kwietnia 2014 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  118. Turnberry: Donald Trump deal should not affect Open status, „BBC Sport”, 29 kwietnia 2014 [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  119. GeoffG. Shackelford GeoffG., Donald Trump's Turnberry: A review of the presidential nominee's renovated Ayrshire course – Golf Digest, „Golf Digest” [dostęp 2016-12-30] (ang.).
  120. KahlaK. Webley KahlaK., Top 10 Donald Trump Failures, time.com, 29 kwietnia 2011 [dostęp 2016-04-12] (ang.).
  121. The Definitive Roundup of Trump’s Scandals and Business Failures, nationalreview.com, 15 marca 2016 [dostęp 2016-04-12] (ang.).
  122. Michael Barbaro, Megan Twohey: Shamed and Angry: Alicia Machado, a Miss Universe Mocked by Donald Trump (ang.). W: Politics [on-line]. nytimes.com, 2016-09-27. [dostęp 2017-01-08].
  123. tmw\mtom: Rzekome sekstaśmy w grze. Była Miss Universum na celowniku Trumpa (pol.). W: Świat [on-line]. tvn24.pl, 2016-10-01. [dostęp 2017-01-08].
  124. Jim Rutenberg: Three Beauty Pageants Leaving CBS for NBC (ang.). W: Business [on-line]. nytimes.com, 2002-06-22. [dostęp 2017-01-08].
  125. Beauty Queen Tara Conner's Revelations (ang.). W: Oprahshow [on-line]. oprah.com, 2010-04-28. [dostęp 2017-01-08].
  126. Barbara Ross, Larry McShane: Miss USA contestant ordered to pay $5 million to Donald Trump for calling pageant 'rigged' (ang.). W: News [on-line]. nydailynews.com, 2013-07-05. [dostęp 2017-01-08].
  127. a b John Koblin: Trump Sells Miss Universe Organization to WME-IMG Talent Agency (ang.). W: Media [on-line]. nytimes.com, 2015-09-14. [dostęp 2017-01-08].
  128. Cynthia Littleton: Donald Trump Files $500 Million Lawsuit Against Univision Over Miss USA Contract (ang.). W: News [on-line]. variety.com, 2015-06-30. [dostęp 2017-01-08].
  129. Michele Corriston: Donald Trump Says He Bought Out NBC, Now Owns All of Miss Universe Organization (ang.). W: TV [on-line]. people.com, 2015-09-11. [dostęp 2017-01-08].
  130. Jethro Nededog: Donald Trump just sold off the entire Miss Universe Organization after buying it 3 days ago (ang.). W: Entertainment [on-line]. businessinsider.com, 2015-09-14. [dostęp 2017-01-08].
  131. Roger Yu: Trump, Univision settle beauty pageant lawsuit (ang.). W: Money [on-line]. usatoday.com, 2016-02-11. [dostęp 2017-01-08].
  132. BlakeB. Ellis BlakeB., MelanieM. Hicken MelanieM., Trump's modeling agency broke immigration laws, attorneys say, CNN Money, 10 marca 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  133. MicaM. Rosenberg MicaM., RyanR. McNeill RyanR., Megan Twohey and MichelleM.T.M. Conlin Megan Twohey and MichelleM.T.M., Exclusive – Donald Trump's companies have sought visas to import at least 1,100 workers, „Reuters UK”, 1 sierpnia 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  134. RichR. Calder RichR., Trump agency stiffed Jamaican model out of $200K: suit, New York Post, 18 października 2014 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  135. a b Palmer v. Trump Model Management, LLC et al, 1:14-cv-08307, No. 42 (S.D.N.Y. Mar. 23, 2016), Docket Alarm, 23 marca 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  136. DenizD. Cam DenizD., Trump Model Management Lawsuit Dismissed By Federal Judge, Forbes, 23 marca 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  137. a b William D.W.D. Cohan William D.W.D., Big Hair on Campus, vanityfair.com, 3 grudnia 2013 [dostęp 2016-12-09] (ang.).
  138. Seth Gitell: I Survived Trump University And I even kind of liked it (ang.). W: Story [on-line]. politico.com, 2016-03-08. [dostęp 2017-01-05].
  139. David Halperin: NY Court Refuses to Dismiss Trump University Case, Describes Fraud Allegations (ang.). W: Politics [on-line]. huffingtonpost.com, 2016-01-03. [dostęp 2017-01-05].
  140. U.S.: New York judge finds Donald Trump liable for unlicensed school (ang.). W: Article [on-line]. reuters.com, 2014-10-16. [dostęp 2017-01-08].
  141. a b c Trump idzie na ugodę ze studentami, zapłaci 25 mln dolarów odszkodowania, onet.pl, 19 listopada 2016 [dostęp 2016-12-09].
  142. a b JeanneJ. Sahadi JeanneJ., Trump University controversy ... in 2 minutes, CNN Money, 8 marca 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  143. AdamA. Edelman AdamA., Trump personally approved Trump U marketing materials: testimony, „NY Daily News”, 1 czerwca 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  144. DavidD. Millward DavidD., Donald Trump sued for fraud in California and New York, Telegraph, 9 grudnia 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  145. Kevin McCoy: Trump faces two-front legal fight over 'university' (ang.). W: Money [on-line]. usatoday.com, 2013-08-26. [dostęp 2017-01-05].
  146. Alan Rappeport: That Judge Attacked by Donald Trump? He’s Faced a Lot Worse (ang.). W: Election 2016 [on-line]. nytimes.com, 2016-06-03. [dostęp 2017-01-05].
  147. Matt Ford: Why Is Donald Trump So Angry at Judge Gonzalo Curiel? (ang.). W: Politics [on-line]. theatlantic.com, 2016-06-03. [dostęp 2017-01-05].
  148. GregoryG. Krieg GregoryG., 5 things to know about Judge Gonzalo Curiel, CNN, 7 czerwca 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  149. NatalieN. Musumeci NatalieN., Trump nears settlement in Trump University fraud lawsuits, New York Post, 18 listopada 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  150. CBS/AP: Trial date set in Trump University lawsuit (ang.). W: News [on-line]. cbsnews.com, 2016-05-06. [dostęp 2017-01-05].
  151. a b Correy R.C.R. Lewandowski Correy R.C.R., Donald J. Trump Files Personal Financial Disclosure Statement With Federal Election Commission, 15 lipca 2015 (ang.).
  152. Donald Trump’s Tax Obligation, „Wall Street Journal”, 19 lutego 2016, ISSN 0099-9660 [dostęp 2017-01-03] (ang.).
  153. MichelleM. Lee MichelleM., Fact Check: IRS audit doesn’t prohibit Trump from releasing taxes, „Washington Post”, 10 października 2016 [dostęp 2017-01-03] (ang.).
  154. KurtK. Eichenwald KurtK., Diabeł kryje się w podatkach, „Newsweek”, 24 września 2016 [dostęp 2017-01-03] (pol.).
  155. Presidential Tax Returns, www.taxhistory.org [dostęp 2017-01-03] (ang.).
  156. a b Trump mógł unikać płacenia podatków przez niemal dwie dekady, TVN24 BIS, 2 października 2016 [dostęp 2017-01-03] (pol.).
  157. DavidD. Barstow DavidD., SusanneS. Craig SusanneS., RussR. Buettner RussR., MeganM. Twohey MeganM. i inni, Donald Trump Tax Records Show He Could Have Avoided Taxes for Nearly Two Decades, The Times Found, „The New York Times”, 1 października 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-03] (ang.).
  158. SteveS. Eder SteveS., MeganM. Twohey MeganM., Donald Trump Acknowledges Not Paying Federal Income Taxes for Years, „The New York Times”, 10 października 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-03] (ang.).
  159. DavidD. Barstow DavidD., MikeM. Mcintire MikeM., PatriciaP. Cohen PatriciaP., SusanneS. Craig SusanneS., RussR. Buettner RussR. i inni, Donald Trump Used Legally Dubious Method to Avoid Paying Taxes, „The New York Times”, 31 października 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-03] (ang.).
  160. Michael J.M.J. Mishak Michael J.M.J., Trump's tower a sore spot on the Strip, „Los Angeles Times”, 30 kwietnia 2011, ISSN 0458-3035 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  161. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Timothy L.T.L. O’Brien Timothy L.T.L., What's He Really Worth?, „The New York Times”, 23 października 2005, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-05] (ang.).
  162. ScottS. Stump ScottS., Trump: Dad gave me $1M 'small loan' to get started, CNBC, 26 października 2015 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  163. RobertR. Costa RobertR., Donald Trump will declare $9 billion in assets as he reveals 2016 plans, The Washington Post, 15 czerwca 2015 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  164. MylesM. Udland MylesM., Donald Trump's self-described net worth is $8.7 billion – here's the breakdown, Business Insider, 16 czerwca 2015 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  165. ErinE. Carlyle ErinE., Trump Exaggerating His Net Worth (By 100%) In Presidential Bid, Forbes, 16 czerwca 2015 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  166. CalebC. Melby CalebC., Trump Is Richer in Property and Deeper in Debt in New Valuation, Bloomberg L.P., 19 lipca 2016 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  167. ErinE. Carlyle ErinE., As Trump Files FEC Disclosure, He Raises Claimed Net Worth To $10 Billion; Forbes Disagrees, Forbes, 15 lipca 2015 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  168. MichaelM. Barbaro MichaelM., The New Protesters Defying Donald Trump: His Customers, „The New York Times”, 17 października 2016, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  169. EthanE. Wolff-Mann EthanE., Hotel Bookings at Donald Trump's Hotels Are Way Down, Money, 26 maja 2016 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  170. The team atT. Foursquare The team atT., Trump's presidential campaign has crushed traffic to his hotels and casinos, CNBC, 4 sierpnia 2016 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  171. MichelleM. Castillo MichelleM., Tape release further erodes Trump brand: Survey, CNBC, 10 października 2016 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  172. Vicki M.V.M. Young Vicki M.V.M., Donald and Ivanka Trump Brands Seen as Post-Election Winners, Too, WWD, 9 listopada 2016 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  173. The 400 Richest Americans – Forbes.com, Forbes, 23 września 2005 [dostęp 2017-01-05] (ang.).
  174. #94 Donald John Trump – Forbes.com, Forbes, 21 września 2006 [dostęp 2017-01-05] (ang.).
  175. #117 Donald Trump – Forbes.com, Forbes, 20 września 2007 [dostęp 2017-01-05] (ang.).
  176. The 400 Richest Americans: #134 Donald Trump – Forbes.com, Forbes, 17 września 2008 [dostęp 2017-01-05] (ang.).
  177. The 400 Richest Americans 2009, Forbes, 30 września 2009 (ang.).
  178. MadiM. Bierli MadiM., Forbes 400: Oprah only 130th richest person in America, EW.com, 23 września 2010 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  179. Donald Trump, Forbes, 4 grudnia 2011 [dostęp 2017-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2011-12-04] (ang.).
  180. Donald Trump, Forbes, 13 października 2012 [dostęp 2017-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2012-10-13] (ang.).
  181. EdwinE. Durgy EdwinE., The Complete List Of The Forbes 400 Members, Forbes, 16 września 2013 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  182. Donald Trump, Forbes, 28 lipca 2015 [dostęp 2017-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-28] (ang.).
  183. AgustinoA. Fontevecchia AgustinoA., Forbes 400: Full List Of America's Richest People, Forbes, 29 września 2014 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  184. Donald Trump, Forbes, 20 maja 2016 [dostęp 2017-01-06] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-20] (ang.).
  185. Donald Trump, Forbes, 2016 [dostęp 2017-01-06] (ang.).
  186. a b c The Apprentice – Plot Summary, imdb.com (ang.).
  187. Praktykant, Filmweb (pol.).
  188. MattM. Thomas MattM., What I Learned About Donald Trump From Binge-watching The Apprentice, „Fusion”, 28 stycznia 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  189. JasonJ. Berman JasonJ., The Celebrity Apprentice' sees ratings decline with new catchphrase and no Donald Trump, Arts.Mic, 3 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  190. IrvI. Leavitt IrvI., Glenview business owner who battled Trump now backs him, „chicagotribune.com”, 3 listopada 2016 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  191. AlexA. Johnson AlexA., 'The Answer Is No': Bill Cosby's Hollywood Walk of Fame Star Is Staying Put, NBC News, 12 lipca 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  192. MillieM. Dent MillieM., 15 Facts You Didn’t Know About Donald Trump, The Fiscal Times, 10 lipca 2015 (ang.).
  193. AlexA. Dobuzinskis AlexA., OmarO. Younis OmarO., Donald Trump's Hollywood Walk of Fame star vandalized on video, Reuters, 26 października 2016 (ang.).
  194. JacobJ. Koffler JacobJ., Donald Trump's Biggest Business Failures and Successes, Time, 7 sierpnia 2015 [dostęp 2017-01-09], Cytat: The Apprentice premiered on NBC in 2004 to great ratings. Trump served as not only the host but also the executive producer, raking in $1 million per episode. The show was successful enough that it inspired a spinoff, The Celebrity Apprentice. (ang.).
  195. DylanD. Byers DylanD., Trump claims $213M payout for 'Apprentice', „POLITICO”, 15 lipca 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  196. AndyA. Swift AndyA., The Apprentice Renewed for Season 15, TVLine, 17 lutego 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  197. PaulP. Feely PaulP., Trump won't renew 'Apprentice' so that he might focus on a presidential run, Union Leader, 27 lutego 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  198. DylanD. Berys DylanD., NBC still planning for 'Apprentice,' despite Donald Trump's presidential claims, POLITICO, 18 marca 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  199. JacobJ. Siegal JacobJ., NBC Just Fired Presidential Hopeful Donald Trump from ‘The Apprentice’, BGR, 29 czerwca 2015 [dostęp 2017-01-09] (ang.).
  200. a b c d e f Donald Trump, WWE [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  201. Gaetano LoG.L. Presti Gaetano LoG.L., Donald Trump – President of the United States of America, Youcanprint, 30 sierpnia 2016, ISBN 9788892624290 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  202. TechT. Times TechT., Looking Back At Donald Trump's WWE Career, Tech Times, 4 marca 2016 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  203. JohnJ. Powell JohnJ., WrestleMania XX bombs, SLAM Sports [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  204. Donald Trump's greatest WWE moments, „www.wwe.com” [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  205. NikkiN. Finke NikkiN., WHAT A RAW DEAL! Investors And Media Get Punk'd By WWE & USA Network, Deadline, 18 czerwca 2009 [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  206. Donald Trump announced for WWE Hall of Fame, WWE [dostęp 2017-01-01] (ang.).
  207. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Donald Trump, Filmweb (pol.).
  208. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Donald Trump, IMDb [dostęp 2017-01-18].
  209. Razzie Awards 1991, IMDb (ang.).
  210. a b c AndrewA. Kaczynski AndrewA., ChrisCh. Massie ChrisCh., Trump took Polaroids, interviewed models in 1994 Playboy video, CNN, 6 października 1016 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  211. a b HarrietH. Alexander HarrietH., Donald Trump's cameo in 2000 Playboy video unearthed, The Telegraph, 1 października 2016 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  212. MarianneM. Garvey MarianneM., BrianB. Niemietz BrianB., OliO. Coleman OliO., RachelR. Maresca RachelR. i inni, Donald Trump in 'Wall Street' sequel: Don't touch my hair!, 7 września 2015 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  213. AdamA. Tyner AdamA., Wall Street: Money Never Sleeps (Blu-ray), DVD Talk, 27 grudnia 2010 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  214. MeenaM. Jang MeenaM., NatalieN. Stone NatalieN., Donald Trump: 18 Memorable Cameos, From 'Home Alone 2' to 'Sex and the City', The Hollywood Reporter, 3 października 2016 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  215. a b c d e f g h AdrienneA. LaFrance AdrienneA., A Brief History of Donald Trump Playing Himself on Television, The Atlantic, 21 grudnia 2015 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  216. AlyA. Weisman AlyA., Donald Trump's forgotten but incredible TV and movie cameos from the '90s, Business Insider, 28 sierpnia 2015 [dostęp 2017-01-18] (ang.).
  217. Donald Trump’s resume, oregonlive.com [dostęp 2016-06-27].
  218. Shannon Travis: Was he ever serious? How Trump strung the country along, again (ang.). W: Politics [on-line]. edition.cnn.com, 2011-05-17. [dostęp 2017-01-19].
  219. Kyle Smith: Stop pretending – Donald Trump is not running for president (ang.). W: News [on-line]. nypost.com, 2015-05-30. [dostęp 2017-01-19].
  220. Trump officially joins Reform Party (ang.). W: Storypage [on-line]. edition.cnn.com, 1999-10-25. [dostęp 2017-01-19].
  221. Donald J. Trump: What I Saw at the Revolution (ang.). W: The Opinion Pages [on-line]. nytimes.com, 2000-02-19. [dostęp 2017-01-19].
  222. a b Eleanor Clift: The Last Time Trump Wrecked a Party (ang.). W: Politics [on-line]. thedailybeast.com, 2016-07-18. [dostęp 2017-01-19].
  223. David W. Moore: Buchanan Leads Trump Among „Likely” Reform Party Voters (ang.). W: Poll [on-line]. gallup.com, 1999-10-15. [dostęp 2017-01-19].
  224. Winfrey is first choice for Trump as running mate, „New Straits Times”, news.google.com, 9 października 1999 [dostęp 2017-01-23] (ang.).
  225. Trump mulls possible Cabinet picks, CNN, 29 listopada 1999 [dostęp 2017-01-23] (ang.).
  226. PhilP. Hirschkorn PhilP., The Trump tease, CBS News, 20 kwietnia 2011 [dostęp 2017-01-23] (ang.).
  227. Admin: Donald Trump Ran For President in 2000 in Several Reform Party Presidential Primaries (ang.). W: General [on-line]. ballot-access.org, 2011-12-25. [dostęp 2017-01-19].
  228. Has Donald Trump run for president before? (ang.). quora.com. [dostęp 2017-01-19].
  229. TIME Staff: Here’s Donald Trump’s Presidential Announcement Speech (ang.). W: Politics [on-line]. time.com, 2015-06-16. [dostęp 2017-01-19].
  230. ksaj/ ap/: USA: miliarder Donald Trump przyłącza się do wyścigu prezydenckiego (pol.). W: Wiadomości [on-line]. bankier.pl, 2015-06-16. [dostęp 2017-01-19].
  231. Emma Margolin: ‘Make America Great Again’—Who Said It First? (ang.). W: 2016 election [on-line]. nbcnews.com, 2016-09-09. [dostęp 2017-01-19].
  232. Donald Trump obiecuje budowę muru na granicy z Meksykiem, polskatimes.pl, 18 sierpnia 2015 [dostęp 2016-06-27].
  233. Meksykanie zapłacą za mur Trumpa? Jest tego pewien, fakt.pl, 7 kwietnia 2016 [dostęp 2016-06-27].
  234. MariuszM. Zawadzki MariuszM., Trump: Nie wpuszczajmy muzułmanów. Bush: On jest stuknięty, wyborcza.pl, 8 grudnia 2015 [dostęp 2016-06-27].
  235. Kandydaci na prezydenta USA wzywają Obamę, by nie ściągał uchodźców z Syrii. „To czyste szaleństwo”, tvp.info, 16 listopada 2015 [dostęp 2016-06-27].
  236. Donald Trump opowiedział się za deportacją wszystkich „nieudokumentowanych” imigrantów, wp.pl, 16 sierpnia 2015 [dostęp 2016-06-27].
  237. (PG): Donald Trump stawia warunki ws. NATO (pol.). W: Świat [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2016-07-26. [dostęp 2017-01-25].
  238. Damian Szymański: Putin robił, co mógł, żeby pomóc Trumpowi w kampanii. Dopiął swego. Oto co stanie się teraz (pol.). W: Polityka [on-line]. businessinsider.com.pl, 2016-11-14. [dostęp 2017-01-25].
  239. KrystynaK. Opozda KrystynaK., Obietnice Trumpa. Czego może się spodziewać Ameryka?, interia.pl, 10 listopada 2016 [dostęp 2016-12-26].
  240. Ted Cruz wycofał się z dalszego udziału w prawyborach. Ta decyzja ułatwia Trumpowi uzyskanie nominacji Partii Republikańskiej (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2016-05-04. [dostęp 2017-01-19].
  241. a b Wybory prezydenckie w USA: Ted Cruz poparł Donalda Trumpa (pol.). W: Wybory w USA [on-line]. rp.pl, 2016-09-24. [dostęp 2017-01-19].
  242. Wybory prezydenckie w USA. Ted Cruz ogłosił, że zagłosuje na Donalda Trumpa (pol.). W: Wiadomości [on-line]. polskieradio.pl, 2016-09-24. [dostęp 2017-01-19].
  243. a b Donald Trump oficjalnie kandydatem Republikanów na prezydenta USA, onet.pl, 20 lipca 2016 [dostęp 2016-07-23].
  244. JoshuaJ. Gillin JoshuaJ., Bush says Trump was a Democrat longer than a Republican 'in the last decade', politifact.com, 24 sierpnia 2015 [dostęp 2016-07-28] (ang.).
  245. Hillary Clinton otrzymała nominację na prezydenta (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2016-07-27. [dostęp 2017-01-19].
  246. Przemysław Henzel: Tim Kaine kandydatem na wiceprezydenta. Armia USA wysłała jego syna do Europy (pol.). W: Tylko w Onecie [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2016-07-28. [dostęp 2017-01-25].
  247. David A.D.A. Graham David A.D.A., Which Republicans Oppose Donald Trump? A Cheat Sheet, theatlantic.com, 6 listopada 2016 [dostęp 2016-11-06].
  248. BenB. Schreckinger BenB., CateC. Martel CateC., The man behind Trump’s run, politico.com, 22 lipca 2015 [dostęp 2016-06-27] (ang.).
  249. Trump zastąpił szefa sztabu wyborczego byłym doradcą Janukowycza (pol.). W: Świat [on-line]. wschodnik.pl, 2016-06-22. [dostęp 2017-01-25].
  250. a b Nowi ludzie w sztabie Trumpa. Oskarżony o łapówkarstwo zostaje, tvn24.pl, 22 lipca 2015 [dostęp 2016-08-17].
  251. Clinton kontra Trump. Pierwsza debata prezydencka w USA [RELACJA] (pol.). W: Świat [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2016-09-27. [dostęp 2017-01-20].
  252. Brian Stelter: Debate breaks record as most-watched in U.S. history (ang.). W: Media [on-line]. money.cnn.com, 2016-09-27. [dostęp 2017-01-20].
  253. pap, pen: Wybory w USA. Pierwsza prezydencka debata Clinton – Trump. CNN: wygrała Hillary (pol.). W: Świat [on-line]. wyborcza.pl, 2016-09-27. [dostęp 2017-01-20].
  254. Shane Goldmacher: UGLIEST DEBATE EVER (ang.). W: 2016 [on-line]. politico.com, 2016-10-10. [dostęp 2017-01-20].
  255. Druga debata prezydencka w USA. Zobacz, jak wyglądał pojedynek Clinton-Trump (pol.). W: Świat [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2016-10-10. [dostęp 2017-01-20].
  256. Zakończyła się trzecia debata prezydencka Clinton-Trump (pol.). W: Świat [on-line]. wiadomosci.onet.pl, 2016-10-20. [dostęp 2017-01-20].
  257. Wybory prezydenckie w USA: Donald Trump wygrał (pol.). W: Wybory w USA [on-line]. rp.pl, 2016-11-09. [dostęp 2017-01-20].
  258. Donald Trump zwyciężył w wyborach w USA WYNIKI Oto 45. prezydent USA. A licznie głosów trwa! (pol.). W: Wybory [on-line]. dziennikzachodni.pl, 2016-11-09. [dostęp 2017-01-20].
  259. Ameryka wybrała. 45. prezydentem USA będzie kandydat Republikanów Donald Trump (pol.). W: Informacje [on-line]. polskieradio.pl, 2016-11-09. [dostęp 2017-01-20].
  260. DavidD. Leip DavidD., Dave Leip's Atlas of U.S. Presidential Elections, uselectionatlas.org, 2016 [dostęp 2016-12-21] (ang.).
  261. Donald Trump wygrywa wybory prezydenckie (pol.). W: Publicystyka [on-line]. scenapolityczna.pl. [dostęp 2017-01-19].
  262. Alvin Chang: Trump will be the 4th president to win the Electoral College after getting fewer votes than his opponent (ang.). W: Policy and politics [on-line]. vox.com, 2016-12-19. [dostęp 2017-01-20].
  263. Koniec spekulacji. Donald Trump oficjalnie prezydentem USA, wp.pl, 20 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-26].
  264. Donald Trump wybrany na prezydenta przez elektorów, rmf24.pl, 20 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-20].
  265. mm: Protesty uliczne przeciwko wygranej Trumpa w wyborach prezydenckich (pol.). W: Wybory w USA [on-line]. rp.pl, 2016-11-10. [dostęp 2017-01-23].
  266. William Cummings: Trump calls protests 'unfair' in first controversial tweet as president-elect (ang.). W: News [on-line]. usatoday.com, 2016-11-11. [dostęp 2017-01-23].
  267. Barack Obama spotkał się z Donaldem Trumpem, businessinsider.com.pl, 10 listopada 2016 [dostęp 2016-11-12].
  268. po/: Premier Japonii: Trump to lider godny wielkiego zaufania (pol.). W: Wiadomości [on-line]. polsatnews.pl, 2016-11-18. [dostęp 2017-01-23].
  269. Jeremy Diamond, Emiko Jozuka: Trump and Japan's Abe meet for 'very candid discussion' in New York (ang.). W: Politics [on-line]. edition.cnn.com, 2016-11-18. [dostęp 2017-01-23].
  270. a b SylwiaS. Arlak SylwiaS., Kolejne nominacje Trumpa: Scott Pruitt i Andy Puzder. Rex Tillerson nowym sekretarzem stanu USA?, polskatimes.pl, 11 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-26].
  271. JarosławJ. Dudała JarosławJ., Ważna nominacja Trumpa dla obrońcy życia, „gosc.pl”, 18 listopada 2016 [dostęp 2016-12-26].
  272. Walczyli o nominację, teraz będą współpracować. Carson w gabinecie Trumpa, tvn24.pl, 5 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-26].
  273. Wyjątkowo dużo generałów u boku Trumpa. Najwięcej od wojny, tvn24.pl, 9 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-26].
  274. Prezydent Andrzej Duda o rozmowie z Trumpem, patriotyzmie gospodarczym oraz mocno o opozycji, YouTube, 18 listopada 2016 [dostęp 2016-12-26].
  275. a b c d Cztery rozmowy telefoniczne wystarczyły, by wstrząsnąć dekadami dyplomacji, businessinsider.com.pl, 12 grudnia 2016 [dostęp 2016-12-14].
  276. „Nie pamiętam takiej gilotyny w styczniu”. Trump odwołuje ambasadorów USA pochodzących z nominacji politycznej, „wiadomosci.dziennik.pl” [dostęp 2017-01-11].
  277. dzisiaj 18:00 Donald Trump został zaprzysiężony. Ameryka ma 45. prezydenta. onet.pl. [dostęp 2017-01-20].
  278. „Przywrócimy granice, przywrócimy dobrobyt”. Trump 45. prezydentem USA. tvp.info. [dostęp 2017-01-20].
  279. „Jeśli coś mu się stanie, to się stanie”. Lekarz Trumpa o zdrowiu prezydenta elekta. tvn24.pl, 21 grudnia 2016. [dostęp 2016-12-26].
  280. Biały Dom opublikował cele polityki zagranicznej i militarnej Trumpa, „TVN24.pl”, 21 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  281. Trump admin targets violent Islamist groups as foreign policy priority, „Reuters”, 20 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24].
  282. America First Foreign Policy, Biały Dom, 19 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (ang.).
  283. AdamA. Shell AdamA., Pros and perils for stocks in Trump's 1st 100 days, USA TODAY, 23 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (ang.).
  284. Trump zabiera się do pracy. „Będziemy dokonywać wielkich rzeczy przez najbliższe osiem lat”, TVN24, 24 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  285. DougD. Stanglin DougD., Sydney, Tokyo, Dublin, Capetown: Women’s March on Washington goes worldwide, USA Today, 21 stycznia 2017 [dostęp 2017-02-01] (ang.).
  286. Crowd Estimates, 1.21.2017.
  287. Mission & Vision, Women’s March on Washington [dostęp 2017-02-01] (ang.).
  288. Women’s marches live updates: Millions march in L.A. and around the world following Trump's inauguration, „Los Angeles Times”, ISSN 0458-3035 [dostęp 2017-02-01] (ang.).
  289. mk: Prezydent Donald Trump rozpoczął urzędowanie (pol.). W: Polityka [on-line]. rp.pl, 2017-01-21. [dostęp 2017-01-22].
  290. Trump rozpoczął demontaż Obamacare, TVN24, 21 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  291. a b c d e f Budowa muru, likwidacja Obamacare. Donald Trump od pierwszych dni zmienia Amerykę, gazeta.pl, 26 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-26] (pol.).
  292. Prezydent Trump podpisał rozporządzenie o wycofaniu się USA z TTP, Polskie Radio, 23 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  293. Trump podpisał dekret wycofujący USA z umowy TPP, TVN24 BIS, 23 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  294. Trump podpisał dekret wycofujący USA z umowy o wolnym handlu, RMF FM, 23 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  295. PeterP. Baker PeterP., CoralC. Davenport CoralC., Trump Revives Keystone Pipeline Rejected by Obama, The New York Times, 24 stycznia 2017, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-26] (ang.).
  296. AthenaA. Jones AthenaA., JeremyJ. Diamond JeremyJ., GregoryG. Krieg GregoryG., Trump advances controversial oil pipelines with executive action, CNN, 24 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-26] (ang.).
  297. a b c Julie HirschfeldJ.H. Davis Julie HirschfeldJ.H., Trump Blocks Syrian Refugees and Orders Mexican Border Wall to Be Built, „The New York Times”, 25 stycznia 2017, ISSN 0362-4331 [dostęp 2017-01-26] (ang.).
  298. Donald Trump podpisał rozporządzenie o murze na granicy z Meksykiem. Wkrótce weźmie się też za muzułmanów. wyborcza.pl. [dostęp 2017-01-25].
  299. Full Executive Order Text: Trump’s Action Limiting Refugees Into the U.S.. 27 stycznia 2017 roku. [dostęp 2017-01-28].
  300. a b Trump podpisał kolejny dekret. „Wprowadzamy nowe mechanizmy kontroli”, Onet.pl, 28 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-28] (pol.).
  301. MaciejM. Bednarek MaciejM., Sędziowie blokują dekret Trumpa w sprawie wiz, Gazeta Wyborcza, 4 lutego 2017 [dostęp 2017-02-04] (pol.).
  302. Sędzia przeciwstawił się Trumpowi. Zablokował jego kluczowy dekret, Wprost, 4 lutego 2017 [dostęp 2017-02-04] (pol.).
  303. AdamA. Styczek AdamA., Sąd Apelacyjny w San Francisco: dekret Trumpa niezgodny z Konstytucją, Wirtualna Polska, 10 lutego 2017 [dostęp 2017-02-11] (pol.).
  304. Donald Trump znów podpisał. Każda nowa regulacja, będzie musiała uchylać dwie inne, Wprost, 30 stycznia 2017 [dostęp 2017-02-01] (pol.).
  305. EvanE. Perez EvanE., JeremyJ. Diamond JeremyJ., Trump fires acting AG after she declines to defend travel ban, CNN, 31 stycznia 2017 [dostęp 2017-02-01] (ang.).
  306. a b c d e Ta decyzja Donalda Trumpa zmieni Amerykę na wiele lat. Prezydent powołał sędziego Sądu Najwyższego, gazeta.pl, 1 lutego 2017 [dostęp 2017-02-01] (pol.).
  307. Julian Borger: James Mattis confirmed as secretary of defense (ang.). theguardian.com, 21 stycznia 2017. [dostęp 21 stycznia 2017].
  308. Sekretarze obrony i bezpieczeństwa narodowego USA zaprzysiężeni. tvn24.pl, 21 stycznia 2017. [dostęp 21 stycznia 2017].
  309. USA w jeden dzień straciły 80 ambasadorów. „Ryzykowny ruch”, TVN24, 22 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  310. WiktoriaW. Beczek WiktoriaW., Trump pierwszego dnia pracy zwolnił 80 ambasadorów z całego świata. A nominacje ma tylko dla czterech, gazeta.pl, 22 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24] (pol.).
  311. PatrykP. Strzałkowski PatrykP., Dziś w nocy Trump ogłosi decyzję, która może zmienić Amerykę na dekady. Demokraci już zapowiadają blokadę, gazeta.pl, 31 stycznia 2017 [dostęp 2017-02-01] (pol.).
  312. Trump mianował nowego szefa Federalnej Straży Granicznej, TVN24, 1 lutego 2017 [dostęp 2017-02-01] (pol.).
  313. President Donald J. Trump Announces His Cabinet, „whitehouse.gov”, 8 lutego 2017 [dostęp 2017-02-11] (ang.).
  314. HunterH. Walker HunterH., President Trump announces his full Cabinet roster, Yahoo, 8 lutego 2017 [dostęp 2017-02-11] (ang.).
  315. DaniellaD. Diaz DaniellaD., Mexican president cancels meeting with Trump, CNN, 26 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-26] (ang.).
  316. Donald Trump: prezydent Meksyku może nie przyjeżdżać, jeśli nie zapłaci za mur, Onet.pl, 26 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-26] (pol.).
  317. GlennG. Kessler GlennG., Trump’s dubious claim that his border wall would cost $8 billion, The Washington Post, 11 lutego 2016 [dostęp 2017-01-26] (ang.).
  318. MiguelM. Gutierrez MiguelM., SteveS. Holland SteveS., Crisis deepens as Trump floats 20 percent tax on Mexico goods to pay for wall, Reuters, 26 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-26] (ang.).
  319. Pierwsza taka rozmowa. Spotkanie Donalda Trumpa z Theresą May. (http://www.tvn24.pl). tvn24.pl. [dostęp 2017-01-27].
  320. Trump rozmawiał z Merkel i Putinem. Szczegółów nie podano. tvn24.pl. [dostęp 2017-01-28].
  321. Hollande ostrzegł Trumpa przed „izolacjonizmem”. tvn24.pl. [dostęp 2017-01-28].
  322. Trump rozmawiał z Abe. Potwierdził gwarancje bezpieczeństwa Japonii. tvn24.pl. [dostęp 2017-01-28].
  323. „Bezwstydne oświadczenie” ws. Krymu. Ukraina potępia Trumpa, „TVN24”, 1 sierpnia 2016 [dostęp 2017-02-15] (pol.).
  324. Politico: Trump zapewnił Tymoszenko, że „nie opuści” Ukrainy, TVN24.pl, 5 lutego 2017 [dostęp 2017-02-15] (pol.).
  325. Haley: Rosja musi zwrócić Krym Ukrainie, Niezalezna.pl, 3 lutego 2017 [dostęp 2017-02-15] (pol.).
  326. Trump rozmawiał z Poroszenką: USA będą pracować nad przywróceniem pokoju, TVN24, 5 lutego 2017 [dostęp 2017-02-15] (pol.).
  327. White House: Trump Made It Clear Russia Must 'Return Crimea' To Ukraine, Radio Free Europe, 14 lutego 2017 [dostęp 2017-02-15] (ang.).
  328. MonikaM. Szafrańska MonikaM., Biały Dom zmienia ton w sprawie Rosji. Krym ma wrócić do Ukrainy, Wirtualna Polska, 15 lutego 2017 [dostęp 2017-02-15] (pol.).
  329. Trump’s daughter, Ivanka, gives birth to third child, foxnews.com, 27 marca 2016 [dostęp 2016-11-01] (ang.).
  330. GuyG. Trebay GuyG., Melania Trump, the Silent Partner, nytimes.com, 30 września 2015 [dostęp 2016-11-01] (ang.).
  331. MarieM. Brenner MarieM., After The Gold Rush, vanityfair.com, 1 września 1990 [dostęp 2016-11-01] (ang.).
  332. a b MarekM. Krześniak MarekM., Donald Trump – miliarder z tupetem, playboy.pl, 17 czerwca 2016 [dostęp 2016-12-08].
  333. AmyA. Argetsinger AmyA., Why does everyone call Donald Trump ‘The Donald’? It’s an interesting story., washingtonpost.com, 1 września 2015 [dostęp 2016-11-01] (ang.).
  334. a b c Wszystkie żony Donalda Trumpa, [w:] Tylko u nas [online], wprost.pl, 7 marca 2016 [dostęp 2016-12-10].
  335. VOWS; It's a Wedding Blitz for Trump and Maples, nytimes.com, 21 grudnia 1993, ISSN 0362-4331 [dostęp 2015-11-27] (ang.).
  336. LaraL. Weber LaraL., Trump always says ‘I do’ to having a prenup, chicagotribune.com, 21 stycznia 2005 [dostęp 2016-11-01] (ang.).
  337. JoshuaJ. Gillin JoshuaJ., The Clintons really did attend Donald Trump’s 2005 wedding, politifact.com, 21 lipca 2015 [dostęp 2016-11-01] (ang.).
  338. Sam Reed: 6 Things to Know About Barron Trump, the Youngest of Donald's Heirs (ang.). W: News [on-line]. hollywoodreporter.com, 2016-11-22. [dostęp 2017-01-19].
  339. Donald J. Trump Foundation Inc. (ang.). W: Research Tax-Exempt Organizations [on-line]. projects.propublica.org, 2017. [dostęp 2017-01-09].
  340. a b David A. Fahrenthold: Trump pays IRS a penalty for his foundation violating rules with gift to aid Florida attorney general (ang.). W: Post Politics [on-line]. washingtonpost.com, 2016-09-01. [dostęp 2017-01-09].
  341. Claude Solnik: Taking a peek at Trump’s (foundation) tax returns (ang.). W: Editor's Picks [on-line]. libn.com, 2016-09-15. [dostęp 2017-01-09].
  342. Searching for evidence of Trump’s personal giving (ang.). W: Politics [on-line]. washingtonpost.com, 2016. [dostęp 2017-01-09].
  343. Linda Qiu: Yes, Donald Trump donated $100,000 to the Clinton Foundation (ang.). W: Punditfact [on-line]. politifact.com, 2016-08-28. [dostęp 2017-01-09].
  344. David A. Fahrenthold, Rosalind S. Helderman: Missing from Trump’s list of charitable giving: His own personal cash (ang.). W: Politics [on-line]. washingtonpost.co m, 2016-04-10. [dostęp 2017-01-09].
  345. Jacob Pramuk: Trump picks wrestling magnate Linda McMahon to lead Small Business Administration (ang.). W: Politics [on-line]. cnbc.com, 2016-12-07. [dostęp 2017-01-09].
  346. Chris Cillizza, David A. Fahrenthold: Meet the reporter who’s giving Donald Trump fits (ang.). W: The Fix [on-line]. washingtonpost.com, 2016-09-15. [dostęp 2017-01-09].
  347. Michelle Toh: Trump Foundation Falls Under Investigation by New York Attorney General (ang.). W: Election 2016 [on-line]. fortune.com, 2016-09-14. [dostęp 2017-01-09].
  348. David A. Fahrenthold: Trump Foundation ordered to stop fundraising by N.Y. attorney general’s office (ang.). W: Politics [on-line]. washingtonpost.com, 2016-10-03. [dostęp 2017-01-09].
  349. Eric Bradner, Rob Frehse: NY attorney general is investigating Trump Foundation practices (ang.). W: Politics [on-line]. edition.cnn.com, 2016-09-14. [dostęp 2017-01-09].
  350. Stworzenia nazwane na cześć znanych ludzi | Nauka BEZ fikcji #17. Nauka BEZ fikcji 2017-01-31.
  351. ChrisCh. Fitch ChrisCh., Meet the Trump moth – Geographical [dostęp 2017-01-23] (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj]