Dowodzenie (wojsko)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dowodzenie (ang. command) – proces, przez który dowódca narzuca swoją wolę i zamiary podwładnym oraz w ramach którego wspomagany przez swój sztab planuje, organizuje, motywuje i kontroluje działania podległych mu wojsk przez użycie standardowych procedur działania i wszelkich środków przekazywania informacji.

W celu efektywnego sprawowania dowodzenia dowódca musi być świadomy relacji dowodzenia, jakie istnieją pomiędzy nim samym i siłami przydzielonymi mu do wykonania zadania.

Inaczej:

Dowodzenie jest podstawową formą kierowania ludźmi i wojskami opartą na uprawnieniu do kompleksowego kształtowania wszystkich elementów gotowości i zdolności bojowej w odniesieniu do bezpośrednio i pośrednio podległych żołnierzy, a więc wszechstronnego przygotowania ich w czasie pokoju do wszelkiego rodzaju działań i do kierowania nimi podczas realizacji w okresie pokoju, kryzysu i wojny. Typowym i najpowszechniejszym instrumentem i środkiem dowodzenia jest rozkaz[1]. Jest władzą nadaną jednej osobie w celu stawiania zadań, koordynacji i kontroli działań zbrojnych. Dowódca sprawuje tę władzę nad swoimi podwładnymi na mocy mianowania. Władza ta, wywodząc się z prawa i uregulowań wojskowych jest nierozerwalnie połączona z przyjęciem za nią odpowiedzialności. Odpowiedzialność ta nie może być przekazywana. Dowódca bezpośrednio realizuje dowodzenie (np. dowódca załogi, drużyny) oraz przy pomocy podległych dowódców (np. dowódca plutonu przez dowódców drużyn, czołgów) lub przez podległe organy dowodzenia – sztaby[2].

Sprawowanie dowodzenia wiąże się przede wszystkim z procesem podejmowania decyzji i planowania. Proces ten musi być zarówno dynamiczny, jak i wielowymiarowy. Powinien on zapewniać podejmowanie decyzji do działań bieżących, toczących się jednocześnie z procesem decyzyjnym i planowaniem przyszłych działań. Sprawowanie dowodzenia będzie szczególnie utrudnione w przypadku braku jednego spośród trzech podstawowych elementów: informacji, kontroli i łączności. Oznacza to, iż dowódca potrzebuje: informacji w celu podjęcia decyzji, możliwości sprawowania kontroli w celu koordynowania i monitorowania działań wojsk oraz środków łączności do przekazywania informacji.

System dowodzenia to zespół stanowisk dowodzenia, sieci telekomunikacyjnych, sieci teleinformatycznych, stacji i samodzielnych urządzeń telekomunikacyjnych, teleinformatycznych i pocztowych sprzężonych relacji dowodzenia wraz z elementami podsystemu informacyjnego, sprzętem specjalistycznym i pomocniczym, organami dowodzenia, całą infrastrukturą zabezpieczenia logistycznego i operacyjnego systemu, współpracujący ze sobą według przyjętych i uzgodnionych wcześniej zasad i wymagań.

Jedność dowodzenia (ang. unity of command) to jedna z dziewięciu zasad prowadzenia wojny. Na każde realizację zadanie, zapewnij jedność wysiłku pod odpowiedzialnością jednego dowódcy.

Relacje dowodzenia[edytuj | edytuj kod]

Relacje dowodzenia to inaczej zakresy uprawnień i odpowiedzialności dowódców wobec podległych im wojsk[3].

  • Dowodzenie pełne (ang. Full Command) – FULLCOM
Władza wojskowa i odpowiedzialność za wydawanie rozkazów podwładnym. Dowodzenie takie obejmuje wszystkie aspekty działań wojskowych i administracyjnych. Występuje jedynie w ramach sił narodowych[4]. Państwa wydzielające siły do operacji NATO zawsze zachowują nad nimi „pełne dowodzenie”.
  • Dowodzenie operacyjne (ang. Operational Command) – OPCOM
Władza przyznana dowódcy do przydzielania zadań podwładnym dowódcom, do rozwijania jednostek do działań, do ponownego przydzielania sił oraz do zatrzymania sobie lub przekazania komuś innemu kontroli operacyjnej i/lub taktycznej, jeśli uzna to za niezbędne. Władza ta nie obejmuje odpowiedzialności za administrację czy logistykę. Może być rozciągnięta również na siły przydzielone temu dowódcy[5].
  • Kontrola operacyjna (ang. Operational Control) – OPCON
władza przyznana dowódcy do kierowania przydzielonymi mu siłami tak, aby mógł wykonać określone zadanie, ograniczone zwykle w zakresie funkcji, czasu lub miejsca, do rozmieszczania sił i delegowania uprawnień typu TACON dla podporządkowanych sobie dowódców. Władza ta nie pozwala na określanie zadań dla części podległych sił (nie można postawić zadania dla części sił podwładnego). Nie obejmuje też kontroli nad sferą administracyjną i logistyczną[6].
  • Dowodzenie taktyczne (ang. Tactical Command) – TACOM
Władza przyznana dowódcy do stawiania zadań siłom będącym pod jego dowództwem w celu wykonania zadań postawionych przez wyższe dowództwo[7].
  • Kontrola taktyczna (ang. Tactical Control) – TACON
Władza przyznana dowódcy do szczegółowego, zwykle lokalnego kierowania i kontroli działań, przemieszczeń lub manewrów wojsk. Oto dowódca posiadający uprawnienia TACON wobec określonych sił odpowiada za koordynacje manewru i ochronę oraz wykorzystanie infrastruktury w czasie, gdy siły te realizują zadania otrzymane od swojego przełożonego w obszarze odpowiedzialności dowódcy dysponującego wobec nich uprawnieniami TACON. Relacja typu TACON jest typowa dla uprawnień dowódców wobec jednostek rodzajów wojsk[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zasady etyki i obyczaje żołnierzy zawodowych LWP, s. 70.
  2. Chocha 1982 ↓, s. 69.
  3. Kręcikij i Lewandowski 2015 ↓, s. 34.
  4. Wołejszo (red.) 2013 ↓, s. 183.
  5. Wołejszo (red.) 2013 ↓, s. 184.
  6. Kręcikij i Lewandowski 2015 ↓, s. 39.
  7. Wołejszo (red.) 2013 ↓, s. 185.
  8. Kręcikij i Lewandowski 2015 ↓, s. 42.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Laprus (red.): Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1979, s. 90. ISBN 83-11-06229-3.
  • Stanisław Koziej: „Teoria sztuki wojennej”. Warszawa 1993.
  • „Zasady etyki i obyczaje żołnierzy zawodowych LWP” Wydawnictwo MON. Warszawa 1983
  • Janusz Kręcikij, jacek Lewandowski: Organizacja dowodzenia na poziomie strategicznym i operacyjnym. Kraków: Oficyna Wydawnicza Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, 2015. ISBN 978-83-65208-29-3.
  • Bolesław Chocha: Rozważania o taktyce. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06787-2.
  • Jarosław Wołejszo: System dowodzenia. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2013. ISBN 978-83-7523-228-8.