Dox (poeta)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dox
Jean Verdi Salomon Razakandraina
Data i miejsce urodzenia 13 stycznia 1913
Manankavaly
Data i miejsce śmierci 14 czerwca 1978
Antananarywa
Narodowość malgaska
Język malgaski
Dziedzina sztuki poezja

Dox, właśc. Jean Verdi Salomon Razakandraina (ur. 13 stycznia 1913 w Manankavaly, zm. 14 czerwca 1978 w Antananarywie) – jeden z najsłynniejszych poetów malgaskich, pisarz, dramaturg i tłumacz. Należał do pokolenia poetów, którzy wywarli duży wpływ na literaturę narodową Madagaskaru, zniszczoną pod wpływem francuskiej administracji kolonialnej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jean Verdi Salomon Razakandraina urodził się w 1913 r. w Manankavaly w regionie Imerina na Madagaskarze[1]. Był synem lekarza Samuela Salomona Razakandrainy i Raoliny. Pierwsze tradycyjne wykształcenie otrzymał od dziadków, którzy zapoznali go z Biblią, malgaskimi opowieściami i przysłowiami, ale także muzyką i malarstwem[2]. Uczęszczał do szkoły publicznej w Antsirabe, a następnie do szkoły protestanckiej w Ambohijatovo na północy Ambohimanga[3].

W 1930 r. wstąpił do École des Beaux-Arts w Antananarywie, gdzie zaczął pisać pierwsze wiersze i rozpoczął przygodę z teatrem. Publikował początkowo pod pseudonimem Sorajavona, a następnie Dox. Pod naciskiem ojca, który chciał aby został lekarzem, w następnym roku rozpoczął naukę w Collège Paul Minault w Antananarywie. Porzucił jednak studia medyczne, aby poświęcić się całkowicie sztuce. Dołączył do innych znanych malgaskich poetów w rozwijaniu ruchu Mitady ny very („poszukiwanie utraconych wartości”), zapoczątkowanego przez Jeana-Josepha Rabearivelo, Charlesa Rajoelisolo i Ny Avana Ramanantoanina. Jego twórczość z tego okresu odzwierciedlała cel ruchu, którym było potwierdzenie wartości tożsamości Madagaskaru, która została zniszczona pod wpływem francuskiej administracji kolonialnej[2][3].

W 1941 r. Dox wydał pierwszy zbiór wierszy, Ny Hirako, napisany w języku malgaskim. W 1943 r. podjął pracę jako nauczyciel w Antsirabe, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Perle Razanabololona. Jego twórczość literacka rozwijała się głównie w kierunku poezji, którą publikował w stołecznych gazetach: „Ny Mpandinika”, „Ny Tantsinanana”, „Ny Fandrosoam-baovao”, „Ny Kintan’ny maraina”, „Lakolosy volamena”[2].

Po II wojnie światowej dążenia ludności Madagaskaru do odzyskania niepodległości nasiliły się. W 1947 r. Dox wziął udział w powstaniu zainicjowanym przez Demokratyczny Ruch Odnowy Malgaskiej (MDRM), które zostało brutalnie stłumione przez władze francuskie. Zginęło ok. 100 tys. powstańców, a Dox został postrzelony[3][4].

Był współzałożycielem utworzonego w 1952 r. Związku Poetów i Pisarzy Malgaskich (Union des Poètes et Écrivains Malgaches, UPEM). Po śmierci żony w 1954 r. rozpoczął się bolesny okres w życiu poety, porzucił pracę i poświęcił się pisaniu. Wcześniej stracił dwoje dzieci i ojca. W 1955 r. otworzył drukarnię Mazava, wiele energii poświęcił wspierając młodych twórców ze swojego kraju, razem z Randzą Zanamihoatrą założył też stowarzyszenie Tsiri[2][3].

Brał także czynny udział w protestach studenckich w 1972 r., które doprowadziły do upadku administracji Tsiranany. Był prezydentem Zjednoczonego Komitetu Artystów Malgaskich (Komitin’ny Artista Malagasy Mitambatra, K.A.MA.MI.) i wiceprezesem Akademii Andrianampoinimerina. W 1975 r. został członkiem Akademii Madagaskaru (Académie Malgache)[2].

Dox jest jednym z najsłynniejszych poetów malgaskich. Opublikował kilkanaście książek, napisał także niepublikowane sztuki sceniczne: Ny Ombalahibemaso, Savika ombalahy, Estera, a także przetłumaczył na język malgaski m.in. poezję Horacego, tragedię Jeana Racine’a Andromacha, dramat Pierre’a Corneille’a Cyd[3]. Pisał głównie w języku malgaskim, jednak krótko przed śmiercią wydał tom poezji w języku francuskim[5]. Zmarł w 1978 r[1].

1 lipca 1979 r. został wyemitowany znaczek pocztowy z wizerunkiem Jeana Verdiego Salomona Razakandrainy o wartości nominalnej 25 franków (5 ariary)[6].

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • 1940: Ny Hirako
  • 1946: Izy mirahavavy
  • 1948: Hira va
  • 1949: Solemita
  • 1955: Rakimalala
  • 1956: larivo
  • 1956: Voninkazon'ny Tanteraka
  • 1957: Ny Fitiavany
  • 1958: Apokalipsy, Izy mirahalahy
  • 1958: Fahatsiarovan-tena
  • 1958: Amina Batsola
  • 1958: Mavo handray fanjakana
  • 1960: Telomiova

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Dox (1913-1978) (fr.). Services BnF. [dostęp 2020-07-19].
  2. a b c d e Claire Riffard: Dox (fr.). Île en île. [dostęp 2020-07-19].
  3. a b c d e Razakandraina Jean Verdi Salomon (malg.). TenyMalagasy.org. [dostęp 2020-07-19].
  4. Madagaskar. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-07-19].
  5. Voices from Madagascar: An Anthology of Contemporary Francophone Literature (ang.). ResearchGate. [dostęp 2020-07-19].
  6. Jean Verdi Salomon Razakandrainy (ang.). Madagascar Library. [dostęp 2020-07-19].