Drapieżne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Drapieżne
Carnivora[1]
Bowdich, 1821
Przedstawiciel rzędu – tygrys azjatycki (Panthera tigris)
Przedstawiciel rzędu – tygrys azjatycki (Panthera tigris)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrzędy

Drapieżne[2] (Carnivora) – rząd lądowych i wodnych ssaków łożyskowych z podgromady żyworodnych (Theria).

Zasięg występowania[edytuj]

Drapieżne występują na wszystkich kontynentach. Cechuje je duża zdolność przystosowawcza. Część przystosowała się do środowiska wodnego i skolonizowała większość mórz oraz niektóre słodkowodne akweny. Jest to jeden z najbardziej zróżnicowanych pod względem przystosowań ekologicznych rzędów ssaków. Zalicza się tutaj gatunki od rozmiarów łasicy (kilkaset gramów), do 700 kg w przypadku form lądowych (niedźwiedzie) i 2 ton u form wodnych (niektóre płetwonogie). W obrębie Carnivora występują zarówno gatunki typowo drapieżne i padlinożerne, odżywiające się niemal wyłącznie pokarmem zwierzęcym (kotowate, psowate, niedźwiedź polarny), jak i gatunki, dla których mięso stanowi jedynie część diety (niedźwiedzie, szopowate) aż do skrajnych przypadków całkowitej roślinożerności (panda). Wiele mniejszych gatunków jest owadożerna, a formy wodne odżywiają się głównie rybami oraz mięczakami i skorupiakami.

Cechy charakterystyczne[edytuj]

Do charakterystycznych cech ssaków drapieżnych należy ich uzębienie, z pokaźnymi kłami, zredukowanymi siekaczami i zębami trzonowymi wyposażonymi w guzki służące do rozcierania pokarmu. Carnivora posiadają bardzo charakterystyczną cechę uzębienia trzonowego. Mianowicie ostatni górny przedtrzonowiec i pierwszy dolny trzonowiec tworzą ostrą i tnącą strukturę, tzw. łamacze służące do odcinania kawałków mięsa. Łamacze działają jak nożyce lub sekator odcinając duże kęsy pokarmu, który następnie jest połykany bez przeżuwania. Ta struktura u wielu grup uległa modyfikacjom. Zwłaszcza gatunki wszystkożerne i roślinożerne zatraciły ostrą, tnącą krawędź na rzecz bardziej spłaszczonych zębów do rozcierania pokarmu roślinnego. Gatunki wodne, takie jak foki, mają wtórnie uproszczone uzębienie trzonowe, ponieważ zęby służą im jedynie do chwytania śliskiego pokarmu, połykanego następnie w całości. Niektóre gatunki, jak np. niedźwiedź wargacz (Ursus (Melursus) ursinus), lis otocjon (Otocyon megalotis) lub protel (Proteles criststus) mają zredukowane uzębienie, ponieważ odżywiają się głównie owadami społecznymi, takimi jak termity.

Systematyka[edytuj]

Do niedawna wyróżniano dwa podrzędy: palconogie (Fissipedia) obejmujące drapieżniki lądowe i płetwonogie (Pinnipedia), do którego zaliczono foki, uchatki i morsy. Obecnie na podstawie analiz molekularnych i genetycznych drzewo rodowe Carnivora zostało mocno przebudowane. Płetwonogie w randze nadrodziny zostały przeniesione do psokształtnych (Caniformia). Wodne drapieżniki wyewoluowały z pierwotnych niedźwiedzi i umiejscowiono je najbliżej tej właśnie rodziny.

Do grupy Carnivoromorpha (drapieżnikokształtnych) zalicza się właściwe Carnivora oraz niewielkie wymarłe rodziny Viverravidae i Miacidae (miacydy) z paleocenu i eocenu. Prawdopodobnie były one przodkami właściwych drapieżnych lub były blisko spokrewnione z ich przodkiem. Nieoczekiwanie najnowsze badania molekularne i genetyczne dowiodły, że najbliżej spokrewnionym z drapieżnymi rzędem ssaków łożyskowych są łuskowce (Pholidota). Prawdopodobnie gałąź ta oddzieliła się we wczesnym paleocenie. Przypuszcza się również, że wymarłe pradrapieżne czyli kreodonty (Creodonta) są również blisko spokrewnione z Carnivora i wywodzą się od wspólnego przodka.

Etymologia[edytuj]

Łacińskie caro, carnis – mięso; -vorus – jedzący < vorare – pożerać.

Podział systematyczny[edytuj]

Podrząd: Caniformia – psokształtne

oraz wymarłe:

Podrząd: Feliformia – kotokształtne

oraz wymarłe:

Drzewo rodowe ssaków drapieżnych (kladogram)[edytuj]

Carnivora
Caniformia

?Miacidae



Amphicyonidae



Canidae


Arctoidea

Ursidae



Pinnipedia

Phocidae




Otariidae



Odobenidae




Musteloidea

Ailuridae




Mephitidae




Procyonidae



Mustelidae








Feliformia

?Viverravidae



?Nimravidae



Nandiniidae





Prionodontidae



Felidae





Viverridae




Hyaenidae




Herpestidae



Eupleridae








Przypisy

  1. Carnivora, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Systematyka i nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 134–165. ISBN 978-83-88147-15-9.