Droga ekspresowa S3 (Polska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy drogi ekspresowej w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia tego skrótu.
S3
Proj. długość 480,7 km
Zbudowano 219,1[1] km oraz
~77,6[2] km (jedna jezdnia)
W budowie 117,2 km + jednojezdniowy odcinek c.a. 62,1 km km
Województwa zachodniopomorskie,
lubuskie,
dolnośląskie
Mapa
Mapa S3
Zdjęcie
Początek obwodnicy Goleniowa od strony Świnoujścia. Za białym samochodem widoczny znak początku drogi ekspresowej.
Początek obwodnicy Goleniowa od strony Świnoujścia. Za białym samochodem widoczny znak początku drogi ekspresowej.

Droga ekspresowa S3droga ekspresowa w zachodniej części Polski o planowanej długości 480,7 km, wytyczona południkowo ze Świnoujścia do Lubawki[7]. Na całym odcinku posiada kategorię drogi krajowej i jest zarządzana przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Jednocześnie stanowi fragment międzynarodowej trasy E65, leżącej w transeuropejskim korytarzu transportowym. Docelowo na całej swej długości będzie posiadała klasę techniczną S. Poza krótkimi odcinkami zaplanowana została, jako droga o przekroju dwujezdniowym, czteropasowym. Po wybudowaniu przebiegnie przez teren trzech województw: zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolnośląskiego. Najdłuższy odcinek leży na terenie województwa lubuskiego (odległość od granicy z zachodniopomorskim do granicy z dolnośląskim po trasie S3 wynosi 184 km)[8].

Dla pojazdów samochodowych oraz zespołów pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) do 3,5 tony przejazd S3 jest bezpłatny. Pojazdy o dmc powyżej 3,5 tony, a także autobusy niezależnie od dmc podlegają na niej elektronicznemu systemowi poboru opłat viaTOLL[9].

Spis treści

Przebieg drogi[edytuj]

Poprowadzi południkowo od zespołu portów morskich Świnoujście-Szczecin na północy, wzdłuż zachodniej granicy państwa, przez ośrodki miejskie Gorzowa Wlkp. i Zielonej Góry oraz Zagłębie Miedziowe do granicy z Czechami na południu. Za pośrednictwem linii promowych obsługiwanych przez Terminal Promowy w Świnoujściu zapewni najkrótsze bezpośrednie połączenie południowej Skanii (E65 w Ystad oraz E22 w Trelleborgu) z północnymi Czechami (rejon Hradca Kralove i Pardubic), Pragą (D11) oraz portami basenu Morza Śródziemnego.

Północna część S3 włączona jest w Szczecinie w sieć autostrad europejskich za pośrednictwem autostrady A6 w węzłach Kijewo i Klucz, zaś pomiędzy tym pierwszym a węzłem Rzęśnica przebieg drogi pokrywa się z przebiegiem autostrady A6. Środkowa część włączona jest poprzez autostradę A2 (węzeł Jordanowo). W przyszłości włączenie takie zrealizowane zostanie w części południowej przez istniejącą autostradę A4 i projektowaną A18 (węzeł Legnica). Droga stanowi fragment szlaku łączącego aglomerację szczecińską z Trójmiastem (wraz z projektowaną drogą ekspresową S6), za pośrednictwem autostrady A2 połączy ją również z aglomeracją poznańską, łódzką i warszawską, a przez autostradę A4 z aglomeracją wrocławską, GOP-em oraz aglomeracją krakowską.

Istniejące odcinki (oznaczone jako S3)[edytuj]

Węzeł Święta dróg S3 i DW111 na zachód od Goleniowa
Droga ekspresowa S3 tuż za węzłem "Pyrzyce"
Obwodnica Międzyzdrojów o długości 2,9 km, otwarta 20 czerwca 2008
Most nad Dziwną w obwodnicy Wolina

W marcu 2016 następujące odcinki drogi krajowej nr 3 były oznaczone jako droga ekspresowa S3:

Obwodnica Troszyna, Parłówka i Ostromic[edytuj]

Długość: 6,1 km (z czego odc. dwujezdniowy o dł. 4,2 km. oraz jednojezdniowy o dł. 1,9 km.) Budowany w latach 200913.07.2011

Miękowo (powiat goleniowski)Goleniów (Rurka)[edytuj]

Odcinek dwujezdniowy o długości 4,8 km stanowi jednocześnie obwodnicę Miękowa[10]. Posiada jedno bezkolizyjne skrzyżowanie w postaci węzła Miękowo, zlokalizowanego na północ od wsi. 27 maja 2009 Wojewoda Zachodniopomorski wydał pozwolenie na budowę. 22 czerwca 2009 GDDKiA Oddział Szczecin ogłosiła przetarg na realizację inwestycji. 21 września 2009 Przetarg wygrała firma Strabag. Umowa z wykonawcą została podpisana 26 listopada 2009. Oddanie do użytku: 15 lipca 2011 (jezdnia zachodnia) oraz 16 grudnia 2011 (jezdnia wschodnia wraz z węzłem i drogami wspomagającymi.)

Goleniów (Rurka)Szczecin Klucz[edytuj]

Długość: 28,5 km (w tym 15,2 km – część wspólna z autostradą A6). W skład tej trasy wchodzi odcinek dwujezdniowy z kilkoma kolizyjnymi skrzyżowaniami (bud. 1976-1982, sukcesywnie przebudowywany) Odcinki na trasie są następujące:

  • Rurka – Rzęśnica (dł. 13,3 km, ozn. jako S3)[11]
  • Rzęśnica – Kijewo (dł. 7,5 km, ozn. jako S3 oraz A6)[12]
  • Kijewo – Szczecin Klucz (dł. 7,7 km, ozn. jako S3 oraz A6)[13]

Szczecin KluczGorzów Wielkopolski Północ[edytuj]

Odcinek dwujezdniowy. Długość łączna: 81,6 km. Składa się z następujących podocinków:

Obwodnica Gorzowa Wlkp.[edytuj]

Odcinek jednojezdniowy. długość: 9,3 km, bud. 200527.11.2007)[15],

Gorzów Wielkopolski PołudnieMiędzyrzecz Północ[edytuj]

Odcinek dwujezdniowy. Długość: 37 km. Zbudowany wraz z obwodnicą Skwierzyny i dwoma węzłami (bud. 14.07.201115.05.2014)[16],

Międzyrzecz-Południe – Sulechów[edytuj]

Odcinek dwujezdniowy. Długość łączna: c.a. 43 km.[17] Następujące odcinki wchodzą w jego skład:

SulechówNowa Sól [edytuj]

Odcinek jednojezdniowy. Długość łączna: 44 km. Odcinek został podzielony na trzy etapy[22]:

Odcinki nieoznaczone jako droga S3[edytuj]

Następujące nowe, bądź przebudowane odcinki o łącznej długości 42,4 km nie są oznaczone jako S3:

obwodnica Międzyzdrojów[edytuj]

3,0-kilometrowy, jednojezdniowy odcinek z 300-metrową estakadą i siecią dróg łączących (bud. listopad 2006-20 czerwca 2008). Droga zostanie oznaczona jako droga ekspresowa po budowie S3 na odcinku Świnoujście – Troszyn.[26]

Obwodnica Wolina[edytuj]

2,5-kilometrowy odcinek jednojezdniowej obwodnicy Wolina (wraz z nowym mostem nad Dziwną i estakadą dojazdową oraz siecią dróg łączących, otwarta w grudniu 2003). Droga Krajowa nr 3 na tym odcinku zostanie oznaczona jako droga ekspresowa po dostosowaniu do parametrów drogi ekspresowej odcinka Świnoujście – Troszyn.[27]

Obwodnica Gorzowa Wielkopolskiego[edytuj]

2,5-kilometrowy odcinek jednojezdniowej obwodnicy, otwarty w październiku 2003,

Obwodnica Międzyrzecza[edytuj]

Odcinek jednojezdniowy. Długość: 6,4 km (dokładnie 6,37 km.) Zbudowany wraz z dwoma węzłami: Międzyrzecz Północ i Międzyrzecz Południe ( bud. grudzień 200423.08.2006,)[28]

Obwodnica Nowej Soli[edytuj]

8,0-kilometrowy odcinek jednej jezdni (południowej), zbudowany w l. 1995-98, przebudowany w 2007.

PolkowiceLubin[edytuj]

20-kilometrowy odcinek dwujezdniowej drogi z jednopoziomowymi skrzyżowaniami.

Historia budowy[edytuj]

Idea budowy autostrady równolegle do linii Odry po raz pierwszy pojawiła się w drugiej połowie lat 30. XX wieku i została ujęta w planach władz III Rzeszy dotyczących budowy sieci Reichsautobahn. Na przestrzeni dekady opracowano co najmniej trzy koncepcje przebiegu jej trasy, jednak żadna z nich nie pokrywała się z korytarzem obecnej S3. Pierwsze plany zakładały budowę autostrady wzdłuż wschodniej granicy kraju, ze Szczecina do Zgorzelca, z bliżej nieokreślonym terminem realizacji (jednak na pewno po roku 1941)[29]. Kolejny projekt zakładał wytyczenie autostrady RAB 48 relacji Szczecin–Liberec[30]. Natomiast w koncepcji z 1941, po trasie wcześniejszej RAB 48 zaplanowano przebieg aż trzech autostrad: RAB 99 (Szczecin–RAB 59), RAB 98 (RAB 59–Zgorzelec) i RAB 137 (Zgorzelec–Liberec)[31]. Z uwagi na brak wystarczających środków finansowych żadna z tych wizji nie została nigdy zrealizowana.

Kolejny pomysł budowy tego typu drogi pojawił się po zakończeniu II wojny światowej. Sformułował go już w połowie 1945 inż. Eugeniusz Buszma, a szczegółowo opisał we wrześniu 1945 na łamach „Przeglądu komunikacyjnego”. Jej trasa również nie do końca pokrywała się z przebiegiem S3, bowiem w założeniu Buszmy droga ta – o długości 200 km – wiodła z Poznania do Szczecina, mając stanowić część planowanej sieci polskich autostrad, jako autostrada IV rzędu[32]. Techniczne parametry tej drogi zostały przedstawione w styczniu 1946 w dwóch pierwszych numerach pisma „Drogownictwo”[33], lecz także pozostała ona jedynie w planach.

Następne plany dotyczące budowy drogi wzdłuż zachodniej granicy Polski zaprezentowano w 1963 i 1971 („Drogownictwo” nr 8/1971), a ich trasy były bardzo zbliżone do korytarza S3. W koncepcji z 1971 – autorstwa mgr inż. Eugeniusza Buszmy – drogę nazwano "magistralą" i określono, że będzie ona posiadała jedną lub dwie jezdnie[34][35]. Narzędziem do realizacji tego zamierzenia miała być Decyzja Nr 7/76 Prezydium Rządu z dnia 23 stycznia 1976 r. w sprawie rozwoju transportu samochodowego oraz budowy dróg publicznych w latach 1976-1980[36]. Był to pierwszy moment, gdy faza koncepcyjna miała przełożenie na rozpoczęcie robót wykonawczych.

Na przełomie 1976 i 1977 rozpoczęto budowę drogi E 14 od węzła Rzęśnica do Goleniowa wraz z obwodnicą tej miejscowości o długości 20,8 km.

20 lipca 1979[37] oddano do ruchu dwujezdniowy odcinek Rzęśnica – Rurka i jednojezdniową obwodnicę Goleniowa, zaś w kolejnych latach dobudowano drugą jezdnię obwodnicy Goleniowa, co okazało się największą inwestycją drogową w tym regionie przed 1989[38]. Droga posiadała skrzyżowania jednopoziomowe.

Na kolejny krok trzeba było czekać dekadę. 14 czerwca 1985 Prezydium Rządu powzięło Postanowienie nr 55/85 w sprawie kierunkowego układu autostrad i dróg ekspresowych oraz prac przygotowawczych do ich realizacji wraz z załącznikami, w których zawarto kierunkowy układ autostrad i dróg ekspresowych w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a trasę E 14 relacji "/Ystad/ Świnoujście-Szczecin-Zielona Góra-Legnica-Bolków-Lubawka /Praha/" określono, jako drogę ekspresową (załącznik nr 1). Do realizacji w pierwszej kolejności przewidziano łącznie 40 km tej drogi: 16 km między Świnoujściem i Szczecinem oraz 24 km między Szczecinem i Gorzowem Wlkp. (załącznik nr 3)[39]. Z drugiego z tych odcinków udało się zrealizować jedynie jednojezdniowe drogowe obejście wsi, leżących na północ od Gorzowa (Baczyny i Marwic). Poza wspomnianym wyżej planem, w 1985 rozpoczęto budowę odcinków jednojezdniowych dróg pomiędzy Sulechowem i Trasą Północną w Zielonej Górze (13,4 km) oraz Zieloną Górą i Niedoradzem.

Dalsza część budowy miała już miejsce w czasach III RP. Na początku lat 90. XX wieku, na fali zmian systemowych w Polsce, budowa drogi wzdłuż zachodniej granicy stała się jednym z priorytetów. 28 września 1993 rząd Hanny Suchockiej rozporządzeniem ustalił kierunkowy układu autostrad i dróg ekspresowych, w którym drogę relacji "Szczecin-Zielona Góra-Legnica-Bolków-Lubawka (Praha)" określono, jako autostradę A3, a drogę relacji "(Ystad) Świnoujście-Szczecin", jako drogę ekspresową[40].

Ustalenia te potwierdził 23 stycznia 1996 rząd Józefa Oleksego rozporządzeniem, w którym utrzymano przebieg ww. dróg, a dodatkowo po raz pierwszy użyto pojęcia "droga ekspresowa S3" dla określenia odcinka "(Malmö) Świnoujście-Szczecin". Nazwa A3 w odniesieniu do odcinka na południe od Szczecina pozostała bez zmian[41].

W kwietniu 1998 Generalna Dyrekcja Dróg Publicznych opublikowała raport pod nazwą "Strategia utrzymania i rozwoju sieci dróg krajowych do 2015 r.", w którym oszacowała ruch na planowanej autostradzie A3 na 3 000-4 000 pojazdów na dobę, a więc znacznie mniej, niż poziom uznawany za opłacalny w przypadku autostrady płatnej przez inwestora prywatnego (powyżej 15 000 pojazdów na dobę). Skutkiem tego raportu było przesunięcie w planach rządowych terminu budowy A3 na okres po 2015 co oznaczało, że utraciła ona priorytetowy status. Potwierdzeniem tego było odstąpienie przez Agencję Budowy i Eksploatacji Autostrad od przetargu na wykonanie map numerycznych niezbędnych przy pracach związanych z lokalizacją drogi[42].

Dane te były jednak diametralnie odmienne od prognozy ruchu, wykonywanej w ramach unijnego programu TransLofs, wedle której dobowe natężenie ruchu na północnym odcinku planowanej A3 miałoby wynosić od maksymalnie 35 000 (Świnoujście – Szczecin) do co najmniej 17 000 (Szczecin – węzeł A3 z A2). Badania te przeprowadzone były także w ramach kilku innych unijnych programów: Baltic Bridge, Oderregio i Matros. Ich wyniki jednoznacznie wskazywały, że nie ma żadnych merytorycznych przeszkód przed wpisaniem jej w narodowy program budowy autostrad. Zdaniem ekspertów analizy wykonane przez GDDP i Ministerstwo Transportu nie obejmowały ruchu na A3 generowanego z autostrad niemieckich, mostowej przeprawy przez cieśninę Sund oraz z tzw. Trójkąta Nordyckiego (systemu kolejowo-drogowego w kilku państwach UE).

Co więcej, z raportu "Synteza Wyników Generalnego Pomiaru Ruchu 2000 na drogach krajowych" – sporządzonego na przełomie 2000 i 2001 na zlecenie GDDP – wynikało, że średni dobowy ruch pojazdów samochodowych na szlaku E65 w granicach Polski wyniósł ponad 8600 pojazdów[43]. Ponadto A3 znalazła ważne miejsce w strategiach rozwoju województw zachodniej części kraju.

Przełom nastąpił na początku nowego tysiąclecia, bowiem rząd Jerzego Buzka rozporządzeniem z 21 września 2001 zasadniczo zmienił układ sieci autostrad, dróg ekspresowych oraz dróg o znaczeniu obronnym. W akcie tym zrezygnowano z budowy autostrady A3, w zamian tego cały odcinek ze Świnoujścia do Lubawki oznaczony został, jako droga ekspresowa S3[44]. Przeważyły więc argumenty o szacowanym relatywnie niskim – w porównaniu z innymi planowanymi autostradami – natężeniem ruchu drogowego, a co za tym idzie nieopłacalnością budowy płatnej autostrady A3. Dlatego we wszystkich późniejszych rozporządzeniach Rady Ministrów (z 26 sierpnia 2003[45], z 15 maja 2004[46], z 13 lutego 2007[47] i z 20 października 2009[48]) droga wzdłuż zachodniej granicy posiada status drogi ekspresowej i oznaczenie S3, a rozporządzenia te doprecyzowywały jedynie jej przebieg. W wyniku tego jedyną polską autostradą relacji północ-południe pozostaje autostrada A1 GdańskGorzyczki.

Na przełomie sierpnia i września 2005 w lubuskich mediach regionalnych pojawiły się wątpliwości na temat realności budowy trasy S3. Wywołane one zostały po ujawnieniu Studium Zagospodarowania Przestrzennego, przygotowanym przez Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury. Autorzy studium proponowali zrezygnowanie z dotychczasowej koncepcji przebiegu drogi S3, w jej miejsce wskazując pilniejszą potrzebę budowy autostrady ze Szczecina przez Gorzów, Poznań i Wrocław do granicy czeskiej. Wizja ta oznaczałaby ominięcie przez nową trasę środkowej i południowej części województwa lubuskiego oraz Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego. Wywołało to protesty władz Gorzowa, Zielonej Góry oraz mniejszych miast, a Sejmik Województwa Lubuskiego uznał koncepcję przedstawioną w studium za sprzeczną ze strategią województwa i godzącą w interes regionu.

9 listopada 2005 nowy Minister Transportu i Budownictwa Jerzy Polaczek zadeklarował, że budowa trasy S3 według pierwotnego projektu jest priorytetem jego resortu na lata 2006 – 2009.

W latach 2008-2012 przewidywana jest budowa autostrady D11, stanowiącej kontynuację drogi ekspresowej S3. Łączący się z nią polski odcinek Bolków – Lubawka przewidziany jest do realizacji po 2020. Jego częścią będą dwa tunele, w tym jeden z najdłuższych w Polsce, w Starych Bogaczowicach. Szacowany koszt budowy to ok. 2,7 miliarda zł[49].

Na przełomie roku 2012 i 2013 złożono wnioski o wydanie Zezwoleń na Realizację Inwestycji Drogowej (ZRID) dla następujących inwestycji[50]:

  • zachodniej jezdni obwodnicy Gorzowa Wlkp. – 11,66 km (wniosek złożony 8 lutego 2013[51], zatwierdzony 28 stycznia 2014[52]) 30 września 2014 podpisano umowę na budowę brakującej jezdni obwodnicy. Zwycięzca przetargu – firma Dragados SA ma zrealizować zadanie w ciągu 22 miesięcy (z wyłączeniem okresów zimowych). Planowane ukończenie inwestycji w połowie 2017 roku.
  • zachodniej jezdni obwodnicy Międzyrzecza – 6,37 km wraz z węzłem Międzyrzecz Zachód z DW137 (wniosek złożony 30 października 2012[53], Wojewoda Lubuski wydał ZRID 23 grudnia 2013[54])

5 czerwca 2013 ogłoszono przetargi ograniczone na realizację wyżej wymienionych inwestycji.

21 czerwca 2013 zostały ogłoszone trzy przetargi na realizację drugiej jezdni odcinka SulechówNowa Sól Południe (43,99 km), który został podzielony na trzy etapy[22]:

23 sierpnia 2013 ogłoszono przetargi ograniczone a 19 grudnia 2014 podpisano umowę[55] na realizację odcinków:

30 sierpnia 2013 ogłoszono przetargi ograniczone na realizację odcinków:

  • KaźmierzówLubin Północ (14,4 km, z węzłami Kaźmierzów, Polkowice i Lubin Północ)[58],
  • Lubin PółnocLubin Południe (11,3 km, z węzłami Lubin Zachód i Lubin Południe)[59],
  • Lubin PołudnieLegnica II (A4) (22,6 km, z węzłami Legnica Północ i Legnica Zachód) oraz węzeł Legnica II (2,42 km)[60].

14 sierpnia 2014 ogłoszono przetargi ograniczone na realizację odcinka Legnica – Bolków. Długość: ok. 35,8 km. Odcinek podzielono na 2 zadania:[61]

Odcinek Świnoujście – Szczecin[edytuj]

Początkowy odcinek drogi S3, przebiegający w całości przez teren województwa zachodniopomorskiego. Inwestorem jego budowy był szczeciński oddział GDDKiA.

Obwodnica Troszyna, Parłówka i Ostromic[edytuj]

Obwodnica Troszyna, Parłówka i Ostromic posiada długość 6,131 km, z czego 4,205 km stanowi droga dwujezdniowa[62]. 26 stycznia 2009 nastąpiło otwarcie wniosków o dopuszczenie do udziału w przetargu ograniczonym na budowę odcinka, wyniki przetargu miały być ogłoszone w kwietniu 2009. 5 sierpnia 2009 Wojewoda Zachodniopomorski wydał pozwolenie na budowę dla tej inwestycji objęte klauzulą natychmiastowej wykonalności[63]. 22 sierpnia 2009 GDDKiA Oddział Szczecin zaprosiła wszystkich 12 oferentów do 2. etapu przetargu, który miał zostać zakończony 8 października 2009[64], a następnie 14 października 2009. Ostatecznie wpłynęło 6 ofert, zaś najkorzystniejszą złożył Budimex Dromex SA, z którym 20 listopada 2009 podpisano umowę z terminem wykonania 21 miesięcy od rozpoczęcia robót. 1 grudnia 2009 inwestor przekazał wykonawcy plac budowy. 13 lipca 2011 nastąpiło udostępnienie tego odcinka dla ruchu[65].

Budowany wiadukt w ciągu drogi ekspresowej S3 w Parłówku nad linią kolejową nr 401

Obwodnica Miękowa[edytuj]

Obwodnica Miękowa o długości 4,1 km jest w całości drogą dwujezdniową. Posiada jedno bezkolizyjne skrzyżowanie w postaci węzła Miękowo, zlokalizowanego na północ od wsi. 27 maja 2009 Wojewoda Zachodniopomorski wydał pozwolenie na budowę. 22 czerwca 2009 GDDKiA Oddział Szczecin ogłosiła przetarg na realizację inwestycji. 3 sierpnia 2009 zaprosiła wszystkich 10 oferentów do 2. etapu postępowania, które 21 września 2009 wygrała firma Strabag. Umowa z wykonawcą została podpisana 26 listopada 2009, który na ukończenie budowy miał 20 miesięcy (z wyłączeniem okresów zimowych). 15 lipca 2011 nastąpiło otwarcie dla ruchu zachodniej jezdni obwodnicy, a 16 grudnia 2011 oddano do użytku drugą jezdnię, węzeł drogowy w północnej części obwodnicy i drogi wspomagające.

Odcinek Szczecin – Gorzów Wielkopolski[edytuj]

Węzeł Klucz
Schemat węzła Klucz z autostradą A6

Na południe od Szczecina został wybudowany całkowicie nowy 81,6-kilometrowy odcinek drogi dwujezdniowej i dwupasowej, od węzła Klucz na autostradzie A6 do zachodniej obwodnicy Gorzowa Wielkopolskiego, który w większości przebiega trasą planowanej wcześniej autostrady A3. Powstało tu 77 obiektów mostowych, z czego 43 ponad drogą i 34 w jej ciągu. Budowa przebiegała jednocześnie na trzech etapach[66]:

Termin ukończenia prac początkowo ustalony był na 24 miesiące od daty rozpoczęcia budowy. W związku z napotkanymi w trakcie budowy etapu 2 trudnościami geologicznymi (nieudokumentowany w projekcie drogi wiszar), które spowodowały konieczność zaprojektowania nowego, większego wiaduktu w ciągu drogi i objęcia go osobnym kontraktem (co wymusiło przygotowanie dodatkowych zezwoleń i rozpisanie nowego przetargu) termin oddania drogi do użytku został wydłużony.

Odcinek Gorzów Wielkopolski – Nowa Sól[edytuj]

Trasa tego odcinka znajduje się w całości w granicach województwa lubuskiego, a inwestorem jego budowy był zielonogórski oddział GDDKiA. Według planów miał on zostać oddany do użytkowania do końca 2012[67].

Odcinek Gorzów Wielkopolski – Międzyrzecz[edytuj]

Prace nad dokumentacją do wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji tego odcinka S3 rozpoczęły się w 2003, w 2005 zatwierdzono jego koncepcję programową, a 22 grudnia 2006 wydano decyzję środowiskową. 31 marca 2010 Wojewoda Lubuski wydał Zezwolenie na Realizację Inwestycji Drogowej (ZRID) dla całego odcinka. 6 kwietnia 2010 zielonogórski oddział GDDKiA ogłosił przetargi ograniczone na budowę dwujezdniowej drogi S3 o długości 37,65 km na odcinku od węzła Gorzów Południe do węzła Międzyrzecz Północ. Budowę podzielono na dwa zadania:

  • Gorzów – Skwierzyna (19,11 km drogi za 336,48 mln zł wybudowało konsorcjum: Mota-Engil Central Europe S.A.– lider, Engenharia e Construcao, Przedsiębiorstwo Robót Drogowych Lubartów oraz Przedsiębiorstwo Budowy Dróg i Mostów z Mińska Mazowieckiego);
  • Skwierzyna – Międzyrzecz (18,54 km za 424,99 mln zł wybudowała firma Strabag).

16 czerwca 2011 podpisano umowy z wykonawcami. Prace budowlane na obydwu odcinkach rozpoczęły się 14 lipca 2011[16][68], a oddano je do użytku 15 maja 2014[69].

Odcinek Międzyrzecz – Sulechów[edytuj]

Budowa estakady, stanowiącej fragment obwodnicy Świebodzina (sierpień 2012)

Prace nad dokumentacją do wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji tego odcinka S3 rozpoczęły się w 2003, w 2005 zatwierdzono jego koncepcję programową, a 24 grudnia 2007 wydano decyzję środowiskową. 23 grudnia 2009 Wojewoda Lubuski wydał Zezwolenie na Realizację Inwestycji Drogowej (ZRID) dla dwóch z czterech pododcinków tego fragmentu S3, zaś 30 grudnia 2009 ZRID dla dwóch pozostałych. 14 listopada 2008 zielonogórski oddział GDDKiA ogłosił przetargi ograniczone na budowę odcinka drogi S3 od węzła Międzyrzecz Południe do węzła Sulechów. 23 lipca 2010 podpisano umowy na budowę 43 kilometrów dwujezdniowej drogi ekspresowej, pomiędzy węzłami Międzyrzecz Południe a Sulechów. Budowę tego fragmentu S3 podzielono na trzy odcinki realizacyjne. Pierwszy z nich liczący 17,1 km prowadzi od węzła Międzyrzecz Południe do węzła Świebodzin Północ i za 373 mln zł wybudował go portugalski wykonawca Mota-Engil. Drugi odcinek o długości 7,4 km stanowi obwodnica Świebodzina (od węzła Świebodzin Północ do węzła Świebodzin Południe), jego wykonawcą było niemieckie konsorcjum Hermann-Kirchner, zaś koszt budowy to prawie 205 mln zł. Trzeci odcinek, liczący 18,5 km prowadzi od węzła Świebodzin Południe do węzła Sulechów. Wykonawcą tego fragmentu był Budimex, a jego koszt to 336 mln zł. 18 sierpnia 2010 rozpoczęto roboty na wszystkich odcinkach, a zgodnie z umową cały 43-kilometrowy fragment miał być gotowy do 17 czerwca 2013. Przed terminem, bo już 27 maja 2013 oddano do użytku odcinek pomiędzy węzłami Jordanowo i Świebodzin Północ. Odcinek Świebodzin PołudnieSulechów oddano do ruchu 17 czerwca 2013, odcinek Świebodzin PółnocŚwiebodzin Południe 11 lipca 2013, zaś odcinek Międzyrzecz PołudnieJordanowo 21 sierpnia 2013[17].

Odcinek Sulechów – Nowa Sól[edytuj]

Wybudowany w latach 1985 – 1998 odcinek drogi jezdnojezdniowej, gruntownie wyremontowany w latach 2005 – 2008. Istniejący przekrój drogowy ma szerokość 7,00 m z obustronnym poboczem utwardzonym o szerokości 2,00 m. Jezdnia posiada nawierzchnię bitumiczną w stanie dobrym.

Odcinki w budowie[edytuj]

Obwodnica Gorzowa Wlkp.[edytuj]

(budowa jednej jezdni o dł. c.a. 11,7 km) – 30 września 2014 roku w siedzibie zielonogórskiego Oddziału GDDKiA podpisana została umowa, której przedmiotem jest rozbudowa istniejącej jednojezdniowej obwodnicy do parametrów dwujezdniowej drogi ekspresowej. Przetarg na budowę wygrała firma Dragados S.A. Budowa blisko 12 kilometrowego odcinka ma kosztować ponad 289 mln zł. Czas, w jakim firma zamierza zrealizować zadanie, to 22 miesiące (z wyłączeniem okresów zimowych). Droga ma być oddana do użytku w połowie 2017 roku[70].

Obwodnica Międzyrzecza[edytuj]

(budowa jednej jezdni o dł. c.a. 6,4 km)[71] – 17 listopada 2014 roku podpisano umowę na budowę zachodniej jezdni obwodnicy wraz z węzłem Międzyrzecz Zachód miejscu przecięcia drogi ekspresowej z drogą wojewódzką nr 137. Przetarg na budowę wygrało Konsorcjum Budimeksu (lider, udział 95%) i i Ferrovial Agroman. Wartość kontraktu to 83,65 mln zł netto. Termin rozpoczęcia robót: w dniu podpisania umowy. Termin zakończenia robót: 22 miesiące od daty rozpoczęcia robót. Do czasu realizacji robót nie wlicza się okresów zimowych (tj. od 15 grudnia do 15 marca). Okres gwarancji: 10 lat. Planowane zakończenie inwestycji – połowa 2017 roku[72].

Sulechów – węzeł Zielona Góra Północ[edytuj]

Sulechów – węzeł Zielona Góra Północ (odcinek jednojezdzniowy, długość: 13,4 km) – data podpisania umowy (na budowę zachodniej jezdni): 10 kwietnia 2015. Odcinek ten wybuduje firma Strabag. Wartość kontraktu wynosi prawie 299 mln zł. Na realizację tego zadania firma ma 22 miesiące (z wyłączeniem okresów zimowych pomiędzy 15 grudnia a 15 marca). Budowa drogi powinna zakończyć się w sierpniu 2017 roku. Oprócz budowy nowej jezdni kontrakt zakłada również wykonanie prac na istniejącej, w celu dostosowania jej do odpowiednich parametrów oraz do ruchu jednokierunkowego (w tej chwili odbywa się na niej ruch w dwie strony). Powstaną również dwa nowe mosty na Odrze. Pierwszy wraz z nową drogą ma być gotowy w sierpniu 2017 roku. Natomiast drugi – w miejscu istniejącego, który nie spełnia norm dla tej klasy drogi, a ponadto jest już mocno wyeksploatowany – zostanie oddany do użytku dwa lata później[73].

węzeł Zielona Góra Północ – węzeł Niedoradz[edytuj]

węzeł Zielona Góra Północ – węzeł Niedoradz (odcinek jednojezdzniowy, długość:13,3 km). Podpisanie umowy na budowę drugiej jezdni: 20 października 2015. Budowa odcinka ma kosztować ponad 194 mln zł , a czas na realizację to 22 miesiące (z wyłączeniem okresów zimowych pomiędzy 15 grudnia a 15 marca). Droga powinna zostać oddana do ruchu w I kwartale 2018 roku[74][75].

węzeł Niedoradz – węzeł Nowa Sól[edytuj]

Dobudowanie jednej jezdni o dł. ok. 17,3 km[76]. Droga będzie przebiegać na zachód od miasta Nowa Sól, a jej zakończenie znajduje się dokładnie na południe od tej miejscowości[77].

węzeł Nowa Sól – Legnica (węzeł z autostradą A4 w Szymanowicach)[edytuj]

Węzeł Nowa Sól – Legnica (dł. 81,2 km)[78] – następujące pododcinki wchodzą w skład tego odcinka:

  • węzeł Nowa Sól Południe – węzeł Kaźmierzów (33,3 km) – 19 grudnia 2014[79] podpisano umowę na budowę dwujezdniowego odcinka S3 w trybie "projektuj i buduj" składającego się z dwóch zadań: Nowa Sól Południe – Gaworzyce (16,4 km) z węzłami Nowa Sól Południe i Nowe Miasteczko, oraz: Gaworzyce – Kaźmierzów (16,9 km) z węzłami Gaworzyce, Drożów (Głogów Zachód) i Potoczek (Głogów Południe). Termin realizacji prac ustalono na 19 czerwca 2018 roku.
  • węzeł Kaźmierzów – węzeł Lubin Północ (14,5 km) – 22 grudnia 2014 roku podpisano umowę na budowę kolejnego odcinka drogi S3 w trybie "projektuj i buduj". Jego wykonawcą będzie konsorcjum firm Salini/Todini/Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjno-Budowlanych Export-Tribex, który zrealizuje zadanie za ok. 561 mln zł. Planowany termin oddania do ruchu to połowa 2018 roku[80].
  • węzeł Lubin Północ (bez węzła) – węzeł Lubin Południe (11,3 km) – 26 stycznia 2015 roku podpisano umowę na realizację tego odcinka S3 Kontrakt o wartości prawie 261 mln zł wykona firma Mota Engil Central Europe. Zadanie będzie realizowane w systemie Zaprojektuj i Buduj w terminie 30 miesięcy od dnia podpisania umowy, z wyłączeniem okresów zimowych trwających od 15 grudnia do 15 marca. W tym czasie Wykonawca będzie miał maksymalnie 10 miesięcy na wykonanie tzw. optymalizacji rozwiązań projektowych. Odcinek będzie wyposażony w dwie jezdnie po dwa pasy ruchu oraz pas awaryjny i będzie przebiegał po zachodniej stronie Lubina, stanowiąc jednocześnie obwodnicę tego miasta. Zostaną także wybudowane dwa węzły drogowe: Lubin Zachód i Lubin Południe. Oddanie do ruchu drogi ekspresowej S3 od Nowej Soli do Legnicy planowane jest w drugiej połowie 2018 roku[81].
  • węzeł Lubin Południe
  • węzeł Legnica Północ [stara nazwa: Kochlice] (połączenie S3 z DK nr 3 i DP w kierunku Rzeszotar),
  • węzeł Legnica Zachód [stara nazwa: Legnica I] (połączenie S3 z DK nr 94)
  • węzeł Legnica Południe [stara nazwa: Legnica II] (połączenie S3 z A4) – węzeł z autostradą A4 w Szymanowicach (22 km) – 27 lutego 2015 roku Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad podpisała kolejną umowę na realizację fragmentu drogi ekspresowej S3 od , który wybuduje firma Budimex z partnerem Ferrovial Agroman S.A. Wartość umowy wynosi prawie 786 mln zł. Na wysokości miejscowości Szymanowice, powstanie nowe połączenie drogi ekspresowej S3 z autostradą A4. Zakończenie prac i oddanie do ruchu planowane jest pod koniec 2018 roku[82].

LegnicaJawor[edytuj]

Legnica – Jawor (dł. 20 km) – 6 października 2015 podpisano umowę na budowę drogi ekspresowej S3 na odcinku Legnica-Jawor. Odcinek o długości prawie 20 km zrealizuje konsorcjum firm Eurovia i Warbud za kwotę ok. 316 mln zł. Droga ekspresowa S3 Legnica-Jawor połączy się od strony północnej z budowanym obecnie odcinkiem S3 Nowa Sól – Legnica, a od strony południowej z odcinkiem S3 Jawor-Bolków. Umowa przewiduje, że odcinek drogi ekspresowej S3 od Legnicy do Jawora zostanie zaprojektowany i wybudowany w okresie 36 miesięcy od daty podpisania umowy, z wyłączeniem z realizacji robót okresów zimowych trwających od 15 grudnia do 15 marca[83].

JaworBolków[edytuj]

Jawor – Bolków (dł. 16 km) – 30 września 2015 podpisano umowę na budowę drogi ekspresowej S3 na wspomnianym odcinku. To jedna z dwóch umów na realizację w sumie 36-kilometrowego odcinka drogi ekspresowej S3 od Legnicy do Bolkowa i zarazem szósta na budowę drogi ekspresowej S3 na terenie województwa dolnośląskiego. Według umowy 16-kilometrowy odcinek drogi ekspresowej zostanie zaprojektowany i wybudowany w okresie 36 miesięcy od daty podpisania umowy, z wyłączeniem z realizacji robót okresów zimowych trwających od 15 grudnia do 15 marca. Wykonawcą będzie firma Mota Engil. Wartość umowna zadania wynosi ok. 345 mln zł. Z początkiem października 2015 GDDKiA planuje podpisanie umowy z wykonawcą sąsiedniego, prawie 20-kilometrowego odcinka drogi ekspresowej S3 od Legnicy do Jawora. Koszt budowy obu odcinków od Legnicy przez Jawor do Bolkowa wyniesie prawie 700 mln zł[84].

Długość łączna: 179,3 km (117,2 km odcinków dwujezdniowych oraz 62,1 km odcinków jednojezdniowych.)

Odcinki na etapie przetargów[edytuj]

Obwodnica Brzozowa[edytuj]

Długość: 4,8 km.[85]

Brzozowo – Rurka[edytuj]

Długość: 23 km. W październiku 2015 ogłoszono przetarg na budowę w/w odcinka[86].

Rurka – Rzęśnica[edytuj]

Długość: 13,3 km. Ogłoszony przetarg dotyczy dostosowania trasy do pełnych parametrów drogi ekspresowej.[87]

Rzęśnica – Kijewo[edytuj]

Długość: 7,5 km. Prace, które są przewidziane na tym odcinku, tj. przebudowa reszty odcinka autostrady z płyt betonowych oraz przebudowa węzła Kijewo zostaną zrealizowane w latach 2017-2020.[88]

Plany budowy[edytuj]

Odcinek północny[edytuj]

Most w Wolinie nad Dziwną. Obwodnica Wolina

Za tę najdłuższą, ponad 200-kilometrową część drogi położoną w zachodniopomorskim oraz na północy lubuskiego odpowiada szczeciński oddział GDDKiA.

Jednojezdniowy odcinek S3 rozciągać się będzie od Świnoujścia do okolic węzła Parłówko (ok. 8 km na wschód od wjazdu na wyspę Wolin). Na tym odcinku planuje się korektę obecnego przebiegu "trójki" na etapie WolinTroszyn (4,8 km). Od węzła Parłówko w kierunku południowym będzie dwujezdniową drogą ekspresową.

Na odcinku od Świnoujścia do Goleniowa, poza istniejącymi, powstaną obwodnice:

W 2007 ujawniono, że szczeciński oddział GDDKiA planował włączenie drogi S3 w ciąg autostrady A6 w węźle Goleniów Północ, gdzie miałyby się łączyć drogi ekspresowe – S3 i S6[89] oraz projektowane Zachodnie Drogowe Obejście Szczecina i poprowadzenie jej wspólnym śladem aż do węzła Szczecin-Klucz.

Odcinek południowy[edytuj]

Za odcinek południowy przyszłej drogi S3 odpowiedzialny jest wrocławski oddział GDDKiA.

9 października 2006 w drodze przetargu wyłoniono projektanta "koncepcji programowej drogi ekspresowej S3 na odcinku Nowe Miasteczko – Legnica (ul. Chojnowska)" o długości 63 km.

3 stycznia 2007 Rada Ministrów zatwierdziła plan inwestycji drogowych w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko na lata 2007-2015. Na liście wspieranych projektów znalazła się m.in. budowa trasy S3 na odcinku Legnica – Lubawka, który miałby powstać w latach 2013-2015 za ok. 300 mln .

We wrześniu 2008 GDDKiA poinformowała o opracowaniu czterowariantowej koncepcji programowej przebiegu drogi na odcinku Legnica (A4) – Lubawka (granica państwa) o długości ok. 68 km[90].

28 listopada 2012 premier Donald Tusk potwierdził rządowe plany rozpoczęcia budowy odcinka Nowa Sól – Lubawka w roku 2015 i jej zakończenia w 2017[91]

Inwestycje w latach 2007-2012[edytuj]

Inwestycje w latach 2007-2012 prowadzone w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Odcinek Lata realizacji Koszt (w mln zł)
Oś priorytetowa VI Transeuropejskie sieci transportowe TEN-T
SzczecinGorzów Wielkopolski 20072010 1 564,24
Gorzów WielkopolskiNowa Sól 20082012 1 935,53
Nowa SólLegnica (A4) 20142016 1 815,39
Legnica (A4) – Lubawka 20092011/2012 1 078,05

Źródło: Indykatywny wykaz kluczowych i dużych projektów dla Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Długość wszystkich odcinków S3 dwujezdniowych (nawet jeśli nie oznaczone, jako S to wybudowane w standardzie S). Wliczono 20 km odcinek Polkowice – Lubin, nieoznaczony jako droga S3.
  2. Wszystkie odcinki S3 jednojezdniowe, nawet jeśli nie oznaczone jako "S", to wybudowane w tym standardzie; oznaczone S3 (55,2 km): obwodnica Troszyna, Parłówka i Ostromic (1,9 km) + obwodnica Gorzowa Wlkp. (9,3 km) + Sulechów – Nowa Sól (44 km). Nieoznaczone S3 (22,4 km): obwodnica Międzyzdrojów (3,0 km) + obwodnica Wolina (2,5 km) + obwodnica Gorzowa Wielkopolskiego (2,5 km) + obwodnica Międzyrzecza (6,4 km) + płd. obwodnica Nowej Soli (8,0 km)
  3. a b c gddkia.pl: Można już odpocząć na Miejscach Obsługi Podróżnych Kunowo przy S3
  4. wyjazd: tylko z kier. Świnoujście, wjazd: tylko w kier. Lubawka
  5. , – fotopolska.eu (pol.). [dostęp 2013-03-08].
  6. http://www.drogas3.pl
  7. Stan realizacji i przygotowania autostrad, dróg ekspresowych i dróg krajowych (pol.). gddkia.gov.pl, 2014-06-15. [dostęp 2014-06-15].
  8. Droga S3. Strona główna (pol.). Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Zielonej Górze, 2013-08-30. [dostęp 2014-05-15].
  9. Lista odcinków płatnych (pol.). viatoll.pl, 2011-07-01. [dostęp 2014-06-15].
  10. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/7813/s3-obwodnica-miekowa
  11. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/7815/s3-rurka-rzesnica
  12. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/7804/a6-kijewo-rzesnica
  13. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/7803/a6-klucz-kijewo
  14. edroga.pl: Otwarcie nowego odcinka S3
  15. Droga ekspresowa S3 Obwodnica Gorzowa Wlkp. :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  16. a b Droga ekspresowa S3 Gorzów Wlkp.- Międzyrzecz (pol.). gddkia.gov.pl, 2013-08-30. [dostęp 2014-05-15].
  17. a b Droga ekspresowa S3 Międzyrzecz – Sulechów (pol.). gddkia.gov.pl, 2013-08-30. [dostęp 2014-05-15].
  18. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/12925/Od-dzis-S3-szybciej-do-stolicy-i-w-gory-13-km-nowej-ekspresowki
  19. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/12461/Otwarcie-wezla-Jordanowo
  20. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/12705/Obwodnica-Swiebodzina-w-ciagu-S3-oddana-do-ruchu
  21. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/12571/Kolejny-odcinek-S3-oddany-do-ruchu
  22. a b Przetarg na budowę drugiej jezdni S3
  23. Rusza budowa drugiej jezdni drogi S3 na odcinku od Sulechowa do węzła Zielona Góra Północ :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  24. Zielona Góra – Niedoradz.
  25. Niedoradz – Nowa Sól.
  26. S3 Obwodnica Międzyzdrojów :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  27. S3 Obwodnica Wolina :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  28. Droga ekspresowa S3 Obwodnica Międzyrzecza :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  29. Mapa istniejącej i planowanej sieci Reichsautobahn w roku 1941 (niem.). berlinka.pcp.pl, 2008-11-20. [dostęp 2014-05-21].
  30. Autobahn-Übersichtskarte, Stand: 1940 (niem.). autobahn-online.de. [dostęp 2016-02-02].
  31. RAB-Streckennummern 1935/1941 (niem.). autobahngeschichte.de, 2010-10-10. [dostęp 2014-05-21].
  32. Polskie drogi samochodowe („Przegląd komunikacyjny” nr 3-4, wrzesień-październik 1945 r.) (pol.). nowedrogi.pl, 2007-12-18. [dostęp 2014-05-21].
  33. Problem dróg samochodowych w Polsce („Drogownictwo” nr 1 i 2 z 1946 r.) (pol.). nowedrogi.pl, 2007-12-18. [dostęp 2014-05-21].
  34. Perspektywiczna i kierunkowa koncepcja autostrad i magistrali w Polsce („Drogownictwo” nr 8 z 1971 r.) (pol.). skyscrapercity.com, 2011-08-05. [dostęp 2014-05-21].
  35. Budujemy autostrady („Drogownictwo” nr 8 z 1971 r.) (pol.). nowedrogi.pl, 2007-12-18. [dostęp 2014-05-21].
  36. Decyzja Nr 7/76 Prezydium Rządu z dnia 23 stycznia 1976 r. w sprawie rozwoju transportu samochodowego oraz budowy dróg publicznych w latach 1976-1980 (pol.). nowedrogi.pl, 2007-09-27. [dostęp 2014-06-09].
  37. S3 Rurka – Rzęśnica (pol.). gddkia.gov.pl, 2013-12-29. [dostęp 2014-06-09].
  38. Z kart historii: Budowa trasy E 14 (obecna S3/S6 Rzęśnica – Goleniów) (pol.). gddkia.gov.pl, 2013-02-06. [dostęp 2014-06-09].
  39. Postanowienie nr 55/85 Prezydium Rządu z dnia 14 czerwca 1985 r. w sprawie kierunkowego układu autostrad i dróg ekspresowych oraz prac przygotowawczych do ich realizacji (pol.). nowedrogi.pl, 2009-09-09. [dostęp 2014-06-09].
  40. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 września 1993 r. w sprawie ustalenia kierunkowego układu autostrad i dróg ekspresowych (pol.). sejm.gov.pl, 1993-09-28. [dostęp 2014-06-09].
  41. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1996 r. w sprawie ustalenia sieci autostrad i dróg ekspresowych (pol.). sejm.gov.pl, 1996-01-23. [dostęp 2014-06-15].
  42. Strategia utrzymania i rozwoju sieci dróg krajowych do 2015 r. (pol.). skyscrapercity.com, 2009-11-01. [dostęp 2009-11-01].
  43. Generalny Pomiar Ruchu 2000 (pol.). gddkia.gov.pl, 2009-05-20. [dostęp 2009-05-20].
  44. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie ustalenia sieci autostrad, dróg ekspresowych oraz dróg o znaczeniu obronnym (pol.). sejm.gov.pl, 2001-09-29. [dostęp 2014-06-15].
  45. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustalenia sieci autostrad, dróg ekspresowych oraz dróg o znaczeniu obronnym (pol.). sejm.gov.pl, 2003-08-26. [dostęp 2014-06-15].
  46. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (pol.). sejm.gov.pl, 2004-05-15. [dostęp 2014-06-15].
  47. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lutego 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (pol.). sejm.gov.pl, 2007-02-13. [dostęp 2014-06-15].
  48. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 października 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (pol.). sejm.gov.pl, 2009-10-20. [dostęp 2014-06-15].
  49. Bartosz Józefiak: Droga ekspresowa S3 coraz bliżej. naszesudety.pl, 9 stycznia 2015. [dostęp 2016-04-26].
  50. GDDKiA
  51. Wniosek o ZRID dla drugiej jezdni obwodnicy Gorzowa Wlkp.
  52. ZRID dla obwodnicy Gorzowa Wlkp. uzyskany
  53. Wniosek o ZRID dla kolejnego odcinka S-3
  54. Jest ZRID dla obwodnicy Międzyrzecza
  55. Gazeta Lubuska online
  56. GDDKiA
  57. GDDKiA
  58. GDDKiA
  59. GDDKiA
  60. GDDKiA
  61. Szybciej do granicy – dwa przetargi na zaprojektowanie i budowę drogi ekspresowej S3 z Legnicy do Bolkowa ogłoszone
  62. GDDKiA Oddział Szczecin
  63. gazeta.pl. Jest pozwolenie na budowę węzła Parłówko
  64. GDDKiA Oddział Szczecin
  65. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. W drodze nad morze omijamy już Parłówko
  66. Można już jeździć „ekspresowo” ze Szczecina do Gorzowa Wielkopolskiego (pol.). gddkia.gov.pl, 2010-12-31. [dostęp 2014-06-15].
  67. gazeta.pl: Gorzów ma S-3, a Zielona Góra niech się martwi
  68. Pierwsza łycha na S3 :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-09-23].
  69. Droga ekspresowa S3 Gorzów Wlkp.- Międzyrzecz :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-03].
  70. GDDKiA: Budowa obwodnicy Gorzowa Wlkp. – zaraz zaczynamy!
  71. Droga ekspresowa S3 Obwodnica Międzyrzecza :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-09-30].
  72. GDDKiA: Umowa na budowę drugiej jezdni obwodnicy Międzyrzecza podpisana!
  73. GDDKiA: Rusza budowa drugiej jezdni drogi S3 na odcinku od Sulechowa do węzła Zielona Góra Północ
  74. Odcinek Zielona Góra północ – Niedoradz.
  75. Podpisanie umowy na budowę oraz o dofinansowanie kolejnego odcinka drogi S3 w woj. lubuskim :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  76. węzeł Niedoradz – węzeł Nowa Sól.
  77. GDDKIA – Stan istniejący. drogas3.pl. [dostęp 2015-10-09].
  78. S3 Nowa Sól – Legnica :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-06].
  79. Gazeta Lubuska online
  80. GDDKiA: Rusza budowa kolejnego odcinka S3
  81. GDDKiA: Podpisano umowę na budowę kolejnego odcinka S3 na Dolnym Śląsku
  82. GDDKiA: S3 połączy autostradę A4 z autostradą A2
  83. Umowa na budowę drogi ekspresowej S3 Legnica-Jawor podpisana :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-06].
  84. Już 100 km drogi ekspresowej S3 w realizacji. Umowa na odcinek S3 Jawor-Bolków podpisana. :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-09-30].
  85. S3 Obwodnica Brzozowa :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  86. S3 Brzozowo – Rurka :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  87. S3 Rurka – Rzęśnica :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad – Serwis informacyjny. www.gddkia.gov.pl. [dostęp 2015-10-20].
  88. http://www.gddkia.gov.pl/pl/a/7804/a6-kijewo-rzesnica
  89. gazeta.pl Nowa autostrada od Kołbaskowa do Kijewa
  90. GDDKiA. Materiały na Konsultacje Społeczne n/t drogi ekspresowej S3 na odcinku Legnica(A-4)-Lubawka
  91. gazeta.pl: S3 do granicy z Czechami? Tusk i Nowak na gotowej S8

Linki zewnętrzne[edytuj]