Drogi rzymskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Drogi rzymskie na Półwyspie Apenińskim i na Sycylii.
Via Appia

Drogi rzymskie – system dróg wybudowany przez Rzymian o łącznej długości przekraczającej 70 tys. kilometrów. Drogi miały na celu głównie ułatwienie przemieszczania się legionów oraz kupców. Pozwalały również na szybsze przekazywanie informacji dzięki zorganizowanej wzdłuż dróg poczty państwowej (cursus publicus). Była to jednak broń obosieczna: Tak samo przeciwko imperium mogli je wykorzystać barbarzyńcy.

Drogi rzymskie należą do najważniejszych osiągnięć inżynierskich Rzymu. Liczne odcinki rzymskich dróg przetrwały do dzisiaj.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze drogi powstawały już w IV w. p.n.e. Prowadziły one do sąsiednich miast w Lacjum i Etrurii. Były to między innymi prowadząca do OstiiVia Ostiensis, prowadząca do LaurentumVia Laurentina i Via Ardeatina, którą można było dotrzeć do Ardei. Nie były one jednak jeszcze właściwymi drogami rzymskimi. Ich nawierzchnię tworzyła ubita ziemia, a same drogi dopasowywały się do ukształtowania terenu.

Pierwszą prawdziwie rzymską drogą była rozpoczęta w 312 p.n.e. przez cenzora Appiusza Klaudiusza Caecusa, Via Appia, łącząca Rzym z Kapuą. Drogę wytyczono w taki sposób, by skrócić odległość do minimum, tak więc całymi kilometrami biegnie ona w linii prostej, a nad doliną Arriccia przez potężny wiadukt. W kolejnych stuleciach chęć uzyskania jak najkrótszej odległości była cechą charakterystyczną rzymskiego budownictwa drogowego. Zmuszała ona budowniczych do budowania licznych mostów (np. granitowy most na Tagu w Alcántara, w Hiszpanii, czy most na Dunaju o długości 1127 metrów niedaleko Drobety w Rumunii), wiaduktów, nasypów, przekopów i tuneli. Innym precedensem jaki wprowadziła Via Appia było nazywanie drogi od nazwiska urzędnika, który nakazał jej budowę (zwyczaj ten stał się powszechny około sto lat po rozpoczęciu budowy drogi do Kapui).

Z czasem rzymskie drogi przekształciły się w ogromny system komunikacyjny, który razem ze szlakami morskimi scalał imperium rozciągające się na tysiące kilometrów na trzech kontynentach. Do końca II w. (na przestrzeni 5 stuleci) rzymscy inżynierowie zbudowali ok. 48 500 mil rzymskich (71,7 tys. km) dróg bitych. Niespełna 100 lat później inwentaryzacja sporządzona za cesarza Dioklecjana wykazała istnienie na obszarze imperium 372 dróg o łącznej długości 53 000 mil rzymskich (ponad 78,3 tys. km).

Układ dróg na Półwyspie Apenińskim przyczynił się do powstania powiedzenia "Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu". W sposób urzędowy potwierdził to powiedzenie Oktawian August, umieszczając na Forum Romanum złoty kamień milowy (milliarium aureum) w formie pokrytej pozłacaną blachą kolumny. Stała ona w miejscu, gdzie krzyżowały się Via Aurelia, Ostiensis, Flaminia, Salaria i Appia łączące Rzym z wszystkimi prowincjami imperium.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Konstrukcja rzymskiej drogi jest podobna do dróg współczesnych i składała się z trzech zasadniczych warstw: podbudowy, warstwy nośnej i użytkowej.

Technika budowania dróg została przejęta od Etrusków i udoskonalona. W pierwszej kolejności wyrównywano teren i wykonywano wykop. Wzdłuż drogi budowano rowy odwadniające, a sama droga miała wyprofilowane spadki umożliwiające odpływ wody z nawierzchni. W przypadku budowy dróg na terenach podmokłych układano stelaż z krzyżujących się drewnianych bali, a całość usztywniano wbitymi w ziemię palami. Budowa dróg wiązała się z licznymi wyzwaniami inżynieryjnymi takimi jak mosty czy pokonywanie pasm górskich.

Konstrukcja dróg składała się z kilku warstw. W wykopie układano warstwę kamieni łączonych zaprawą. Na tak przygotowanej podbudowie układano drugą warstwę mniejszych kamieni (tłucznia), też łączoną zaprawą, a na niej żwir z zaprawą. Na samym wierzchu droga była wyrównywana warstwą żwiru wymieszanego z piaskiem. Zamiast zaprawy stosowano też popioły wulkaniczne (pucolana). W czasach późniejszych drogi były wykładane płytami kamiennymi.

Rzymskie drogi, w zależności od przeznaczenia, miały różną szerokość:

  • najszersze drogi miały nawet 15 m szerokości, ale najczęściej nie przekraczały 5 m, pobudowano też wiele dróg o szerokości około 3,5 m, która pozwalała na minięcie się dwóch wozów. Drogi te stanowiły sieć połączeń w skali cesarstwa.
  • drogi o znaczeniu lokalnym, o szerokości 1,20 m
  • drogi dla pieszych i konnych, o szerokości 60 cm
  • ścieżki o szerokości 30 cm

Do budowy dróg używano zazwyczaj materiałów dostępnych w najbliższej okolicy.

Przy drogach ustawiane były kamienie milowe (mila rzymska to 1478,5 m) informujące o odległości do konkretnych miejsc, były to zatem dzisiejsze tablice drogowe. Na skrzyżowaniach umieszczano kapliczki poświęcone larom, a wzdłuż dróg powstały liczne stacje pocztowe i zajazdy.

Cesarstwo Rzymskie w czasach Hadriana (panowanie 117-138 n.e.) z głównymi drogami

Najważniejsze drogi starożytnego Rzymu[edytuj | edytuj kod]

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Główne drogi
Drogi rzymskie w okolicach Rzymu (widoczna też średniowieczna Via Tuscolana)
Inne

Wielka Brytania[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

We Francji drogi rzymskie nazywane są voie romaine

Drogi rzymskie w Hiszpanii i Portugalii

Hiszpania i Portugalia[edytuj | edytuj kod]

Inne obszary[edytuj | edytuj kod]

Afryka
Bliski Wschód
Droga rzymska[1]
Półwysep Bałkański
Rzymskie drogi nad Dunajem
Rumunia, Bułgaria
Drogi przez Alpy
Drogi przez Pireneje
Commons in image icon.svg

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]