Pomnik przyrody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Drzewo pomnikowe)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aktualny wzór oznaczenia pomnika przyrody w Polsce (Dz. U. z 2004 r. Nr 268, poz. 2665).

Pomnik przyrody – prawnie chroniony twór przyrody, szczególnie cenny ze względów naukowych, zabytkowych, kulturowych i innych[1][2].

Klasyfikacja[edytuj]

W ramach World Commission on Protected Areas pomniki przyrody (ang. natural monument) są klasyfikowane w kategorii III[3].

Historia[edytuj]

Termin został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody[4].

Znaczącym propagatorem objęcia ochroną starych drzew był Hugo Conwentz. Pod postacią pomnika przyrody proponował objąć także rzadkie gatunki roślin i zwierząt[4]

Polska[edytuj]

Kamieniołom na stoku Wapniarki

Po I wojnie światowej, jesienią 1918 roku ukazał się dekret Rady Regencyjnej o opiece nad zabytkami sztuki i kultury[5] oraz rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego o ochronie niektórych zabytków przyrody z 15 września 1919 roku. Później wydano rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o opiece nad zabytkami z 6 marca 1928 roku, gdzie po raz pierwszy padły słowa o ochronie alei przydrożnych[6].

Następnymi aktami prawnymi regulującymi ochronę pojedynczych wartości przyrodniczych była ustawa o ochronie przyrody z 1934[7], 1949[8], 1991[9] i 2004[10] roku.

W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku:

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Do pomników przyrody ożywionej należą: pojedyncze krzewy, drzewa i grupy drzew odznaczające się sędziwym wiekiem, wielkością, niezwykłymi kształtami lub innymi cechami, a także zabytkowe aleje drzew. Natomiast do pomników przyrody nieożywionej należą: największe głazy narzutowe, tzw. eratyki oraz interesujące formy powierzchni ziemi np. – źródła, wodospady, jary, skałki, wywierzyska, przełomy rzeczne, jaskinie, odkrywki itp.

Pomniki przyrody w Polsce[edytuj]

Najsłynniejszy Polski Dąb Bartek rosnący przy drodze między Zagnańskiem i Samsonowem (gmina Zagnańsk), w województwie świętokrzyskim.
Trygław w Tychowie – największy głaz narzutowy w Polsce

Według danych z 2015 roku liczba pomników przyrody w Polsce wynosiła 36 510[11]. Najwięcej pomników przyrody występuje w województwie mazowieckim (4274), a najmniej w województwie opolskim (683). Na przestrzeni lat przybywa grup drzew, głazów, alej, a ubywa pojedynczych drzew i grot, skałek jaskiń. Szczegółowa sytuacja w województwach w ostatnich kliku latach prezentuje się następująco[12]:

rok 1990 1995 2000 2005 2008 2010 2011 2012 2013 2014 2015
ogółem 18 876 26 423 33 094 34 989 35 833 36 293 36 318 36 316 36 353 36 417 36 510
według województw
Dolnośląskie 2638 2749 2625 2603 2597 2599 2564 2541
Kujawsko-pomorskie 2068 2192 2622 2646 2675 2695 2662 2668
Lubelskie 1550 1478 1532 1504 1513 1516 1509 1514
Lubuskie 1785 1088 1236 1255 1290 1307 1339 1337
Łódzkie 3541 3731 3612 3404 3398 3311 3306 3278
Małopolskie 2189 2183 2187 2204 2207 2209 2197 2190
Mazowieckie 4155 4132 4275 4398 4272 4249 4256 4274
Opolskie 568 638 641 647 661 682 683 683
Podkarpackie 1528 1531 1375 1411 1388 1455 1517 1560
Podlaskie 2112 2184 2058 2031 2015 2012 1998 1993
Pomorskie 2619 2728 2784 2795 2809 2802 2816 2821
Śląskie 1402 1526 1518 1521 1532 1532 1539 1540
Świętokrzyskie 460 652 713 714 710 709 717 714
Warmińsko-mazurskie 2432 2591 2576 2573 2564 2562 2569 2565
Wielkopolskie 3632 3834 3809 3777 3843 3850 3819 3884
Zachodniopomorskie 2310 2596 2730 2834 2842 2863 2926 2948
według charakteru pomnika
Pojedyncze drzewa 13 592 19 693 25 940 27 331 28 070 30 059 30 073 29 996 29 949 29 937 29 982
Grupy drzew 3193 4222 4501 4878 4905 3658 3643 3672 3729 3766 3780
Aleje 488 677 772 817 876 699 701 728 735 749 762
Głazy 934 1059 1104 1202 1223 1034 1050 1057 1074 1083 1091
Skałki, groty, jaskinie i inne 669 772 777 761 267 303[adnotacje 1] 302 302 305 302 303
Pozostałe[adnotacje 2] 492 540 549 561 561 580 592
Adnotacje
  1. Bez grot i innych.
  2. Krzewy, wodospady, źródła, wywierzyska, jary i inne.

Obecnie pomniki przyrody ustanawia Rada Gminy lub Miasta, wcześniej robił to wojewoda danego województwa.

Oznakowanie
Pomniki przyrody oznaczane są zielonymi tabliczkami, których wzór określa rozporządzenie Ministra Środowiska[13]. Poza tym na wniosek właściwego terytorialnie Konserwatora Przyrody zarządca drogi publicznej może umieścić przy niej znak E-11 „drogowskaz do zabytku przyrody". Znak może zawierać symbol drzewa dla pomników ożywionych i groty lub skały dla pomników nieożywionych oraz informuje o odległości i kierunku w jakim znajduje się pomnik przyrody[14].

Kryteria[edytuj]

Aby uznać drzewo za pomnik przyrody jego obwód w pierśnicy powinien być większy niż szacunkowe wartości minimalne dla danego gatunku. Poniżej podane są orientacyjne wartości dla drzew rosnących poza lasami według P. Rucińskiego[15]:

Artykuły o pomnikach przyrody[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Pomniki przyrody w Polsce.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy