Dukat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Złote 4 dukaty austriackie
40 dukatów Zygmunta III Wazy z 1621 r.

Dukatzłota lub srebrna moneta używana w Europie od późnego średniowiecza do początków XX w.

Nazwa monety pochodzi ze średniowiecznej łaciny, w której słowo ducatus znaczy „odnoszący się do księcia bądź księstwa”, i oryginalnie oznaczała „monetę księcia” lub „monetę księstwa”[1].

Pierwszym władcą, który od 1140 r. wybijał dukaty ze srebra, był Roger II – król Sycylii oraz książę Apulii i Kalabrii. Na tych srebrnych monetach widniała inskrypcja: "Sit tibi Christe datus quem tu regis iste ducatus" (łac. dosł. Tobie Chryste niech oddane będzie, to którym rządzisz księstwo) – stąd czasem można spotkać się z teorią, że nazwa monety pochodzi od ostatniego słowa tej sentencji.

W 1284 r. Republika Wenecka jako pierwsza wprowadziła do obiegu dukaty z czystego złota (dukat wenecki). Od XIV do XIX wieku dukaty emitowano w wielu innych krajach europejskich.

W Polsce po raz pierwszy wybity za Władysława Łokietka, a następnie od XVI do XIX w., zwany był powszechnie czerwonym złotym[2]. 1 dukat o masie 3,46 g odpowiadał 3,43 g czystego złota o próbie 986. Największą monetą dukatową wybitą w Polsce było 100 dukatów z 1621 r o wadze 350 g (znana w liczbie najwyżej 7 egz.). Podczas powstania listopadowego w Polsce (1830–1831) wprowadzono tzw. dukat powstańczy o masie 3,46 g.

Data wytłoczona na dukatach nie zawsze odpowiada dacie emisji. Np. jedno- i czterodukatówki z rokiem 1915 wybijane są przez mennicę wiedeńską do dziś. Jest to tzw. „nowe bicie” – czyli późniejsze wybijanie oficjalne monet z datą wcześniejszą niż rok wybicia.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Online Etymology Dictionary http://www.etymonline.com/index.php?search=ducat
  2. Używano też potocznej nazwy „cząty” (l.mn. „cząte”) – por.: Za źrebca wyhodowanego wziął by 50 czątych (J.I. Kraszewski: Pan starosta kaniowski). Monety w stanie nienaruszonym, z zachowanym karbowaniem brzegu monety nazywano „dukatami obrączkowymi”.

Bibliografia[edytuj]