Dwór Górny w Nowej Rudzie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Obiekt zabytkowy nr rej. A/940/652/WŁ z 25.05.1977
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Państwo  Polska
Miejscowość Nowa Ruda
Adres ul. Kościelna 30
Typ budynku dwór
Styl architektoniczny Renesans
Ukończenie budowy 1598 r.
Zniszczono 1823 r.
Odbudowano 1850-1860, XIX w.
Położenie na mapie Nowej Rudy
Mapa lokalizacyjna Nowej Rudy
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Ziemia50°34′41,53″N 16°29′48,41″E/50,578203 16,496781

Dwór Górny w Nowa Rudadwór przy ul. Kościelnej 30. Dawniej należał do Włodowic, a w XIX wieku nazywany był Dworem Włodowic Górnych (niem. Oberhof, Oberwalditzer Schloß) i należał do tzw. Dóbr Górnych, które były własnością noworudzkich Stillfriedów.

Historia[edytuj]

Dwór Górny
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny w Nowej Rudzie
Dwór Górny, kartusz herbowy z herbami: Tschischwitzów (lewy) i Aulocków (prawy)
Dwór Górny, tylny portal
Dwór Górny, tylny kartusz herbowy. Herb Stillfriedów (lewy) Borschnitzów (prawy
Herby Borschnitzów, Stillfriedów, Aulocków, Tschischwitzów
Herb Borschnitzów
Herb Stillfriedów Rattonitzów
Herb Aulocków
Herb Tschischwitzów (górne prawe pole) w herbie Stillfriedów

Dwór został wzniesiony w 1598 r. przez Bernharda von Stillfrieda (1567-1637)[1]. Jego małżonką była Małgorzata von Borschnitz (1576-1643)[1] z Prus koło Niemczy. W czasie wojny 30-letniej oraz w drugiej połowie XVIII wieku dwór pełnił okresowo siedzibę właścicieli dóbr noworudzkich. W latach 1796–1816 w jednej z sal odprawiane były nabożeństwa dla tutejszej wspólnoty ewangelickiej. Obok zamku, dworów: we Włodowicach, Drogosławiu i w Jugowie był rezydencją Stillfriedów. W 1812 r. obiekt został wykupiony od rodziny von Magnis – kolejnych właścicieli, przez rodzinę Tschischwitzów, w których posiadaniu znajdował się do lat 30. XIX w. Następnym właścicielem był Alfred von Aulock z Paliwody (przysiółka Biestrzynnika na Opolszczyźnie)[2].

W 1823 r. dwór spłonął, po czym został odbudowany jeszcze w pierwszej połowie XIX w. (świadectwem tego są formy naczółkowego dachu). Przebudowany w latach 1850–1860, kiedy dobudowano wieżę – w stylu nawiązującym do neoklasycyzmu oraz tudorowskiego neogotyku. Do roku 1930 pełnił funkcję siedziby szlacheckiej, później użytkowany był jako rządcówka.

Piwnice dworu od XVI w. były przeznaczone na magazyn wina. Panująca stała temperatura 12°C i wilgotność sprzyjała dojrzewaniu win. Przechowywane tutaj wina w dębowych beczkach były ponoć zrównoważone o wykształconym bukiecie i smaku[2].

Dwór ma charakterystyczny stary renesansowy portal z kartuszem herbowym , który został wykonany przez włoskiego kamieniarza, o czym świadczą liczne motywy zdobnicze: maszkarony, delfiny, liście i wić akantu, girlandy, woluty i ornament kandelabrowy, szyszki, rozety i rogi obfitości otaczające herby: Stillfriedów (lewy) i Borschnitzów (prawy), między nimi liczba – rok 1598. Znajduje się on nad wejściem od strony folwarku. Natomiast nad obecnym wejściem głównym jest kartusz herbowy z herbami: Tschischwitzów (lewy) i Aulocków (prawy).

Właściciele[edytuj]

  • 1598-1637 - Bernhard von Stillfried (1567-1637)
  • 1658-1689 - Bernhard II von Stillfried (zm. 1689)
  • 1689-1702 - Bernhard III von Stillfried und Rattonitz (1641-1702)[3]
  • 1702-1720 - Raymund Erdmann Anton baron Stillfried von Rattonitz (1672-1720)[4]
  • 1720-1739 - Johann Joseph I baron Stillfried von Rattonitz (zm. 1739)[5]
  • 1739-1761 - Anna von Stillfried hrabina von Salburg (1703-1761)[6], żona Johanna Josepha I
  • 1768-1773 - Michael Raymund baron Stillfried und Rattonitz (1730-1796)[7]
  • 1810-1812 - Anton von Magnis
  • 1812-1830 - Tschischwitz
  • 1830- Alfred von Aulock

Po II wojnie światowej[edytuj]

Po 1945 r. na dworze miały siedzibę: Młodzieżowy Dom Kultury, Miejska Biblioteka Publiczna, Ognisko Pracy Pozaszkolnej, Poradnia Wychowawczo-Zawodowa, Komenda Hufca Związku Harcerstwa Polskiego. Następnie nieogrzewany, z cieknącym dachem popadał w ruinę. W 2010 r. przeszedł w ręce prywatne. Budynek remontowany był kapitalnie do 2012 r. Obecnie znajduje się w nim Hotel Restauracja Dwór Górny. W parku obok dworu rosną: sosny czarne, dęby, jawory i buk zwyczajny odmiany czerwonolistnej.

Skarb[edytuj]

Wnętrza Dworu Górnego
Dwór Górny, sień – hall
Dwór Górny, sień – hall
Dwór Górny, sień – hall
Dwór Górny, jadalnia – restauracja
Dwór Górny, schody na I p.
Dwór Górny, sypialnia – apartament
Dwór Górny, piwnica – winiarnia

2 czerwca 2010 r., podczas remontu i zrywania podłogi na drugim piętrze, znaleziono srebrną zastawę rodową von Tschischwitzów, liczącą łącznie 195 przedmiotów, w tym 139 sztućców. Dno jednej z mis ozdobione zostało grawerowanymi herbami 9 znanych rodów magnackich, właścicieli dóbr z terenu hrabstwa kłodzkiego, upamiętniającej 500. rocznicę obchodzoną w 1847(8) r. w rodowej siedzibie Janików (niem. Scheidewinkiel) – ówczesnej kolonii Tłumaczowa, powstałej jako jedna z pierwszych w Hrabstwie Kłodzkim i wzmiankowanej już pod koniec XIV wieku[8]. Zastawa będzie eksponowana w Dworze Górnym[2].

Rezydencje Stillfriedów[edytuj]

Przypisy

  1. a b Die Familie von Borschnitz. www.dirkpeters.net. [dostęp 22.04.2015].
  2. a b c Historia (pol.). dworgorny.pl. [dostęp 15.4.13].
  3. Bernhard III von Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 13.04.2015].
  4. Raymund Erdmann Anton Freiherr Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  5. Johann Joseph I. Freiherr Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  6. Anna von Salburg. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  7. Michael Raymund Freiherr Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  8. Tadeusz Bieda: U podnóża Gór Stołowych: historia miejscowości gminy Radków. Urząd Miasta i Gminy Radków, 2004, s. 92. ISBN 83-920752-0-X. (pol.)

Bibliografia[edytuj]

  • Behan Andrzej: Nowa Ruda: przewodnik historyczno-turystyczny. Nowa Ruda: Wyd. Maria, 2006, s. 133–134. ISBN 83-60478-08-2. (pol.)
  • Bieda Tadeusz: U podnóża Gór Stołowych: historia miejscowości gminy Radków. Radków: Urząd Miasta i Gminy Radków, 2004, s. 92. ISBN 83-920752-0-X. (pol.)
  • Bieda Tadeusz: Włodowice nad Włodzicą. Włodowice, Stow. Społeczno-Kulturalne Włodzica, 2004, s. 25,27. ISBN 83-921222-0-8. (pol.)
  • Nowa Ruda przewodnik. zespół redakcyjny. Nowa Ruda: FOZN, 2006, s. 121. (pol.)
  • Wittig Joseph: Kronika miasta Nowa Ruda. Miasto pracujące. tł. Artur Olkisz, red. Wojciech Grzybowski. T. 3. Nowa Ruda: Wydawnictwo Maria, 2005, s. 12, 47. ISBN 83-88842-66-8. (pol.)
  • Wittig Joseph: Kronika miasta Nowa Ruda. tł. Artur Olkisz. Nowa Ruda: Wydawnictwo Maria, 2007. ISBN 83-88842-66-8. (pol.)
  • Nowa Ruda studium historyczno-urbanistyczne, T. 2, Iwona Rybka-Ceglecka; współpraca przy katalogu zabytków Magdalena Kirycz, Beata Sebzda; archeologia Maria Sikorska, Donata Wiśniewska; plansze Emilia Dymarska, Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego, Wrocław, 2001, s. 37
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów. Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie. pod red. Marka Staffy. T. 11. Wrocław: I-Bis, 1995. ISBN 83-85773-12-6. (pol.)
  • Słownik geografii turystycznej Sudetów, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie. Przedgórze Paczkowskie. T. 21 N-Ż. Wrocław: I-Bis, 2008, s. 183. ISBN 83-85773-93-1. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj]