Dwór w Dołędze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dwór w Dołędze
Obiekt zabytkowy nr rej. 143 z 26.06.1969[1]
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Dołęga
Adres Dołęga 10
32-821 Zaborów
Typ budynku dwór
Inwestor Maria z Pikuzińskich Günther i Aleksander Günther
Ukończenie budowy 1848
Pierwszy właściciel Maria z Pikuzińskich Günther i Aleksander Günther
Kolejni właściciele Władysław Günther, Frańciszek Wolski, Jadwiga Tumidajska
Obecny właściciel Muzeum Okręgowe w Tarnowie
Położenie na mapie gminy Szczurowa
Mapa lokalizacyjna gminy Szczurowa
Dwór w Dołędze
Dwór w Dołędze
Położenie na mapie powiatu brzeskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu brzeskiego
Dwór w Dołędze
Dwór w Dołędze
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Dwór w Dołędze
Dwór w Dołędze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dwór w Dołędze
Dwór w Dołędze
Ziemia50°08′03,2″N 20°42′09,2″E/50,134222 20,702556
Strona internetowa
Dwór w Dołędze. Elewacja północna.
Gabinet, jeden z pokoi we dworze w Dołędze.
Dwór w Dołędze w zimowy poranek.

Dwór w Dołędze – drewniana siedziba wiejska w miejscowości Dołęga wzniesiona w połowie XIX wieku. Posiada typowe cechy dworu polskiego, zbudowanego na planie podkowy. Budynek związany z powstaniem styczniowym oraz operacjami Most II i Most III z czasów II wojny światowej[2]. Dworek znajduje się na Szlaku architektury drewnianej w województwie małopolskim.

Historia[2][3][edytuj | edytuj kod]

Pierwsze informacje o wsi Dołęga pochodzą z XVII wieku. W tym czasie wieś należała do tzw. klucza radłowskiego i była własnością biskupstwa krakowskiego. Po roku 1782 dobra te zostały przejęte przez Fundusz Religijny utworzony przez władze austriackie, następnie zlicytowane. Po odkupieniu dóbr pierwszą właścicielką wsi zostaje Justyna z Bartkowskich Pikuzińska wraz z mężem Julianem Pikuzińskim. Budują nieistniejący dwór, który został splądrowany i spalony w 1846 roku w okresie rzezi galicyjskiej. W tym czasie właścicielem dworu był Teofil Pikuziński (zginął w czasie rzezi), syn Justyny i Juliana. Kolejną właścicielką została Maria Pikuzińska córka Juliana i Justyny Pikuzińskich. W 1848 roku Maria wyszła za mąż za Aleksandra Günthera. Był synem pochodzącego z Turyngii Antoniego Günthera, którego rodzina zamieszkała w Polsce podczas wojny napoleońskiej. Młode małżeństwo zamieszkało w nowo wybudowanym dworze, który pełnił ważne funkcje w okresie powstania styczniowego. Dwór ten istnieje do dziś.Po śmiercie ojca majątkiem zajmował się syn Władysław Günther ożeniony z Zofią Podhorodecką. Po śmierci Władysława, majątek przejął szwagier Franciszek Wolski, mąż Ludwiki Güntherówny. Gospodarował on do 1896 roku. We dworze gościli wtedy m.in. Adam Asnyk, Włodzimierz Tetmajer, Tadeusz Miciński, Stanisław Wyspiański, Lucjan Rydel (nauczyciel Jadwigi z Wolskich Tumidajskiej – zdjęcie jest na tableau we dworze), Tadeusz Boy-Żeleński, Jacek Malczewski[2][3]. Ożywione kontakty były zasługą Ignacy Maciejowskego, który ożenił się z Marią Güntherówną córką Aleksandra i Marii z Pikuzińskch Güntherów. Po jego śmierci mieszkały we dworze jego córki: Irena i Jadwiga. Irena Güntherówna wyszła za mąż za Michała Siedleckiego. Jadwiga Güntherówna (ostatnia właścicielka dworu) w 1931 roku wyszła za mąż za Juliana Tumidajskiego, który był prawnikiem z Radłowa. Dwór po II wojnie światowej nie został upaństwowiony, ponieważ majątek dworu miał tylko około 20 hektarów. W takim stanie przetrwał do 1973 roku, kiedy to Jadwiga Tumidajska rozpoczęła rozmowy o utworzeniu w dworze muzeum. Dwa lata później dwór został przejęty przez państwo, na rzecz powstania muzeum. We wrześniu 1981, po kilkuletnim gruntownym remoncie, otworzono tu zapowiadane muzeum. Miesiąc później zmarła ostatnia właścicielka dworu.

Dwór w czasie powstania styczniowego[4][edytuj | edytuj kod]

W czasie powstania styczniowego dwór pełnił funkcje punktu zbornego z okolicznych dworów. Tutaj zjeżdżali polscy patrioci, gdzie odbywały się narady w ścisłej tajemnicy. W dniach 26-28 października 1863 roku przebywał we dworze Marian Langiewicz, gdzie przy kapliczce znajdującej się przy dworze odbierał przysięgę od powstańców. Podczas walk dwór wchodził w skład nadgranicznego kordonu sanitarnego i przyjmował rannych powstańców na czas rekonwalescencji. Swój udział w powstaniu miał tez Teofil Pikuziński, syn Juliana i Justyny Pikuzińskich.

Obecnie[edytuj | edytuj kod]

Dwór pełni funkcje muzealne. Mieści się w nim oddział Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Zwiedzający mogą się zapoznać z historią dworu. Wystawa przedstawia wystrój dworu polskiego z przełomu XIX i XX wieku. Można zobaczyć: salon, jadalnię, sypialnię-salon, pokój Michała Siedleckiego i sypialnię kobiecą. Na zewnątrz dworu zachował się mały park oraz kapliczka. Od 1982 roku znajduje się tu również drewniany spichlerz, przeniesiony z folwarku Sanguszków w Chyszowie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 grudnia 2017; 6 miesięcy temu.
  2. a b c Dwór w Dołędze, Dwór w Dołędze [dostęp 2016-04-27].
  3. a b Dwór w Dołędze – TarnowskieInfo.pl, www.tarnowskieinfo.pl [dostęp 2016-04-27].
  4. Urząd Gminy Szczurowa – Dwór w Dołędze w okresie Powstania Styczniowego, www.szczurowa.pl [dostęp 2016-04-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]