Dwór w Rzekach Wielkich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dwór w Rzekach Wielkich
Obiekt zabytkowy nr rej. 606-X-56 z 30.06.1954 oraz 239/67 z 27.12.1967[1]
Ilustracja
Dwór od strony północnej z portykiem
Państwo  Polska
Miejscowość Rzeki Wielkie
Typ budynku dwór
Inwestor Jan Komornicki
Kondygnacje 1
Rozpoczęcie budowy 1778
Ukończenie budowy 1791
Ważniejsze przebudowy 1808–1810
Pierwszy właściciel Jan Komornicki
Kolejni właściciele Komorniccy,
Franciszek Salezy Chrzanowski, Szwejcerowie, Łąccy, Aleksander Chrzanowski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Dwór w Rzekach Wielkich
Dwór w Rzekach Wielkich
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dwór w Rzekach Wielkich
Dwór w Rzekach Wielkich
Ziemia50°52′37,7″N 19°23′41,8″E/50,877139 19,394944

Dwór w Rzekach Wielkich – zabytkowy dwór w Rzekach Wielkich w powiecie częstochowskim. Wpisany do rejestru zabytków woj. śląskiego pod nr 606-X-56 z datą z 30 czerwca 1954 roku oraz pod nr 239/67 z datą z 27 grudnia 1967 roku[2]. Zespół dworsko-parkowy zajmuje 2,33 ha powierzchni ziemi[3]. Od południa graniczy z rzeką Wartą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zespół dworski w Rzekach Wielkich (w tym dwór drewniano–murowany i park) powstał w czasach, gdy miejscowość należała do Komornickich herbu Nałęcz. W drugiej połowie XVIII wieku do Rzek przeniosło się czterech braci z tego rodu: Urban, Michał, Jan i Aleksander. Jan Komornicki, który w 1778 roku spłacił udziały braci, stał się jedynym właścicielem tutejszego majątku. Jan, syn Antoniego i Magdaleny z Rogayskich w 1768 roku pełnił urząd pisarza grodzkiego piotrkowskiego, od 1779 roku był podwojewodzim oraz regentem grodzkim, piotrkowskim. W latach 1778–1791 właśnie on wzniósł obecny dwór, który został gruntownie przebudowany około roku 1810. Dwór przedstawiony na mapie z 1791 roku miał odmienną orientację i inny układ folwarków. W pierwszej połowie XIX wieku właścicielem folwarku w Rzekach był syn Jana Władysław Komornicki, wójt gminy Rzeki. W 1856 roku Komorniccy sprzedali tutejszy majątek Franciszkowi Salezemu Chrzanowskiemu herbu Suchekomnaty, który zapisał się w historii jako dobry gospodarz i patriota. W roku 1863 wspierał czynnie powstanie styczniowe, a także służył opieką miejscowemu chłopstwu. W początkach XX wieku spadkobiercami dworu stali się Szwajcerowie (Szwejcerowie) i Łąccy. W 1923 roku nabyty został przez Aleksandra Chrzanowskiego, kombatanta wojny polsko-bolszewickiej w 1920, będącego zresztą krewnym poprzednich właścicieli o tym nazwisku. W latach międzywojennych majątek podupadał głównie wskutek zniszczeń, których doznał podczas I wojny światowej. Gospodarowaniu nie sprzyjały także lata tzw. wielkiego kryzysu. Gdy wybuchła II wojna światowa, Chrzanowski, który cudem uniknął śmierci z rąk Niemców, był nękany przez nich rekwizycjami. Dwór został też obrabowany przez miejscowych, należących do Polskiej Partii Robotniczej, dla której gospodarz majątku był „wrogiem klasowym”. Po wkroczeniu wojsk sowieckich i zainstalowaniu w Polsce stalinowskiego rządu, Aleksander Chrzanowski musiał opuścić Rzeki. W sędziwym wieku zmarł w 1991 roku w Warszawie. Zabudowania folwarczne zostały rozebrane po 1945 roku[4].

Obecnie w budynku dworu mieści się Zespół Szkół w Garnku Szkoła Podstawowa w Garnku Filia w Rzekach Wielkich oraz przedszkole.

Dwór od strony południowej

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30.
  2. Rzeki Wielkie, Polskie Zabytki [dostęp 2016-01-21].
  3. Zabytki, klomnice.pl [dostęp 2016-01-21].
  4. Dwór Chrzanowskich, Rzeki Wielkie, Główna 11 – Pałac, Dwór, mapa.targeo.pl [dostęp 2016-01-21].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]