Dworce kolejowe w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dworce kolejowe w PolscePolskie Koleje Państwowe posiadają 586 czynnych dworców kolejowych[1].

Według stanu na dzień 31 grudnia 2010 r. w dyspozycji PKP S.A. znajdowało się 2625 budynków dworców kolejowych[2]. Z tej grupy czynnych było 936 obiektów[2]. Pozostałe zostały zamknięte (nie funkcjonowały) lub zmieniły przeznaczenie (sklepy, usługi)[2].

Spośród czynnych dworców kolejowych 83 obiektom nadano charakter strategiczny[2]. Podstawowymi kryteriami zaliczenia dworców do tej grupy była wielkość obsługiwanych potoków ruchu w przewozach pasażerskich oraz znaczenie obiektu w zakresie skomunikowań i powiązań wewnątrzgałęziowych i z innymi gałęziami transportu. Generalnie są to obiekty zlokalizowane w największych polskich aglomeracjach, a także usytuowane w centralnej, zachodniej i południowej części kraju. Około 100 dworców kolejowych zostało przekazanych samorządom terytorialnym różnych szczebli, przy czym nie wszystkie z nich są obecnie wykorzystywane do obsługi pasażerów[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyremontowane zabytkowe wnętrze dworca w Przemyślu
Budynek dworca w Malborku zbudowany w r. 1891
Wrocław Brochów, wybudowany w roku 1896, od 1945 r. w Polsce

Pierwszy dworzec kolejowy na obecnym terenie Polski, Wrocław Górnośląski, powstał w 1842 r., obecnie mieści przychodnię. W poszczególnych zaborach budowano dworce różniące się architekturą i funkcjonalnością.

Zabór rosyjski[edytuj | edytuj kod]

Zabór austriacki[edytuj | edytuj kod]

Zabór pruski[edytuj | edytuj kod]

II Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

PRL[edytuj | edytuj kod]

W 1945 włączono do Polski wiele dworców pruskich (Wrocław Główny, Gdańsk Główny), pozostawiając na wschodzie dworce polskie, np. Lwów Główny. Największą inwestycją tych czasów był wybudowany w stylu modernizmu dworzec Warszawa Centralna, oddany do użytku w r. 1975[3].

Po 1989[edytuj | edytuj kod]

Nowy budynek dworca Poznań Główny
  • Poznań Główny – nowy budynek dworca powstał przed Euro 2012. wybudowany w ciągu 10 miesięcy przedEuro 2012[4]. Wykonawcą była węgierska firma Trigranit Development Corporation[5].. Budynek wzbudził mieszane uczucia, otrzymując wyróżnienie Makabryła, przyznawane najgorszym budynkom. W żargonie miejskim budynek nowego dworca nazywany jest chlebak[6].
  • Łódź Fabryczna – Prace przy budowie nowego dworca Łódź Fabryczna rozpoczęły się w październiku 2011 roku. Zgodnie z podpisaną wówczas umową inwestycja miała zakończyć się w lutym 2015, ostatecznie dworzec oddano do użytku w grudniu 2016. Budowa dworca miała pochłonąć około 1,75 mld zł, z czego 1,3 mld zł z funduszy Unii Europejskiej a 460 mln zł z funduszów miejskich[7].
  • Katowice
  • Kraków Główny
  • Strzelce Krajeńskie Wschód

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Łódź Fabryczna – największy polski dworzec czołowy
Neogotycki budynek dworca Wrocław Główny

W 2015 roku PKP wprowadziły nowy sposób kategoryzowania dworców w zależności od znaczenia w ruchu kolejowym. Dworce podzielone są na kategorie Premium, Wojewódzkie, Aglomeracyjne, Regionalne, Lokalne i Turystyczne[8].

Wcześniej dworce dzielono ze względu na liczbę obsługiwanych pasażerów na 4 kategorie: A, B, C, D.

Ze względu na układ torów wyróżnia się:

Style architektoniczne:

Stan budynków – remonty dworców[edytuj | edytuj kod]

Większość budynków dworcowych wymagało remontu lub przebudowy. Po roku 1990 oddano do użytku jedynie dworzec Częstochowa Osobowa, dworzec Łódź Kaliska nie został ukończony.Od 2010 r. PKP prowadzi remonty dworców w całej Polsce.

Od 2010 do kwietnia 2013 wyremontowano: Brzeg, Brzesko Okocim, Chodzież, Działdowo, Elbląg, Gdynia Główna, Gorzów Wielkopolski), Iława Główna, Katowice, Koło, Krzeszowice, Kutno, Leszno, Leżajsk, Luboń koło Poznania, Łańcut, Malbork, Modlin, Pabianice, Przemyśl Główny, Przeworsk, Puszczykówko, Radomsko, Sławno, Swarzędz, Tarnów, Terespol, Wałbrzych Miasto, Warszawa Centralna, Warszawa Stadion, Warszawa Wschodnia, Wrocław Główny, Wrocław Kuźniki, Wrocław Mikołajów, Wrocław Pracze, Zawiercie, Zgierz, Zielona Góra[9]. Dworce zmodernizowane w II połowie 2013 to: Jarocin, Kępno, Kluczbork, Radom, Sieradz, Świebodzice, Wronki[10].

W 2014 roku wyremontowano: Biała Podlaska, Kościan, Legnica, Międzyrzec Podlaski, Myszków, Środa Wielkopolska, Brzeg Dolny, Ełk, Gniezno, Kostrzyn nad Odrą, Lębork, Nowy Sącz, Poraj, Pszczyna, Rabka-Zdrój, Rumia[11][12].

W r. 2015 remonty przeprowadzono na następujących stacjach: Bydgoszcz Główna, Kalisz, Kędzierzyn-Koźle, Kraków Płaszów, Oborniki Śląskie, Rawicz, Sopot[13].

Byłe dworce[edytuj | edytuj kod]

Inne funkcje w budynkach dworcowych[edytuj | edytuj kod]

Galerie[edytuj | edytuj kod]

Biuro Wystaw Artystycznych Galerii Miejskiej działa w budynku dworca Tarnów Główny.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Zabawek w budynku dawnego dworca w Karpaczu.

Kaplice[edytuj | edytuj kod]

Kaplice katolickie działają m.in. na dworcach Częstochowa Osobowa i Wrocław Główny.

Kino[edytuj | edytuj kod]

w latach 1948–2010 na dworcu Wrocław Główny działało Kino Dworcowe, przez pewien okres wyświetlające filmy pornograficzne (2002–2005), a od 2008 niezależny repertuar filmowy[14][15].

Świetlice dworcowe[edytuj | edytuj kod]

Na przykład:

  • Młodzieżowa Świetlica Dworcowa przy Klubie Kolejarza, Wrocław Główny
  • Świetlica Dworcowa w Koluszkach
  • Świetlica Dworcowa w Radomsku

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czynne dworce (pol.). pkpsa.pl. [dostęp 2018-03-29].
  2. a b c d e Plan zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 października 2012 r. w sprawie planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego w zakresie sieci komunikacyjnej w międzywojewódzkich i międzynarodowych przewozach pasażerskich w transporcie kolejowym (Dz.U. z 2012 r. Nr , poz. 1151), s. 15.
  3. Warszawa Centralna. W: PKP S.A. [on-line]. [dostęp 2017-04-27].
  4. Poznań Główny. [dostęp 2017-04-26].
  5. Poznań City Center. [dostęp 2017-04-26].
  6. Poznań City Center, czyli architektoniczny bubel roku. W: Transport Publiczny [on-line]. [dostęp 2017-04-26].
  7. Dworzec Łódź Fabryczna. Koniec prac w... 2017 roku, „lodz.wyborcza.pl” [dostęp 2016-09-02].
  8. PKP SA wprowadzają nową kategoryzację dworców
  9. Dworce zmodernizowane od marca 2010 r. do kwietnia 2013 r. (pol.). W: Polskie Koleje Państwowe [on-line]. [dostęp 2017-04-25].
  10. Dworce zmodernizowane w drugiej połowie 2013 roku (pol.). W: Polskie Koleje Państwowe [on-line]. [dostęp 2017-04-25].
  11. Dworce zmodernizowane w II półroczu 2014 r. (pol.). W: Polskie Koleje Państwowe [on-line]. [dostęp 2017-04-25].
  12. Dworce zmodernizowane w I półroczu 2014 r. (pol.). W: Polskie Koleje Państwowe [on-line]. [dostęp 2017-04-25].
  13. Dworce zmodernizowane w 2015 r. (pol.). W: Polskie Koleje Państwowe [on-line]. [dostęp 2017-04-25].
  14. Kino Dworcowe. PKP Wrocław. [dostęp 2015-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-11)].
  15. Magda Nogaj: Nie będzie reaktywacji kina na wrocławskim Dworcu Głównym. gazeta.pl, 2013-12-11. [dostęp 2015-06-08].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]