Dworzec Główny w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dworzec Główny w Warszawie
Zdjęcie zrobione z okien hotelu Polonia (Al. Jerozolimskie 39 róg Poznańska 40) uchwyciło po lewej wykusz kamienicy Rakmana (Al. Jerozolimskie 41 róg Poznańska 39) i po prawej ruiny Dworca Głównego. Kamienica Rackmana w 1939 była siedzibą  Komunalnej Kasy Oszczędności, stąd na wykuszu litery KKO
Zdjęcie zrobione z okien hotelu Polonia (Al. Jerozolimskie 39 róg Poznańska 40) uchwyciło po lewej wykusz kamienicy Rakmana (Al. Jerozolimskie 41 róg Poznańska 39) i po prawej ruiny Dworca Głównego. Kamienica Rackmana w 1939 była siedzibą Komunalnej Kasy Oszczędności, stąd na wykuszu litery KKO
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Rozpoczęcie budowy 1932
Zniszczono 1939, 1945
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Dworzec Główny w Warszawie
Dworzec Główny w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dworzec Główny w Warszawie
Dworzec Główny w Warszawie
Ziemia 52°13′46″N 21°00′27″E/52,229444 21,007500
Plac i podziemna stacja Warszawa Śródmieście na miejscu Dworca Głównego
Wejścia do stacji Warszawa Śródmieście, na miejscu Dworca Głównego

Dworzec Główny – nieistniejący dworzec kolejowy w przedwojennej Warszawie, ówcześnie jeden z najnowocześniejszych w Europie. Dworzec usytuowany był wzdłuż Alei Jerozolimskich, pomiędzy ulicami Marszałkowską i Emilii Plater (obecnie w tym miejscu znajduje się podziemna stacja Warszawa Śródmieście).

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dworzec Wiedeński.

Pierwsza koncepcja wspólnego dworca dla wszystkich linii kolejowych przebiegających przez Warszawę powstała w 1879 roku. Realizację tej myśli umożliwiła jednak dopiero przebudowa Warszawskiego węzła kolejowego zapoczątkowana w 1921 roku, która spowodowała konieczność wyburzenia zbyt małego Dworca Wiedeńskiego. Na jego miejscu postanowiono wybudować nowy centralny dworzec dla stolicy, który przejąć miał m.in. obsługę pociągów na warszawskiej linii średnicowej. Budowę reprezentacyjnego dworca czołowo-przelotowego według projektu Czesława Przybylskiego i Andrzeja Pszenickiego rozpoczęto w 1932 roku. Monumentalny gmach, zaprojektowany w stylu modernistycznym z elementami art déco, został wyposażony w bogaty program handlowo-usługowy, w tym m.in. w salony dla VIP-ów. Do czasu jego ukończenia podróżni mieli być obsługiwani na prowizorycznym dworcu przy ul. Chmielnej, wzniesionym w 1921 roku.

15 grudnia 1936 została uruchomiona linia średnicowa wyposażona po raz pierwszy w trakcję elektryczną. Pociągi PKP kursowały na trasie Pruszków – Warszawa Główna – Otwock[1]. W 1938 roku rozpoczęto odprawianie pasażerów w ukończonej części dworca. W dniu 6 czerwca 1939 roku niedokończony budynek dworca uległ częściowemu zniszczeniu w wyniku pożaru wznieconego przez ekipę spawalniczą (podejrzewano wówczas sabotaż). Dworzec, dodatkowo uszkodzony podczas kampanii wrześniowej przez niemieckie samoloty, wkrótce potem został prowizorycznie wyremontowany przez hitlerowskie władze okupacyjne (m.in. budowa nowego dachu) i oddany do użytku, w formie bardzo okrojonej w stosunku do pierwotnych planów.

W budynku dworca w okresie okupacji działała kawiarnia „Mitropa” przeznaczona tylko dla Niemców[2].

Służył do wybuchu powstania warszawskiego, podczas którego ponownie ucierpiał i ostatecznie został wysadzony w powietrze przez Niemców w styczniu 1945 roku. Resztki dworca rozebrano po wojnie, a jego funkcje przejął tymczasowy dworzec Warszawa Główna Osobowa; obecnie pełnią je dworce Centralny i Śródmieście.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Już na etapie projektowania Dworca Głównego w 1930 roku przewidziano konieczność podziemnego połączenia go z drugą planowaną linią średnicową, która – podobnie jak obecnie funkcjonująca linia metra warszawskiego – miała przebiegać wzdłuż ul. Marszałkowskiej, pod tunelem średnicowym.
  • W ekipie zajmującej się projektowaniem i wznoszeniem dworca pracował m.in. Arseniusz Romanowicz, po wojnie główny projektant wszystkich niemal obiektów dworcowych na warszawskiej linii średnicowej.
  • Do wybuchu powstania warszawskiego istniał jednocześnie niedokończony Dworzec Główny od strony zachodniej (Al. Jerozolimskie u wylotu ul. Pankiewicza) oraz od strony wschodniej (róg ul. Chmielnej i ul. Marszałkowskiej) tymczasowy Dworzec Główny na terenie częściowo rozebranego Dworca Wiedeńskiego.

Przypisy

  1. Uruchomienie pierwszej linii elektrycznej (pol.). SKM Warszawa. [dostęp 2012-05-22].
  2. Bartoszewski W., 1859 dni Warszawy, Wydawnictwo „Znak”, Kraków 1974.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Majewski J.S., Warszawa nieodbudowana. Lata trzydzieste, Warszawa 2005, ISBN 83-85584-91-9.
  • Romanowicz A., Dworce i przystanki kolejowe, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1970.
  • Wodzicki R., Dworce główne w Warszawie, „Transport i Komunikacja” 4/2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]