Dwulistnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dwulistnik
Dwulistnik: zdjęcie
Ophrys apifera
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina storczykowe
Rodzaj dwulistnik
Nazwa systematyczna
Ophrys L.
Sp. Pl. 945. 1753

Dwulistnik, dwulist, dwójlist (Ophrys L.) – rodzaj roślin z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Należy do niego 60 gatunków[2], spośród których typowym jest Ophrys insectifera L.[3]

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonomiczne[3]

Ophris Mill.

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z rodzajów plemienia Orchidinae w obrębie podrodziny storczykowych (Orchideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych[1][2].

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd storczykowce (Orchidales Raf.), podrząd Orchidineae Rchb., rodzina storczykowate (Orchidaceae Juss.), podrodzina Ophrydoideae Kostel., plemię Ophrydeae Lindl., podplemię Ophrydinae Benth. & Hook.f., rodzaj dwulistnik (Ophrys L.)[4].

Gatunki flory Polski[5]
Inne gatunki (wybór)

Rodzaj Ophrys charakteryzuje się bardzo dużym zróżnicowaniem, u większości gatunków wyodrębniono wiele podgatunków, form i odmian a także scharakteryzowano wiele mieszańców zarówno między gatunkami, jak i podgatunkami. Nazwy polskie według Kłosowskich[7].

  • dwulistnik pszczeli Ophrys apifera 
    • Ophrys × arachnitiformis Gren. & Philippe - (mieszaniec O. fuciflora × O. sphegodes) - zachodnia i południowa Euriopa, od Francji do Wielkiej Brytanii i  od Sycylii do Węgier.
    • Ophrys argolica H.Fleischm. 
      • Ophrys argolica subsp. aegaea (Kalteisen & H. R. Reinhard) H. A. Pedersen & Faurh. - Greckie wyspy
      • Ophrys argolica subsp. argolica - Grecja
      • Ophrys argolica subsp. biscutella (O. Danesch & E. Danesch) Kreutz - południowe Włochy, Chorwacja
      • Ophrys argolica subsp. crabronifera (Sebast. & Mauri) Faurh. - środkowe i południowe Włochy
      • Ophrys argolica subsp. elegans (Renz) E. Nelson - Cyprus
      • Ophrys argolica subsp. lesbis (Gölz & H. R. Reinhard) H. A. Pedersen & Faurh. - zachodnia Turcja i greckie wyspy
      • Ophrys argolica subsp. lucis (Kalteisen & H. R. Reinhard) H. A. Pedersen & Faurh. - Turcja, Syria, greckie wyspy
    • Ophrys atlantica Munby - Hiszpania, Algieria, Tunezja i Maroko
    • dwulistnik Bertoloniego Ophrys bertolonii Moretti – od Hiszpanii do Serbii Ophrys bombyliflora
    • Ophrys bombyliflora Link – Bumblebee Orchid - Basem Morza Śródziemnomorskiego i Wyspy Kanaryjskie
    • Ophrys cilicica Schltr. – - Turcja (Cylicja), Syria, Iran.
    • Ophrys ferrum-equinum Desf. – Turcja, Albiania, Grecja
      • Ophrys ferrum-equinum subsp. ferrum-equinum - Turcja, Albiania, Grecja
      • Ophrys ferrum-equinum subsp. gottfriediana (Renz) E.Nelson - Grecja
    • Ophrys fuciflora (F.W.Schmidt) Moench – od Brytanii po Irak
      • Ophrys fuciflora subsp. andria (P.Delforge) Faurh. - greckie wyspy
      • Ophrys fuciflora subsp. apulica O.Danesch & E.Danesch - południowe Włochy, Sycylia
      • Ophrys fuciflora subsp. biancae (Tod.) Faurh. - Sycylia
      • Ophrys fuciflora subsp. bornmuelleri (M.Schulze) B.Willing & E.Willing - Turcja, Cypr, Grecja, Syria, Palestyna, Izrael, Irak
      • Ophrys fuciflora subsp. candica E.Nelson ex Soó - południowe Włochy, Sycylia, Grecja, Turcja
      • Ophrys fuciflora subsp. chestermanii (J. J. Wood) H. Blatt & W. Wirth - Sardynia
      • Ophrys fuciflora subsp. elatior (Paulus) R. Engel & Quentin - Niemcy, Szwajcaria, Francja, Włochy, Słowenia i Chorwacja
      • Ophrys fuciflora subsp. fuciflora -od Brytanii po Syrię
      • Ophrys fuciflora subsp. grandiflora (H. Fleischm. & Soó) Faurh. - Turcja, Cypr
      • Ophrys fuciflora subsp. lacaitae (Lojac.) Soó -Chorwacja, Włochy, Malta
      • Ophrys fuciflora subsp. oblita (Kreutz, Gügel & W. Hahn) Faurh., H. A. Pedersen & S. G. Christ - Grecja, Turcja, Bliski Wschód
      • Ophrys fuciflora subsp. oxyrrhynchos (Tod.) Soó - południowe Włochy, Sycylia
      • Ophrys fuciflora subsp. pallidiconi Faurh. - Turcja
      • Ophrys fuciflora subsp. parvimaculata O. Danesch & E. Danesch - Włochy
      • Ophrys fuciflora var. ziyaretiana (Kreutz & Ruedi Peter) Faurh. & H. A. Pedersen - Turcja, Bliski Wschód
    • dwulistnik czerwony Ophrys fusca Link – od Portugalii po Turcję
      • Ophrys fusca subsp. blitopertha (Paulus & Gack) Faurh. & H.A.Pedersen - Turcja, greckie wyspy
      • Ophrys fusca subsp. cinereophila (Paulus & Gack) Faurh.- Grecja, Turcja, Cypr, Liban
      • Ophrys fusca subsp. fusca - od Portugalii po Turcję
      • Ophrys fusca subsp. iricolor (Desf.) K.Richt. - od Portugalii po Turcję
      • Ophrys fusca subsp. pallida (Raf.) E. G. Camus in E. G. Camus & A. A. Camus - Sycylia, Tunezja, Algieria
    • dwulistnik muszy Ophrys insectifera L. – dwulistnik muszy - większość Europy, w tym Rosja i Finlandia.
      • Ophrys insectifera nothosubsp. tytecaeana P. Delforge - Francja
      • Ophrys insectifera subsp. aymoninii Breistr. Francja, Hiszpania
      • Ophrys insectifera subsp. insectifera - większość Europy
    • Ophrys isaura Renz & Taubenheim - Turcja
    • Ophrys kojurensis Gölz - Iran
    • Ophrys konyana Kreutz & Ruedi Peter - Turcja
    • Ophrys kopetdagensis K.P. Popov & Neshat. - Turkmenistan
    • Ophrys kotschyi H. Fleischm. & Soó – Cyprus Bee-orchid, Kotschy's Bee-orchid - Grecja, Cypr
      • Ophrys kotschyi subsp. ariadnae (Paulus) Faurh. - Grecja
      • Ophrys kotschyi subsp. cretica (Soó) H.Sund. - Kreta i inne greckie wyspy
      • Ophrys kotschyi subsp. kotschyi – Cypr
    • Ophrys kreutzii W.Hahn - Turcja
    • Ophrys lepida S. Moingeon & J.-M. Moingeon - Sardynia
    • Ophrys lunulata Parl. - Sycylia Ophrys lutea 
    • dwulistnik żółty Ophrys lutea Cav. – od Portugalii i Maroka po Syrię
      • Ophrys lutea subsp. aspea (Devillers-Tersch. & Devillers) Faurh. - Tunezja, Libia
      • Ophrys lutea subsp. galilaea (H. Fleischm. & Bornm.) Soó - od Portugalii i Maroka po Syrię
      • Ophrys lutea subsp. lutea - od Portugalii i Maroka po Syrię
      • Ophrys lutea subsp. melena Renz - Grecja, Albania
    • Ophrys lycia Renz & Taubenheim - Turcja
    • Ophrys omegaifera H. Fleischm. – od Portugalii i Maroka po Syrię
      • Ophrys omegaifera var. basilissa (C. Alibertis, A. Alibertis & H.R. Reinhard) Faurh - Grecja
      • Ophrys omegaifera subsp. dyris (Maire) Del Prete - Półwysep Iberyjski, Baleary, Maroko
      • Ophrys omegaifera subsp. fleischmannii (Hayek) Del Prete - Kreta i inne greckie wyspy
      • Ophrys omegaifera subsp. hayekii (H. Fleischm. & Soó) Kreutz - Sycylia, Algieria, Tunezja
      • Ophrys omegaifera subsp. israelitica (H. Baumann & Künkele) G. Morschek & K. Morschek - Grecja, Turcja, Bliski Wschód
      • Ophrys omegaifera subsp. omegaifera - Turcja i greckie wyspy
    • Ophrys pseudomammosa Renz - Turcja, Grecja Ophrys reinholdii
    • Ophrys reinholdii Spruner ex Fleischm. – od Chorwacji po Turcję
      • Ophrys reinholdii subsp. antiochiana (H. Baumann & Künkele) H.Baumann & R.Lorenz - Turcja, Syria
      • Ophrys reinholdii subsp. reinholdii - od Chorwacji po Turcję
      • Ophrys reinholdii subsp. straussii (H. Fleischm.) E. Nelson - Iran, Irak, Turcja, Cypr, greckie wyspy
    • Ophrys schulzei Bornm. & Fleischm. - Iran, Irak, Turcja, Syria, Liban
    • Ophrys scolopax Cav. – od Portugalii po Turcję i od Węgier po Iran
      • Ophrys scolopax subsp. apiformis (Desf.) Maire & Weiller - Półwysep Iberyjski, Afryka Północna, Sycylia
      • Ophrys scolopax subsp. conradiae (Melki & Deschâtres) H.Baumann & al. - Włochy, Korsyka, Sardynia
      • Ophrys scolopax subsp. cornuta (Steven) E.G. Camus - Włochy, Węgry, Krym, Turcja i Kaukaz
      • Ophrys scolopax subsp. heldreichii (Schltr.) E.Nelson Grecja i Turcja
      • Ophrys scolopax var. minutula (Gölz & H.R. Reinhard) H.A. Pedersen & Faurh - Turcja, greckie wyspy
      • Ophrys scolopax subsp. rhodia (H.Baumann & Künkele) H.A. Pedersen & Faurh. - Greckie wyspy
      • Ophrys scolopax subsp. scolopax - od Portugalii po Iran Ophrys speculum 
    • Ophrys speculum Link – Mirror Bee-orchid, Mirror Orchid - od Portugalii po Syrię
      • Ophrys speculum subsp. lusitanica O.Danesch & E.Danesch - Półwysep Iberyjski
      • Ophrys speculum subsp. regis-ferdinandii (Acht. & Kellerer ex Renz) Soó - Turcja, greckie wyspy
      • Ophrys speculum subsp. speculum - od Portugalii po Syrię
    • dwulistnik pajęczy Ophrys sphegodes Mill. - od Brytanii do Iranu
      • Ophrys sphegodes nothosubsp. jeanpertii (E.G. Camus) Del Prete & Conte - Francja, Hiszpania, Bałkany (mieszaniec podgatunku O. sphegodes subsp. araneola × O. sphegodes subsp. sphegodes)
      • Ophrys sphegodes subsp. aesculapii (Renz) Soó ex J.J.Wood - Grecja
      • Ophrys sphegodes subsp. araneola (Rchb.) M.Laínz - Europa Zachodnia, Bałkany
      • Ophrys sphegodes subsp. atrata (Rchb.f.) A.Bolòs - od Portugalii po Serbię
      • Ophrys sphegodes subsp. aveyronensis J.J.Wood - Francja, Hipszania
      • Ophrys sphegodes subsp. catalcana Kreutz - Tracja
      • Ophrys sphegodes subsp. cretensis H.Baumann & Künkele - Kreta i ine greckie wyspy
      • Ophrys sphegodes subsp. epirotica (Renz) Gölz & H.R.Reinhard - Albania, Grecja
      • Ophrys sphegodes subsp. gortynia H.Baumann & Künkele - Kreta i ine greckie wyspy
      • Ophrys sphegodes subsp. helenae (Renz) Soó & D.M.Moore - Albania, Grecja
      • Ophrys sphegodes subsp. mammosa (Desf.) Soó ex E.Nelson - od Bałkanów po Turkmenistan
      • Ophrys sphegodes subsp. passionis (Sennen) Sanz & Nuet - Europa Zachodnia
      • Ophrys sphegodes subsp. sipontensis (R.Lorenz & Gembardt) H.A.Pedersen & Faurh. - Apulia
      • Ophrys sphegodes subsp. sphegodes - od Brytanii, po Węgry i Bałkany
      • Ophrys sphegodes subsp. spruneri (Nyman) E.Nelson - Kreta i inne greckie wyspy
    • Ophrys tenthredinifera Willd. - od Portugalii i Maroka po Turcję
    • Ophrys tremoris Gämperle & Gölz - Turcja
    • Ophrys ulupinara W.Hahn - Turcja
    • Ophrys umbilicata Desf. - od Bałkanów po Iran
      • Ophrys umbilicata subsp. beerii Shifman - Izrael
      • Ophrys umbilicata subsp. bucephala (Gölz & H.R.Reinhard) Biel - Turcja i greckie wyspy
      • Ophrys umbilicata subsp. calycadniensis Perschke - Turcja
      • Ophrys umbilicata subsp. flavomarginata (Renz) Faurh. - Cypr, Izrael, Syria
      • Ophrys umbilicata subsp. lapethica (Gölz & H.R.Reinhard) Faurh. - Cypr
      • Ophrys umbilicata subsp. latakiana (M.Schönfelder & H.Schönfelder) Faurh. & H.A.Pedersen - Turcja, Syria
      • Ophrys umbilicata subsp. umbilicata - od Bałkanów po Iran
    • Ophrys urteae Paulus - Turcja
    • Ophrys zagrica Gölz - Iran

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-02].
  2. 2,0 2,1 Florida Museum of Natural History: Orchid Tree: a phylogeny of epiphytes (mostly) on the tree of life (ang.). [dostęp 2010-08-02].
  3. 3,0 3,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-10].
  4. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Ophrys (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-10].
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  6. Biodiversity: Research and Conservation. www.brc.amu.edu.pl. [dostęp 2015-07-10].
  7. Helmut Baumann, Siegfried Kunkele, Richard Lorenz: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 140. ISBN 978-83-7073-698-9.