Dyngus (etymologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pojęcie dyngus najprawdopodobniej wywodzi się z języka niemieckiego od słowa dingen, co oznacza "wykupywać się", ale Zygmunt Gloger dostrzegł również podobieństwo do niemieckiego słowa dünguuss (kałamarz, chlust wody)[1].

Etymologia słowa[edytuj]

Dyngus, po słowiańsku dyngus nazywał się również włóczebny i był związany z ekspedycją w praktykach słowiańskiego folkloru [2]. Kolędnicy odwiedzający poszczególne domostwa zazwyczaj otrzymywali podarunki z zaopatrzeniem na drogę, pod groźbą psikusa bądź oblania wodą. W niektórych regionach pojęcia dyngus i dyngowanie, do dziś są wyróżniane jako pochód i wymuszanie datków, ale w wielu regionach już tak nie jest[3]. Szczególnym przypadkiem jest opolszczyzna, jest tam praktykowany obrzęd chodzenia z niedźwiedziem i pojęcie dyngus nie jest przy nim stosowane, a należałoby się tego spodziewać.

Innym argumentem przeczącym niemieckiemu pochodzeniu słowa dyngus może być dziełko anonimowego szlachcica pt. Postępek prawa czartowskiego przeciw rodzajowi ludzkiemu wydane w 1570 r w Brześciu Litewskim przez Cypriana Bazylika. Otóż wśród około setki różnych diabłów, szatanów, ich sióstr i pomocnic autor wymienia z nazwy 33 diabły polskie, wśród nich Dyngusa [4].

Pojęcia wywodzące się od niemieckiego dingen, bądź dunguss po za Polską są używane w Czechach[5].

Tożsamość ze śmigusem[edytuj]

Śmigus i Dyngus przez długi czas były odrębnymi zwyczajami. Z czasem tak się zlały ze sobą w jeden, że przestano rozróżniać który na czym polega. Wyrazem tego było pojawienie się w Słowniku poprawnej polszczyzny Stanisława Szobera zbitki śmigus-dyngus[potrzebny przypis].

W niektórych regionach darowizna składana kolędnikom jest nazywana śmigusem lub wariantem tego słowa[6]. W encyklopedii Hanny Szymanderskiej pojęcie szmigus funkcjonuje już jako synonim dla słowa dingen oraz pojęć takich jak dyng, szmigus, wykup lub datek [7]. Kolejnym dowodem na zbieżność między tymi pojęciami jest to, że na Kaszubach (gdzie oblewanie się wodą nie jest praktykowane[8]) Poniedziałek Wielkanocny jest nazywany dëgòsem[9], a chłostanie dziewcząt jest określane jako dëgòwanié[10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Zygmunt Gloger, "Encyklopedia staropolska – Dyngus, śmigus", T. 3, Warszawa 1900-1903
  2. Hanna Szymanderska, Polska Wielkanoc, Wyd. GLOBAL, Warszawa 1991, s.52 i dalsze
  3. Śmigus-dyngus – Lany Poniedziałek w tradycji ludowej | NaLudowo.pl - Folklor, Etno Design, Kultura Ludowa, naludowo.pl [dostęp 2017-11-17] (pol.).
  4. Roman Bugaj, Nauki tajemne w Polsce w dobie odrodzenia, Ossolineum, Wrocław, Warszawa, itd. 1976
  5. binovačka – Wikislovník, cs.wiktionary.org [dostęp 2017-11-17] (cz.).
  6. Naše řeč – Kraslice, nase-rec.ujc.cas.cz [dostęp 2017-11-17] (cz.).
  7. Hanna Szymanderska, Polska Wielkanoc, Wyd. GLOBAL, Warszawa 1991, s.52 i dalsze
  8. http://podroze.dziennik.pl/artykuly/115030,skad-sie-wzial-smigus-dyngus.html
  9. csb:Jastrë
  10. csb:Jastrowi Pòniedzôłk