Dysmorfofobia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dysmorfofobia
ICD-10 F45.2
Dysmorfofobia (nieurojeniowa)
DiseasesDB 33723

Dysmorfofobia lub cielesne zaburzenie dysmorficzne (ang. Body Dysmorphic Disorder, BDD) – zaburzenie psychiczne, charakteryzujące się występowaniem ciągłych obaw związanych z przekonaniem o nieestetycznym wyglądzie lub budowie ciała[1]. Termin ma pochodzenie greckie. Słowo dysmorfia oznaczało w języku greckim brzydotę, szczególnie twarzy. Osoby z BDD zaabsorbowane są jednym lub wieloma defektami ciała, które przez innych są niezauważane lub spostrzegane są za niewielkie. Wady wyglądu mogą być ocenianie w mniej lub bardziej negatywny sposób np. mogą być uważane za nieatrakcyjne, ohydne lub nawet powodujące wygląd "jak u potwora". Obawy są intruzywne, niechciane, absorbujące czasowo (średnio 3-8 godzin dziennie) i zwykle trudne do kontrolowania. W odpowiedzi na obawy, pojawiają się powtarzające się zachowania lub myśli, którym towarzyszy lęk lub dysforia. Zachowania mają na celu poprawę, ukrycie wad, a także upewnienie się, co do wyglądu (np. częste przeglądanie się w lustrzanych odbiciach). W myślach, osoba z BDD, może bezustannie porównywać swój wygląd z innymi. Zaabsorbowanie wyglądem powoduje cierpienie i negatywnie wpływa na ważne sfery życia (np. utrudnia wchodzenie w związki czy podjęcie pracy)[2].

Przekonanie o wadach cielesnych bywa tak dotkliwe, że może popychać do samobójstwa. W badaniach amerykańskich stwierdzono, że myśli samobójcze występują u 78% chorych, a 24-28% podejmuje próbę odebrania sobie życia. Niewykluczone, że samobójstwa chorych z tym zaburzeniem zdarzają się częściej niż wśród chorych na zaburzenia depresyjne, zaburzenia afektywne dwubiegunowe i zaburzenia odżywiania. Większość chorych nie zawiera związku małżeńskiego[3].

W klasyfikacji ICD-10, dysmorfofobia należy do zaburzeń hipochondrycznych[4]. W DSM-5, wraz z m.in. zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym, patologicznym zbieractwem, trichotillomanią, została wydzielona do nowej grupy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i podobnych[2].

W badaniach przeprowadzonych pod kierownictwem dr Katharine Philips na ponad 500 chorych wskazano, na jakich częściach ciała koncentruje się ich uwaga[5]:

  • skóra (73%)
  • włosy (56%)
  • nos (37%)
  • waga (22%)
  • brzuch (22%)
  • piersi/brodawki (21%)
  • oczy (20%)
  • uda (20%)
  • zęby (20%)
  • nogi (ogólnie) (18%)
  • budowa ciała/struktura kości (16%)
  • twarz (14%)
  • rozmiar/kształt twarzy (12%)
  • wargi (12%)
  • pośladki (12%)
  • podbródek (11%)
  • brwi (11%)
  • biodra (11%)
  • uszy (9%)
  • ramię/przedramię (9%)
  • talia (9%)
  • genitalia (8%)
  • policzki/kości policzkowe (8%)
  • łysina (8%)
  • wzrost (7%)
  • rozmiar/kształt głowy (6%)
  • czoło (6%)
  • stopy (6%)
  • dłonie (6%)
  • szczęka (6%)
  • usta (6%)
  • plecy (6%)
  • palce (5%)
  • szyja (5%)
  • łopatki (3%)
  • kolana (3%)
  • palce u nóg (3%)
  • kostki u nóg (2%)
  • mięśnie twarzy (1%)

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

Kryteria diagnostyczne cielesnego zaburzenia dysmorficznego według klasyfikacji DSM-5[2]

  1. Zaabsorbowanie jednym lub kilkoma spostrzeganymi defektami lub wadami w wyglądzie, które są niezauważalne lub uważane za niewielkie przez innych.
  2. W jakimkolwiek momencie trwania zaburzenia, w odpowiedzi na obawy o wygląd, u osoby pojawiały się powtarzające się zachowania (np. przeglądanie się w lustrach, nadmierne dbanie o wygląd, uszkadzanie skóry, ciągłe upewnianie się co do wyglądu) lub powtarzające się myśli (np. porównywanie swojego wyglądu z wyglądem innych).
  3. Zaabsorbowanie powoduje klinicznie znaczący dystres lub upośledzenie w społecznej, zawodowej lub innej ważnej sferze funkcjonowania osoby.
  4. Zaabsorbowanie wyglądem nie może być lepiej wytłumaczone przez obawy związane z nadmiarem tkanki tłuszczowej lub wagą ciała, u osób, których objawy spełniają kryteria diagnostyczne któregoś z zaburzeń odżywiania.

Należy doprecyzować czy zaburzenie dotyczy muskulatury (dysmorfia mięśniowa): osoba jest zaabsorbowana obawą o niedostatecznie silnej budowie ciała lub niewystarczającej muskulaturze. Ten podtyp określany jest nawet wtedy, gdy osoba jest nadmiernie zaabsorbowana innymi aspektami wyglądu (co często występuje).

Należy określić poziom wglądu, dotyczący wierzeń na temat dysmorfii ciała (np. "Jestem brzydki" lub "jestem zdeformowany")

  • Dobry lub wystarczający wgląd: osoba dostrzega, że wierzenia związane z zaburzeniem na pewno (lub prawdopodobnie) są nieprawdziwe (lub mogą być nieprawdziwe).
  • Słaby wgląd: osoba uważa, że obawy, dotyczące ciała, są najprawdopodobniej prawdziwe.
  • Brak wglądu/przekonania urojeniowe: osoba jest całkowicie przekonana o tym, że obawy dotyczące ciała są prawdziwe.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Istnieje ograniczona ilość badań nad skutecznością leczenia BDD. Z psychoterapii poleca się terapie poznawczo-behawioralną (ang. cognitive-behavioral therapy – CBT), najlepiej zawierającą technikę ekspozycji i powstrzymania reakcji (ang. exposure with response prevention – ERP)[6][7][8]. Skuteczność sprawdzana była w randomizowanych badaniach (niektóre posiadały grupy porównawcze z aktywnym leczeniem)[9][10][11]. Powstają też programy CBT, które mogą być przeprowadzane, z pomocą psychoterapeuty, przez internet[12][13].

Testowane są też terapie tzw. "trzeciej fali" CBT (pierwsze badania): np. terapia metapoznawcza (ang. metacognitive therapy) czy terapia akceptacji i zaangażowania (ang. acceptance and commitment therapy), ale jest zbyt wcześnie, by którąś rekomendować[8][14]. Postuluje się tworzenie metod zorientowane na korektę nieprawidłowości w przetwarzaniu informacji wzrokowej (błędy w identyfikacji emocji, walorów estetycznych, rozpoznawaniu i całościowym przetwarzaniu twarzy), które często dotyczą osoby z BDD[15].

Z leków zaleca się leki przeciwdepresyjne, a dokładniej: escitalopram, fluoksetynę, fluwoksaminę (SSRI) i klomipraminę (TCA), w dawkach podobnych jak przy zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym[6][7][8][16].

Zakłada się, że w wypadku dysmorfii mięśniowej, leczenie powinno wyglądać podobnie, jak w wypadku BDD[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Lew-Starowicz: Słownik Encyklopedyczny Miłość i Seks. Wydawnictwa Europa, 1999. ISBN 83-87977-17-9.
  2. a b c American Psychiatric Association, Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5., Arlington, VA: American Psychiatric Association, 2013, s. 235-264, ISBN 978-0-89042-554-1, OCLC 830807378.
  3. Stanisław Porczyk, Dysmorfobia. Pomocnik Psychologiczny, 12 kwietnia 2007 (bezpłatny dodatek do „Polityki”).
  4. Zaburzenia hipochondryczne według ICD-10.
  5. Katharine A. Phillips: The broken mirror: understanding and treating body dysmorphic disorder. Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 56. ISBN 978-0-19-516718-4.
  6. a b Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Katharine A. Phillips i inni, Body Dysmorphic Disorder: Treating an Underrecognized Disorder, „American Journal of Psychiatry”, 165 (9), 2008, s. 1111–1118, DOI10.1176/appi.ajp.2008.08040500, ISSN 0002-953X, PMID18765493, PMCIDPMC2716131.
  7. a b Jonathan C. Ipser, Candice Sander, Dan J. Stein, Pharmacotherapy and psychotherapy for body dysmorphic disorder, „Cochrane Database of Systematic Reviews 2009, Issue 1. Art. No.: CD005332”, 2009, DOI10.1002/14651858.cd005332.pub2.
  8. a b c Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Kevin Hong, Vera Nezgovorova, Eric Hollander, New perspectives in the treatment of body dysmorphic disorder, „F1000Research”, 7, 2018, DOI10.12688/f1000research.13700.1, ISSN 2046-1402, PMID29636904, PMCIDPMC5871801.
  9. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Stefan G. Hofmann i inni, The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses, „Cognitive Therapy and Research”, 36 (5), 2012, s. 427–440, DOI10.1007/s10608-012-9476-1, ISSN 0147-5916, PMID23459093, PMCIDPMC3584580.
  10. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Angélica M Prazeres, Antônio L Nascimento, Leonardo F Fontenelle, Cognitive-behavioral therapy for body dysmorphic disorder: a review of its efficacy, „Neuropsychiatric Disease and Treatment”, 9, 2013, s. 307-316, DOI10.2147/ndt.s41074, ISSN 1176-6328, PMID23467711, PMCIDPMC3589080.
  11. Amy Harrison i inni, Cognitive-behavioral therapy for body dysmorphic disorder: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials, „Clinical Psychology Review”, 48, 2016, s. 43–51, DOI10.1016/j.cpr.2016.05.007, ISSN 0272-7358.
  12. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Jesper Enander i inni, Therapist guided internet based cognitive behavioural therapy for body dysmorphic disorder: single blind randomised controlled trial, „British Medical Journal”, 352, 2016, i241, DOI10.1136/bmj.i241, ISSN 1756-1833, PMID26837684, PMCIDPMC4737850.
  13. Jesper Enander, Etiology, prevalence, and development of a novel treatment for body dysmorphic disorder (rozprawa doktorska), Stockholm, Sweden: Karolinska Institutet, 2017, ISBN 978-91-7667-629-3.
  14. Mehdi Rabiei i inni, Metacognitive therapy for body dysmorphic disorder patients in Iran: Acceptability and proof of concept, „Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry”, 43 (2), 2012, s. 724–729, DOI10.1016/j.jbtep.2011.09.013, ISSN 0005-7916.
  15. F. Beilharz i inni, A systematic review of visual processing and associated treatments in body dysmorphic disorder, „Acta Psychiatrica Scandinavica”, 136 (1), 2017, s. 16–36, DOI10.1111/acps.12705, ISSN 0001-690X.
  16. Publikacja w otwartym dostępie – możesz ją bezpłatnie przeczytać Katharine A. Phillips, Eric Hollander, Treating body dysmorphic disorder with medication: Evidence, misconceptions, and a suggested approach, „Body Image”, 5 (1), 2008, s. 13–27, DOI10.1016/j.bodyim.2007.12.003, ISSN 1740-1445, PMID18325859, PMCIDPMC2705931.
  17. Mitchell L. Cunningham i inni, Muscle Dysmorphia: An Overview of Clinical Features and Treatment Options, „Journal of Cognitive Psychotherapy: An International Quarterly”, 31 (4), 2017, s. 255-271, DOI10.1891/0889-8391.31.4.255.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.