Dzióbica głaszczkówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzióbica głaszczkówka
Pterostoma palpina
(Clerck, 1759)
Ilustracja
Rozpięty samiec
Ilustracja
Samiec w spoczynku
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Rząd motyle
Podrząd Glossata
Rodzina garbatkowate
Podrodzina Notodontinae
Plemię Notodontini
Rodzaj dzióbica
Gatunek dzióbica głaszczkówka
Synonimy
  • Phalaena palpina Clerk, 1759
  • Pterostoma palpinum Clerk, 1759
  • Pterostoma salicis Germar, 1812
  • Pterostoma tachengensis Cai, 1979

Dzióbica głaszczkówka[1], dzióbica słomka[2] (Pterostoma palpina) – gatunek motyla z rodziny garbatkowatych. Zamieszkuje Eurazję, od Półwyspu Iberyjskiego i Irlandii po Chiny i Rosyjski Daleki Wschód. Gąsienice żerują na drzewach liściastych, głównie wierzbach i topolach. Osobniki dorosłe aktywne nocą.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1759 roku przez Carla Alexandra Clercka pod nazwą Phalaena palpina[3][4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Imago zamaskowane na korze
Gąsienica

Motyl o krępym ciele[5] i rozpiętości skrzydeł sięgającej od 45 do 50 mm[1]. Głowa jest zaopatrzona w nieowłosione oczy złożone i słabo rozwiniętą ssawkę, natomiast pozbawiona jest przyoczek. Obustronnie grzebykowane czułki osiągają niemal połowę długości przedniego skrzydła i wykazują dymorfizm płciowy, u samicy mając delikatniejsze i krótsze ząbki niż u samca. Bardzo charakterystyczna jest budowa głaszczków. Są one bardzo długie, kosmato owłosione i sterczą ku przodowi tworząc „dzióbek”. Gęste owłosienie tułowia tworzy na jego grzbietowej stronie sterczący czub. Skrzydła obu par są wydłużone[5]. Przednia ich para może mieć tło szarawe, ochrowożółte, białawobrunatne, żółatawobrunatne lub popielatobrunatne[5][1]. Na tle tym występują słabo wyodrębnione podłużne przepaski[1]. Dość dobrze widoczne żyłki są czarne z białym nakrapianiem, przy czym na jasnych wstęgach barwa czarna tworzy strzałkowate wzorki[5]. Krawędź zewnętrzna skrzydła jest mocno ząbkowana[5][1], zaś krawędź tylna jest wygięta i zaopatrzona w duży i szeroki ząb barwy czarnej oraz pęczek włoskowatych łusek w kącie tylnym[5]. Tło skrzydła tylnego jest jasnoszare lub popielatobrunatne[5][1]. Długi odwłok u samca wieńczy podwójny pędzelek włosków[5].

Gąsienice bywają ubarwione niebieskawozielono z białym pasem bocznym lub żółtawozielono z żółtym pasem bocznym; w obu przypadkach pas ten może być od góry odgraniczony od tła bardzo cienką linią czarnego koloru[2].

Ekologia i występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja złożone na ściankach insektarium

Owad ten zasiedla lasy łęgowe, inne lasy liściaste i mieszane, parki, ogrody i przydrożne nasadzenia[1][6][5]. Preferuje tereny wilgotne[6]. Gąsienice są foliofagami żerującymi na liściach wierzb, topól (w tym osiki), a rzadziej olch, lip, dębów, jabłoni i klonów[1][4]. Wyrośnięte gąsienice konstruują na powierzchni gruntu lub w wierzchniej warstwie gleby oprzędy w których następuje przepoczwarczenie[1][2][6]. Owady dorosłe nie pobierają pokarmu[6]. Są aktywne nocą, w dzień przesiadując na pniach i gałęziach drzew. Przylatują do sztucznych źródeł światła[5].

W Europie Środkowej motyl ten wydaje na świat dwa pokolenia w roku. Imagines pierwszego pokolenia latają od kwietnia do czerwca, a gąsienice żerują w czerwcu i lipcu. Drugie pokolenie motyli lata od czerwca do sierpnia, a gąsienice żerują od lipca do września. Zimowanie odbywa się w stadium poczwarki[2][1].

Gatunek palearktyczny[4]. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburgu, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Mołdawii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. Występuje na niektórych wyspach Morza Śródziemnego, w tym Korsyce, Sardynii i Sycylii[3]. Dalej na wschód sięga przez azjatycką część Turcji, Zakaukazie, Azję Środkową, Irak, Syberię i Mongolię po Chiny i Rosyjski Daleki Wschód[4]. W Polsce jest gatunkiem pospolitym[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Krzysztof Jonko: Pterostoma palpina (Clerck, 1759). W: Lepidoptera Mundi [on-line]. [dostęp 2020-12-11].
  2. a b c d e J. Heintze: Motyle Polski (wyd. II). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1990.
  3. a b Pterostoma palpina (Clerck, 1759). W: Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2020-12-11].
  4. a b c d Markku Savela: Pterostoma Germar, 1812. W: Funet.fi [on-line]. [dostęp 2020-12-11].
  5. a b c d e f g h i j Edward Sołtys: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVII Motyle – Lepidoptera, zeszyt 47-50. Notodontidae, Thaumetopoeidae, Thyatriridae, Drepanidae. Warszawa: PWN, Polski Związek Entomologiczny, 1965.
  6. a b c d Pterostoma palpina – Dzióbica głaszczkówka (Dzióbica słomka). W: Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2020-12-10].