Działoszyn

Działoszyn
	miasto w gminie miejsko-wiejskiej
	; Panorama miasta
Herb	Flaga
Państwo	Polska
Województwo	łódzkie
Powiat	pajęczański
Gmina	Działoszyn
Prawa miejskie	1412–1870, 1994
Burmistrz	Rafał Drab (od 2010)
Powierzchnia	4,94 km²
Populacja (31.12.2023); • liczba ludności; • gęstość	; 5239; 1060,5 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 43
Kod pocztowy	98-355
Tablice rejestracyjne	EPJ
	Położenie na mapie gminy Działoszyn Działoszyn
	Położenie na mapie Polski Działoszyn
	Położenie na mapie województwa łódzkiego Działoszyn
	Położenie na mapie powiatu pajęczańskiego Działoszyn
	51°07′01″N 18°51′55″E/51,116944 18,865278
TERC (TERYT)	1009014
SIMC	0703026
	Urząd miejskiul. Piłsudskiego 21; 98-355 Działoszyn
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Informacje w Wikipodróżach
	Hasło w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Działoszyn – miasto w środkowo-południowej Polsce, w województwie łódzkim, w powiecie pajęczańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Działoszyn, położone na obszarze historycznej ziemi wieluńskiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa sieradzkiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2023 r. miasto liczyło 5239 mieszkańców^[2]

Działoszyn leży nad Wartą, tuż przy jej przełomie.

Historia

Do 1939 r.

Osada lokowana na prawie magdeburskim, prawa miejskie uzyskała w 1412. Pełniła istotną rolę szlaku handlowym między Rusią a Śląskiem. Ważny ośrodek kalwinizmu i braci polskich. Działoszyn został doszczętnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego. Od czasu rozbiorów trafił pod panowanie pruskie, a od 1809 roku został częścią Księstwa Warszawskiego.

Aż do wielkiego pożaru, w którym spłonęła – z powodu drewnianej zabudowy – cała miejscowość, w Działoszynie istniała synagoga o bardzo dużym znaczeniu w skali kraju.

II wojna światowa

Podczas wojny obronnej 1939 roku miejsce ciężkich walk 30 Dywizji Piechoty gen. Leopolda Cehaka. Działoszyn został doszczętnie zniszczony w dniach 1–3 września wskutek bombardowań przez lotnictwo niemieckie, ostrzału artylerii i podpaleń^[4]. Podczas okupacji miejscową ludność żydowską wywieziono do obozów koncentracyjnych.

Czasy powojenne

Od lat 60. XX w. trwał ponowny okres odbudowy. Budowa cementowni Warta w Działoszynie^[5] znacznie wpłynęła na okoliczne tereny. Zakład przemysłowy uruchomiono w 1964 roku^[5]. W miejscowości i siedzibie powiatu, Pajęcznie, zbudowano nowe osiedla bloków mieszkalnych. 1 stycznia 1994 roku. Działoszyn odzyskał prawa miejskie.

Gospodarka

W XIX wieku w Działoszynie istniała fabryka tytoniu i cygar Kronenberga.

Od stycznia 1986 w Działoszynie funkcjonuje zakład Z.P.O i W „ALMAR”, zajmujący się przetwórstwem owoców i warzyw.

W 1993 r. została tutaj założona fabryka lodów i mrożonek „Anita”^[6].

Transport

Transport drogowy

Przez Działoszyn przebiega droga krajowa oraz dwie drogi wojewódzkie:

droga krajowa nr 42 relacji Namysłów – Kluczbork – Działoszyn – Pajęczno – Radomsko – Ostrowiec Świętokrzyski
droga wojewódzka nr 486 relacji Działoszyn – Wieluń
droga wojewódzka nr 491 relacji Działoszyn – Częstochowa.

Transport kolejowy

W pobliżu Działoszyna przebiega linia kolejowa nr 131, na której znajduje się stacja kolejowa Działoszyn (zamknięta dla ruchu pasażerskiego w 2009 r.).

Turystyka

Urząd Miasta i Gminy w Działoszynie – widok z lotu ptaka

Stanica kajakowa w Działoszynie – widok z lotu ptaka

Na końcu ulicy Zamkowej, na starym mieście znajduje się późnorenesansowy pałac Męcińskich. Obecnie mieści się tam sala wystawowa, sale konferencyjne, galeria lokalnych artystów i restauracja. Dookoła pałacu rozpościera się park, założony na wzór angielski i francuski. Za rynkiem (Placem Wolności) przy ul. Kościelnej stoi kościół pw. Znalezienia Krzyża św. i św. Marii Magdaleny, z XIV wieku.

Rekreacja

Na wyspie (teren rekreacji i wypoczynku mieszkańców) znajduje się las, plac zabaw, siłownia, oraz boisko sportowe. Przy drodze wylotowej w kierunku cementowni „Warta” znajduje się stadion klubu piłkarskiego Warta Działoszyn; są tam również korty tenisowe, pole do gry w mini golfa, siłownia, pumptrack, skatepark i boisko do koszykówki.

Przyroda

Od strony zachodniej i południowo-wschodniej Działoszyn otacza las. Na zachodzie, w Załęczańskim Parku Krajobrazowym znajdują się formy skał wapiennych i skamieniałości, głównie amonity.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2023^[2]:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
Jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
Populacja	5239	100	2739	52,28	2500	47,72

Ludzie związani z Działoszynem

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Działoszynem.

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Działoszynie.

Zabytki

Z tym tematem związana jest kategoria: Zabytki w Działoszynie.

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa^[8] na listę zabytków wpisane są obiekty:

kościół parafialny pw. św. Marii Magdaleny z przełomu XVIII i XIX wieku (nr rej.: 646 z 30.08.1967); 2022 w czasie przebudowy drogi wojewódzkiej nr 486 odkryto pozostałości cmentarza przykościelnego sprzed 300 lat^[9]
dzwonnica (nr rej.: 647 z 30.08.1967)
pałac Męcińskich z XVIII wieku, przebudowany w XX wieku (nr rej.: 248 z 30.08.1967)
elektrownia wodna z drewnianym budynkiem (nr rej.: 347 z 6.10.1986)

Szkolnictwo

Na terenie miasta działają:

Żłobki:

Żłobek im. Kubusia Puchatka

Przedszkola:

Publiczne Miejskie Przedszkole

Szkoły podstawowe:

Szkoła Podstawowa im. św. Jana Pawła II

Szkoły ponadpodstawowe:

Zespół Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie

Sport

W Działoszynie działa klub sportowy Warta Działoszyn. Prowadzi dwie sekcje: piłki nożnej i siatkówki.

Piłka nożna KS Warta Działoszyn (dawniej: Budowlani Działoszyn), występuje obecnie w lidze okręgowej (spadek w sezonie 2024/2025). Założony został 6 kwietnia 1965. Swoją profesjonalną karierę rozpoczął tu w sezonie 1983/84 Robert Warzycha.

Sekcja siatkówki męskiej KS Warta Działoszyn istnieje od roku 2004. W sezonie 2006/2007 Warta występowała w II lidze.

Wspólnoty wyznaniowe

Kościół rzymskokatolicki:
- parafia św. Marii Magdaleny
- parafia bł. Michała Kozala

Podział administracyjny

Obszar miasta Działoszyna podzielony jest na 3 jednostki pomocnicze gminy, nazwane przez Radę Gminy Działoszyn osiedlami. Wyróżnione są one numerami od 1 do 3^[10]. W rejestrze TERYT wyróżnionych jest 5 integralnych części miasta. Są to^[11]:

Zobacz też

Przypisy

↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2022 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 7 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-08] .
↑ ^a ^b ^c Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2024-05-15].
↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 28340.
↑ BeataB. Pieczykura BeataB., Działoszyn pamięta [online], niedziela.pl [dostęp 2026-03-23] .
↑ ^a ^b Historia firmy [online], Cementownia Warta S.A. [dostęp 2026-03-23] .
↑ O firmie. oficjalna strona [dostęp 2019-06-13].
↑ Działoszyn w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
↑ NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 2008-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
↑ Zbigniew Rybczyński: Pod drogą w Działoszynie archeolodzy odsłonili cmentarz przykościelny sprzed wieków. 2022-10-10. [dostęp 2022-10-11].
↑ Uchwały w sprawie uchwalenia i zmian statutu. Urząd Miasta i Gminy Działoszyn. [dostęp 2017-02-27].
↑ Rejestr TERYT.

Linki zewnętrzne

Działoszyn, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 263 .
Łaże, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 618 .
Oficjalna strona internetowa
Historia Żydów w Działoszynie na portalu Wirtualny Sztetl

[gus2022-1] Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2022 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 7 grudnia 2022 [dostęp 2022-12-08] .

[gus_lud-2] Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2024-05-15].

[prng-3] Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 28340.

[4] BeataB. Pieczykura BeataB., Działoszyn pamięta [online], niedziela.pl [dostęp 2026-03-23] .

[:0-5] Historia firmy [online], Cementownia Warta S.A. [dostęp 2026-03-23] .

[6] O firmie. oficjalna strona [dostęp 2019-06-13].

[populacja2016-7] Działoszyn w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09] , liczba ludności na podstawie danych GUS.

[8] NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 2008-09-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].

[9] Zbigniew Rybczyński: Pod drogą w Działoszynie archeolodzy odsłonili cmentarz przykościelny sprzed wieków. 2022-10-10. [dostęp 2022-10-11].

[jednpom-10] Uchwały w sprawie uchwalenia i zmian statutu. Urząd Miasta i Gminy Działoszyn. [dostęp 2017-02-27].

[11] Rejestr TERYT.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

Miasta na prawach powiatu	Łódź Piotrków Trybunalski Skierniewice
Miasta powiatowe	Bełchatów Brzeziny Kutno Łask Łęczyca Łowicz Opoczno Pabianice Pajęczno Poddębice Radomsko Rawa Mazowiecka Sieradz Tomaszów Mazowiecki Wieluń Wieruszów Zduńska Wola Zgierz
Miasta gminne	Aleksandrów Łódzki Białaczów Biała Rawska Błaszki Bolesławiec Bolimów Dąbrowice Drzewica Działoszyn Głowno Grabów Inowłódz Jeżów Kamieńsk Kiernozia Koluszki Konstantynów Łódzki Krośniewice Lutomiersk Lututów Osjaków Ozorków Parzęczew Piątek Przedbórz Rozprza Rzgów Stryków Sulejów Szadek Tuszyn Ujazd Uniejów Warta Wolbórz Zelów Złoczew Żarnów Żychlin

Miasto	Działoszyn
Wsie	Bobrowniki Draby Grądy Kabały Kapituła Kiedosy Kolonia Lisowice Lisowice Młynki Niżankowice Raciszyn Sadowiec-Wieś Sęsów Szczepany Szczyty Szczyty-Las Trębaczew Węże Zalesiaki Zalesiaki-Pieńki
Kolonie	Pieńki Posmykowizna Sadowiec-Niwa Sadowiec-Pieńki Sadowiec-Wrzosy
Części miasta	Bugaj Pod Łąkami
Części wsi	Bugaj Folwark Łąki Osiedle Szczyty-Błaszkowizna Wójtostwo
Przysiółki wsi	Bugaj Kuźnica Patoki Małe Tasarze
Zniesiona część wsi	Źródła

Miasta	Działoszyn Pajęczno
Gminy miejsko-wiejskie	Działoszyn Pajęczno
Gminy wiejskie	Kiełczygłów Nowa Brzeźnica Rząśnia Siemkowice Strzelce Wielkie Sulmierzyce

Przynależność wojewódzka	gubernia kaliska (1867–1915) woj. łódzkie (II RP) (1919–39) woj. łódzkie (1945–75)
Miasta	Bolesławiec (do 1870 i 1915–19) Działoszyn (do 1870) Lututów (1836–1870) Praszka (do 1870 i od 1919) Wieluń Wieruszów (do 1870 i 1915–54 →)
Gminy wiejskie (1867–1954 i 1973–75)	Biała (od 1953) Bolesławiec (1919–48) Bolesławiec (1867–1915 i 1949-54) Chotynin (1915–1948) Czajków (1953–54) Czarnożyły (od 1953) Czastary (do 1954) Działoszyn (do 1954) Dzietrzkowice (do 1953) Galewice (do 1954) Kamionka (do 1953) Kiełczygłów (do 1954) Konopnica (1867-1916 i od 1919) Kraszewice (1953–54) Kurów (do 1954) Kuźnica Grabowska (do 1953) Lututów Łubnice (1953–54) Mierzyce (do 1954) Mokrsko Naramice (do 1954) Nowa Wieś (1916-19) Olewin (1953–54) Osjaków (1915–17 od 1953) Ostrówek (od 1953) Pątnów (od 1953) Praszka (od 1870) Radoszewice (do 1915 i 1917–53) Rudniki Siemkowice (do 1954) Skomlin Skrzynki (do 1953) Skrzynno (do 1953) Sokolniki (do 1954) Starzenice (do 1953) Strojec (do 1870) Wieluń (od 1973) Wieruszów (1870–1919) Wierzchlas (od 1973) Wydrzyn (do 1953)
Gromady (1954–72)	Biała (1954–72) Bieniądzice (1954–58) Bolesławiec (1954 →) Bugaj (1954–56) Chorzew (1954–55 →) Chorzyna (1956–58) Chotów (1954–59) Cieciułów (1956–72) Czajków (1954 →) Czarnożyły (1954–72) Czastary (1954 →) Dalachów (1954–61) Dąbrowa (1954–59) Dębicze (1954 →) Dolina Czernicka (1954–58) Drobnice (1954–58) Dymki (1954–59) Działoszyn (1954–55 →) Dzietrzkowice (1954–72) Dzietrzniki (1954–72) Galewice (1954 →) Gaszyn (1954–59) Huta (1954–55 →) Jaworzno (1954–68) Kiełczygłów (1954–55 →) Komorniki (1954–61) Konopnica (1954–72) Kowale (1954–72) Kraszewice (1954 →) Krzeczów (1954–55 → i ←~~1958~~) Krzyworzeka (1954–61) Kuźnica Grabowska (1954 →) Kuźnica Strobińska (1954–56) Lipnik (1954–55 →) Lututów (1954–72) Łagiewniki (1954–57) Łubnice (1954 →) Małyszyn (1954–58) Masłowice (1959) Mielcuchy (1954 →) Mieleszyn (1954 →) Mierzyce (1954–72) Młynisko (1954–68) Mokrsko (1954–72) Naramice (1954–72) ~~Niemojew~~ (←~~1958~~) Ochędzyn (1954 →) Olewin (1954–72) Osiek (1954 →) Osjaków (1954–72) Ostrówek (1954–72) Ostrówek (1954 →) Ożarów (1954–72) Ożegów (1954–55 →) Parcice (1954 →) Pątnów (1954–72) Pichlice (1954 →) Pieczyska (1954 →) Popowice (1954–61) Przedmoście (1954–59) Przywóz (1954–58) Raciszyn (1954–55 →) Radoszewice (1954–61 →) Raducki Folwark (1954–58) Ruda (1954–72) Rudniki (1954–72) Siemkowice (1954–55 →) Skomlin (1954–72) Skrzynno (1954–58) Sokolniki (1954 →) Strojec (1954–59) Szczyty (1954–55 →) Szynkielów (1954–61) Świątkowice (1954–59) Trębaczew (1954–55 →) Turów (1954–72) Walichnowy (1954 →) Węglewice (1954 →) Wielgie (1954–68) Wierzbie (1954–61) Wierzchlas (1954–72) Wola Rudlicka (1954–57) Wójcin (1954 →) Wróblew (1954–59) Wygiełdów (1954–59) Załęcze Małe (1954–72) Żdżary (1954 →) Żytniów (1954–72)