Dziewięciornik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dziewięciornik
Ilustracja
Dziewięciornik błotny
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd dławiszowce
Rodzina dławiszowate
Rodzaj dziewięciornik
Nazwa systematyczna
Parnassia L.
Sp. Pl. 273. 1753
Typ nomenklatoryczny
Parnassia palustris L.[2]
Synonimy

Enneadynamis Bubani[2]

Dziewięciornik (Parnassia L.) – rodzaj roślin zielnych należący do rodziny dławiszowatych. Należy tu około 70 gatunków. Dawniej włączany do rodziny skalnicowatych, jednak badania genetyczne wykazały, że z innymi zaliczanymi tam roślinami jest odlegle spokrewniony. Rośliny tu należące są wieloletnimi roślinami zielnymi występującymi w strefy umiarkowanej półkuli północnej. Najliczniej występują w południowej i południowo-wschodniej Azji (w Chinach rośnie 49 endemitów z tego rodzaju)[3]. Do polskiej flory należy dziewięciornik błotny (Parnassia palustris)[4].

Kwiat Parnassia foliosa
Parnassia kotzebuei

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny zielne, trwałe, u części przedstawicieli z kłączami lub rozłogami. Pęd wzniesiony, nierozgałęziony[5].
Liście
Skrętoległe, skupione w odziomkową rozetę, tylko u gatunków kłączowych wyrastają 1–2 liście w węzłach, poza tym zwykle z pojedynczym, rzadziej z kilkoma liśćmi łodygowymi. Liście bez przylistków, całobrzegie, z użyłkowaniem dłoniastym[5].
Kwiaty
Obupłciowe, zwykle promieniście symetryczne. Działki w liczbie 5 zrośnięte są u nasady. Płatki osiągają od 3 do 22 mm i są najczęściej dłuższe od działek. Mają barwę białą z ciemniejszymi żyłkami, rzadziej płatki są żółtawe. Pręcików jest 5, poza tym występuje 5 prątniczków. Słupek najczęściej 4-krotny (rzadziej 3- lub 5-krotny), z zalążnią górną lub wpół dolną, jednokomorową. Zalążków jest od 100 do kilku tysięcy[5].
Owoce
Torebki jajowate do kulistych, jednokomorowe, otwierające się 4 klapami, rzadziej 3 lub 5. Owoce zawierają liczne, oskrzydlone nasiona[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Jeden z rodzajów rodziny dławiszowatych Celestraceae z rzędu dławiszowców Celestraceae należącego do grupy różowych (rosids) w obrębie dwuliściennych[1].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Celestranae, rząd dziewięciornikowce (Parnassiales Nakai), rodzina dziewięciornikowate (Parnassiaceae Gray), podrodzina Parnassioideae Arn., plemię Parnassieae Dumort., rodzaj dziewięciornik (Parnassia L.)[6].

Pozycja rodzaju w systemie Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne, podklasa Rosidae, nadrząd Rosiflorae, rząd skalnicowce, rodzina skalnicowate.

Wykaz gatunków[7]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-06-09].
  2. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
  3. Gu Cuizhi (Ku Tsue-chih); Ulla-Maj Hultgård: Parnassia L.. W: Flora of China [on-line]. [dostęp 2018-06-09].
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. a b c d Peter W. Ball: Parnassia L.. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2018-06-09].
  6. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Parnassia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-20].
  7. Parnassia. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-06-11].