Dzioborożec czarny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzioborożec czarny
Anthracoceros montani[1]
(Oustalet, 1880)
Dzioborożec czarny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzioborożcowe
Rodzina dzioborożce
Rodzaj Anthracoceros
Gatunek dzioborożec czarny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Dzioborożec czarny (Anthracoceros montani) – gatunek dużego ptaka z rodziny dzioborożców. Występuje na trzech spośród wysp Archipelagu Sulu (Filipiny), z czego na dwóch być może wymarł. Krytycznie zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał francuski zoolog Émile Oustalet w 1880. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Buceros Montani[3]. Obecnie (2018) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza dzioborożca czarnego w rodzaju Anthracoceros. Uznaje go za gatunek monotypowy[4]. Pokrewieństwo dzioborożca czarnego względem innych gatunków Anthracoceros jest niejasne[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 50[5]–70 cm. Upierzenie w większości czarniawe, ogon całkowicie biały. Dziób czarny. Wokół oka widoczna naga czarniawa skóra, podobnie jak u nasady dzioba. Wierzch ciała połyskliwy, ciemnozielony. Tęczówka u samców kremowa, u samic ciemnobrązowa[6].

Zasięg, ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Dzioborożce czarne występują na Tawi-Tawi w Archipelagu Sulu (Filipiny). Odnotowywano je również na Jolo w tym samym archipelagu, gdzie być może wymarły; potrzebne są dalsze badania. Na Sanga-Sanga według BirdLife International niemal na pewno wyginęły[6]. Środowiskiem życia dzioborożców czarnych są lasy drzew dwuskrzydlcowatych, zwykle na zboczach gór[7], jednak dzioborożce występują i na nizinach[5]. Na temat pożywienia ptaków tego gatunku wiadomo niewiele. Ogólnikowe informacje mówią o owocach, jedno źródło wspomina również niewielkie jaszczurki i nasiona. Brak pewnych informacji na temat rozrodu. Być może okres lęgowy zaczyna się w marcu lub kwietniu, jako że widziano we wrześniu parę z młodym osobnikiem. Na Tawi-Tawi dzioborożce czarne gniazdują w dziuplach w wysokich drzewach. Według rdzennych mieszkańców w zniesieniu są dwa jaja, a młode opierzają się w pełni w maju lub czerwcu[7].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje dzioborożca czarnego za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered) nieprzerwanie od 1994 (stan w 2018). W XIX wieku liczebność populacji zaczęła gwałtownie spadać. Prawdopodobnie dzioborożce czarne wymarły na dwóch spośród trzech wysp, na których dawniej występowały. W 1995 lokalna ludność poinformowała o rzekomym odwiedzaniu przez dzioborożce kilku pomniejszych wysepek. Porasta je jednak bardzo niewiele pierwotnych lasów i najpewniej osiadła populacja nie byłaby w stanie się na nich utrzymać[6]. W 1894 na Tawi-Tawi dzioborożce czarne miały być bardzo liczne i przebywać w dużych stadach[8]. Między 1891 a 1971 nie obserwowano tych ptaków; podejrzewano ich wymarcie. W 1973 okazały się jednak być stosunkowo liczne w lasach tworzonych przez dwuskrzydlcowate. W połowie lat 90. XX wieku wyspy Jolo i Sanga-Sanga były całkowicie wylesione. Na Jolo ostatni raz odnotowano dzioborożca czarnego w 1883. W latach 90. XX wieku na Tawi-Tawi dokonano pojedynczych stwierdzeń. Oszacowano wówczas liczebność na niecałe 20 par[7]. W 2016 IUCN ponownie sklasyfikowało gatunek jako krytycznie zagrożony wyginięciem. BirdLife International wskazuje szacunkową liczebność rzędu 40 osobników, z czego około 27 mają stanowić dorosłe[6].

Zagrożeniem dla dzioborożców czarnych jest wycinka lasów, w tym pod plantacje olejowców gwinejskich, kauczukowców, pola uprawne i kopalnie. W pewnym okresie stosunkowo duży odsetek mieszkańców wyspy miał dostęp do broni, co mogło prowadzić do rozwoju kłusownictwa. W archipelagu Sulu brak formalnie wyznaczonych obszarów chronionych. Prowadzenie działań ochronnych utrudnia działalność militarna w rejonie[6]. W styczniu 2012 na Tawi-Tawi dwóch szwajcarskich ornitologów zostało porwanych przez członków terrorystycznej grupy Abu Sajjafa. Mimo ostrzeżeń ministerstwa przybyli na Tawi-Tawi celem zobaczenia dzioborożców czarnych[9]. Jeden z podróżników uciekł w 2014, los drugiego pozostawał nieznany przynajmniej do 2018. W styczniu 2018 prowadzono na Tawi-Tawi prace terenowe. Zlokalizowano potencjalne miejsce gniazdowania dzioborożców czarnych, jednak niepokojone przez wycinkę ptaki zaprzestały sprawdzania potencjalnej dziupli. Wówczas połać lasu, na której występowały dzioborożce, miała 10 km². Zatrudniono sześciu strażników mających doglądać tego terenu (brak formalnej ochrony) oraz opracowano koncepcję współpracy z lokalną ludnością. Polegała między innymi na sadzeniu drzew owocowych dla dzioborożców[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anthracoceros montani, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Anthracoceros montani. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Emile Oustalet. „Bulletin Hebdomadaire de l'Association Scientfique de France”. 2 (2), s. 205, 1880. 
  4. Frank Gill & David Donsker: Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes, hornbills. IOC World Bird List (v8.2), 25 czerwca 2018. [dostęp 25 października 2018].
  5. a b c Kemp, A.C., Boesman, P. & Sharpe, C.J.: Sulu Hornbill (Anthracoceros montani). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2018. [dostęp 25 października 2018].
  6. a b c d e Sulu Hornbill Anthracoceros montani. BirdLife International. [dostęp 24 października 2018].
  7. a b c Anthracoceros montani. W: praca zbiorowa: Threatened Birds of Asia: The BirdLife International Red Data Book. BirdLife International, 2001, s. 1826–1829.
  8. Bourns, Frank Swift & Worcester, Dean C.: Preliminary notes on the birds and mammals collected by the Menage scientific expedition to the Philippine Islands. 1894, s. 49.
  9. Dharel Placido: ASG man behind abduction of European birdwatchers nabbed. ABS-CBN New, 26 grudnia 2013. [dostęp 25 października 2018].
  10. Hope for the rarest hornbill in the world (commentary). Mongabay, 13 marca 2018. [zarchiwizowane z tego adresu (25 października 2018)].