Dzioborożec indyjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzioborożec indyjski
Ocyceros birostris[1]
(Scopoli, 1786)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzioborożcowe
Rodzina dzioborożce
Rodzaj Ocyceros
Gatunek dzioborożec indyjski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Dzioborożec indyjski (Ocyceros birostris) – gatunek dużego ptaka z rodziny dzioborożców. Występuje na Półwyspie Indyjskim. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Giovanni Antonio Scopoli w 1786. Holotyp pochodził z Poducherry (Wybrzeże Koromandelskie, Indie)[3][4]. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Buceros birostris[3]. Obecnie (2019) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza dzioborożca indyjskiego w rodzaju Ocyceros. Uznaje gatunek za monotypowy[5], podobnie jak autorzy HBW[4]. Przez niektórych autorów bywał umieszczany w rodzaju Tockus[6][7][8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 50[4][9]–61[6][8] cm. Dzioborożce indyjskie są dość nieforemnie zbudowane. Większość upierzenia ma barwę szarobrązową. Wyróżnia się duży zagięty dziób, u nasady opatrzony osobliwym szpiczastym wyrostkiem, u samic mniejszym, u osobników młodocianych – nieobecnym. Ogon długi, stopniowany, czarno-biało zakończony; jego ubarwienie szczególnie dobrze widać u ptaków rozkładających ogon podczas lądowania. Dziób ciemny, łupkowoszary u nasady, na górnej krawędzi dzioba, końcówce i większej części żuchwy – żółtawy lub kremowy. Tęczówka u samców ma barwę od pomarańczowobrązowej po czerwoną, u samic – brązową. Nogi koloru od ołowianego po ciemnołupkowy[6].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania dzioborożca indyjskiego rozciąga się od północno-wschodniego Pakistanu (Pendżab) poprzez południowy Nepal i północno-zachodni Bangladesz na południe przez większą część Indii (za wyjątkiem południowo-zachodnich i wschodnich wybrzeży)[4]. BirdLife International szacuje zasięg występowania na 3,02 mln km²[10].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Środowiskiem życia dzioborożców indyjskich są lasy z drzewami zrzucającymi liście, parki i świetliste cierniste zakrzewienia, zwłaszcza z porozrzucanymi figowcami[4]. Obserwowane są również w przydrożnych nasadzeniach, ogrodach oraz w pobliżu upraw i siedlisk ludzkich[6]. Te ptaki jako jedyne spośród azjatyckich dzioborożców pojawiają się na sawannowych zadrzewieniach[7]. W Nepalu dzioborożce indyjskie występują na wysokości 75–305 m n.p.m., sporadycznie do 760 m n.p.m.[9] W Indiach przeważnie odnotowywany do około 1000 m n.p.m. u podnóża Himalajów (stwierdzony w okolicy Bhimtal na około 1400 m n.p.m.)[6]. Pożywieniem dzioborożców indyjskich są głównie niewielkie owoce, zwłaszcza figi. Zjadają również różnorodne owady, jaszczurki, gryzonie i pisklęta, rzadko także płatki kwiatów[4]. Prowadzą nadrzewny tryb życia, czasami jednak schodzą na ziemię, by zbierać opadłe owoce[6]. Dzioborożce indyjskie odzywają się seriami przeszywających pisków, niekiedy następującymi bardzo szybko po sobie[4].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Dzioborożec indyjski przy dziupli gniazdowej

Rozród dzioborożców indyjskich jest słabo poznany. Jaja składane są głównie w lutym lub od maja do czerwca, pod koniec pory suchej. Możliwe, że niekiedy występuje gniazdowanie kooperatywne i w lęgach pomagają inne samce[4]. Gniazdo umieszczone jest w dziupli na wysokości około 3–8 m nad ziemią. Bywa powiększana celem pomieszczenia lęgu[6]. Niekiedy dzioborożce indyjskie wykorzystują budki lęgowe. W 2013–2017 obserwowano w Indore nietypowe gniazdowanie – w otworze obok okna, blisko 8 m nad ziemią[11]. Samica na czas wysiadywania zostaje zamknięta w gnieździe poprzez zabudowanie większości otworu dziupli błotem i jej odchodami, w czym uczestniczy wygładzając dziobem powstałą blokadę. Samiec karmi ją przez pozostały wąski otwór. Zniesienie liczy zwykle 2–3 jaja, rzadziej 4. Średnie wymiary dla 30 jaj: 41,9 na 30 mm[6].

Okres inkubacji nieznany[6]; jedno ze źródeł mówi, że żebrzące o pokarm młode słychać było przeciętnie 40 dni (n=10) po zamurowaniu samicy w gnieździe[12]. Prawdopodobnie około tygodnia po wykluciu się piskląt otwór dziupli jest otwierany, a gdy samica wyjdzie, zabudowywany ponownie. Następnie obydwoje rodzice karmią pisklęta. Po opierzeniu młodych ściana zamykająca dziuplę znów jest niszczona[6]. Obserwowane w Indore „nietypowo” gniazdujące dzioborożce indyjskie karmiły swe młode owocami, bezkręgowcami oraz fragmentami ćapati i słodyczy, które podkładali im okoliczni mieszkańcy[11]. U 10 par z Ghatów Wschodnich przynoszony pisklętom pokarm w 64% składał się z materii roślinnej (owoców roślin 26 gatunków), a w 36% – zwierzęcej (między innymi owadów, jaj ptaków, młodych ptaków i jaszczurek). U tychże par cały okres gniazdowania związany z przebywaniem ptaków w gnieździe trwał 87 dni, bardzo podobnie jak u dzioborożca szarego (Ocyceros griseus)[12].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje dzioborożca indyjskiego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2019). BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako stabilny ze względu na brak widocznych zagrożeń[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ocyceros birostris, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Ocyceros birostris. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b Giovanni Antionio Scopoli: Deliciae florae faunae insubricae.... T. 2. 1786, s. 87. (łac.)
  4. a b c d e f g h Kemp, A.C., de Juana, E. & Boesman, P.: Indian Grey Hornbill (Ocyceros birostris). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 24 maja 2019].
  5. Frank Gill & David Donsker: Todies, motmots, bee-eaters, hoopoes, wood hoopoes, hornbills. IOC World Bird List (v9.1), 26 stycznia 2019. [dostęp 24 maja 2019].
  6. a b c d e f g h i j Salim Ali & Ripley S. Dillon: Handbook of the Birds of India and Pakistan. T. 4. Frogmouths to Pittas. 2003, s. 130–131. ISBN 978-0-19-565937-5.
  7. a b M. Kinnaird, Timothy G. O'Brien: The Ecology and Conservation of Asian Hornbills: Farmers of the Forest. University of Chicago Press, 2007, s. 8, 33.
  8. a b British Museum (Natural History). Department of Zoology: Catalogue of the Birds in the British Museum. T. 17. Londyn: 1892, s. 394–395.
  9. a b Richard Grimmett, Carol Inskipp, Tim Inskipp, Hem Sagar Baral: Birds of Nepal: Revised Edition. Bloomsbury Publishing, 2016, s. 184.
  10. a b Indian Grey Hornbill Ocyceros birostris. BirdLife International. [dostęp 24 maja 2019].
  11. a b Ajay Gadikar. Adaptations of the Indian Grey Hornbill Ocyceros birostris in an urban environment. „Indian BIRDS”. 13 (6), 2017. 
  12. a b E. Santhoshkumar & P. Balasubramanian. Breeding behaviour and nest tree use by Indian Grey Hornbill Ocyceros birostris in the Eastern Ghats, India. „Forktail”. 26, s. 82–85, 2010.