Dziobowal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dziobowal
Mesoplodon[1]
Gervais, 1850[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – dziobowal osobliwy (M. mirus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Nadrząd

kopytne

Rząd

Cetartiodactyla

Podrząd

Whippomorpha

Infrarząd

walenie

Parvordo

zębowce

Nadrodzina

Ziphioidea

Rodzina

zyfiowate

Rodzaj

dziobowal

Typ nomenklatoryczny

Delphinus sowerbensis Blainville, 1817 (= Physeter bidens Sowerby, 1804)

Gatunki

29 gatunków (w tym 14 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Dziobowal[19] (Mesoplodon) – rodzaj ssaka morskiego z rodziny zyfiowatych (Ziphiidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje słabo poznane gatunki występujące we wszystkich oceanach świata[20][21][22].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 343–625 cm; masa ciała 500–1500 kg[21].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Aodon (Anodon): gr. przyrostek negatywny α a „bez”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[23]. Gatunek typowy: Aodon dalei Lesson, 1828 (= Physeter bidens Sowerby, 1804); młodszy homonim Aodon Lacépède, 1798 (Chondrichthyes).
  • Nodus: νωδος nōdos „bezzębny”[24]. Nowa nazwa dla Aodon Lesson, 1828; nazwa stłumiona decyzją ICZN[25].
  • Micropterus (Micropteron, Mikropteron): gr. μικρος mikros „mały”; -πτερος -pteros „-płetwy”, od πτερον pteron „płetwa”[26]. Gatunek typowy: Delphinus micropterus G. Cuvier (= Physeter bidens Sowerby, 1804); młodszy homonim Micropterus Lacépède, 1802 (Actinopterygii).
  • Mesoplodon: gr. μεσος mesos „środkowy”; oπλα opla „uzbrojenie”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[27].
  • Dioplodon (Diplodon, Diplodon): gr. δι- di- „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”; όπλoν oplon „broń, uzbrojenie”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[28]. Gatunek typowy: Delphinus densirostris Blainville, 1817.
  • Mesodiodon (Mesiodon): gr. μεσος mesos „środkowy”; δι- di- „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[29]. Gatunek typowy: Dioplodon sowerbyi Desmarest, 1822 (= Physeter bidens Sowerby, 1804).
  • Dolichodon: gr. δολιχος dolikhos „długi”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[30]. Gatunek typowy: Ziphius layardii J.E. Gray, 1865.
  • Callidon (Calliodon): gr. καλλος kallos „piękno”, od καλος kalos „piękny”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[31]. Gatunek typowy: Mesoplodon guntheri Krefft, 1871 (= Ziphius layardii J.E. Gray, 1865).
  • Neoziphius: gr. νεος neos „nowy”; rodzaj Ziphius G. Cuvier, 1823 (zyfia)[32]. Gatunek typowy: Dioplodon europaeus Gervais, 1855.
  • Oulodon: gr. ούλον oúlon „guma”; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[33]. Gatunek typowy: Mesoplodon grayi von Haast, 1876.
  • Paikea: według tradycji Maorysów, Paikea jest przodkiem Ngai Tahu i Ngāti Porou, plemion maoryskich na Wyspie Południowej i wschodnim wybrzeżu Nowej Zelandii na Wyspie Północnej[17]. Gatunek typowy: Paikea hectori Oliver, 1922.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[20][19]:

Opisano również szereg gatunków wymarłych[34]:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Niepoprawna późniejsza pisownia Micropterus Wagner, 1846.
  2. Niepoprawna późniejsza pisownia Aodon Lesson, 1828
  3. a b Niepoprawna późniejsza pisownia Dioplodon Gervais, 1850.
  4. Niepoprawna późniejsza pisownia Mesodiodon Duvernoy, 1851.
  5. Niepoprawna późniejsza pisownia Callidon J.E. Gray, 1871.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Mesoplodon, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b P. Gervais. Mémoire sur la famille des Cétacés Ziphoides, et plus particulièrement sur le Ziphius cavirostris de la Méditerranée. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Troisiéme Série. 14, s. 16, 1850 (fr.). 
  3. R.-P. Lesson: Histoire naturelle générale et particulière des mammifères et des oiseaux décoverts depuis 1788 jusqu’a nos jours. T. 1: Cétacés. Paris: Chez Baudouin, 1828, s. 149, ryc. 3. (fr.)
  4. J.G. Wagler: Natürliches System der Amphibien, mit vorangehender Classification der Säugethiere und Vögel. Ein Beitrag zur vergleichenden Zoologie. München, Stuttgart und Tübingen: In der J.G. Cotta’scchen Buchhandlung, 1830, s. 34. (niem.)
  5. J.A. Wagner: Cete Dentigera. W: J.C.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. T. 7. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1846, s. 352. (niem.)
  6. D.F. Eschricht. Undersögelser over Hvaidyrene. „Det Kongelige Danske Videnskabernes Selskabs Skrifter”. Förste Bind. 1, s. 97, 1849 (duń.). 
  7. J.E. Gray: Catalogue of the Specimens of Mammalia in the Collection of the British Museum. Cz. 1: Cetacea. 1850, s. 71. (ang.)
  8. G.L. Duvernoy. Mémoire sur les caractères ostéologiques des genres nouveaux ou des espèces nouvelles de cétacés vivants ou fossiles, dont les squelettes entiers, ou les tétes seulement, sont conservés dans les galeries d’anatomie comparée do Muséum d’histoire naturelle. „Annales des Sciences Naturelles, Zoologie”. Troisiéme Série. 15, s. 55, 1851 (fr.). 
  9. a b Gray 1866 ↓, s. 349.
  10. Gray 1866 ↓, s. 353.
  11. J.E. Gray. Notice of a new Australian ziphioid whale. „The Annals and Magazine of Natural History”. Fourth seires. 7, s. 368, 1871 (ang.). 
  12. J.E. Gray: Catalogue of seals and whales in the British museum. Supplement. London: The Trustees, 1871, s. 101. (ang.)
  13. Mammalia. W: A.F. Marschall: Nomenclator zoologicus continens nomina systematica generum animalium tam viventium quam fossilium, secundum ordinem alphabeticum disposita, sub auspiciis et sumptibus C. R. Societatis zoologico-botanicae conscriptus a comite Augusto de Marschall. Vindobonae: typis C. Ueberreuter (M. Salzer), 1873, s. 5. (łac.)
  14. J.F.J. van Haast. On Oulodon: a new genus of Ziphioid Whales. „Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute”. 9, s. 450, 1876 (ang.). 
  15. J.F.J. van Haast. Further Notes on Oulodon, a new Genus of Ziphioid Whales from the New-Zealand Seas. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1876, s. 457, 1876 (ang.). 
  16. É.L. Trouessart: Catalogus mammalium tam viventium quam fossilium. Wyd. Nova ed. (prima completa). Cz. 2. Berolini: R. Friedländer & sohn, 1898, s. 1067. (łac.)
  17. a b W. R. Oliver. A Review of the Cetacea of the New Zealand Seas. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1922, s. 574, 1922 (ang.). 
  18. P. Hershkovitz. Catalog of Living Whales. „United States National Museum Bulletin”. 246, s. 125, 1966 (ang.). 
  19. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 191. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  20. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 286–288. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  21. a b C. MacLeod: Family Ziphiidae (Beaked Whales). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 351–357. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.)
  22. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Mesoplodon (ang.). W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-03-28].
  23. Palmer 1904 ↓, s. 110.
  24. Palmer 1904 ↓, s. 461.
  25. R.V. Melville. Opinion 1289. Mesoplodon Gervais, 1850 (Mammalia, Cetacea); conserved. „The Bulletin of zoological nomenclature”. 42 (1), s. 19–20, 1985 (ang.). 
  26. Palmer 1904 ↓, s. 423.
  27. Palmer 1904 ↓, s. 415.
  28. Palmer 1904 ↓, s. 235.
  29. Palmer 1904 ↓, s. 414.
  30. Palmer 1904 ↓, s. 241.
  31. Palmer 1904 ↓, s. 151.
  32. Palmer 1904 ↓, s. 456.
  33. Palmer 1904 ↓, s. 490.
  34. J.S. Zijlstra: Mesoplodon (ang.). Hesperomys project. [dostęp 2022-06-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]