Dzwonnica św. Marka w Wenecji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Campanile di San Marco
Ilustracja
Dzwonnica św. Marka
Państwo  Włochy
Miejscowość Wenecja
Adres Campanile di San Marco
San Marco, 328
30124 Venezia
Typ budynku dzwonnica
Styl architektoniczny romański i renesansowy
Architekt Luca Beltrami, Gaetano Moretti
Wysokość całkowita 98,6 m
Rozpoczęcie budowy 1903 (obecna dzwonnica)
Ukończenie budowy 1912
Położenie na mapie Wenecji
Mapa lokalizacyjna Wenecji
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Położenie na mapie Wenecji Euganejskiej
Mapa lokalizacyjna Wenecji Euganejskiej
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Dzwonnica św. Marka w Wenecji
Ziemia45°26′02,22″N 12°20′20,76″E/45,433950 12,339100
Strona internetowa

Dzwonnica św. Marka (wł. Campanile di San Marco) – najwyższa budowla Wenecji, wysoka na 98,6 metrów[1][a]. Wolno stojąca kampanila, będąca dzwonnicą bazyliki św. Marka, jest symbolem miasta. Zbudowana została między IX a XII wiekiem. Wielokrotnie przebudowywana, między innymi na skutek pożarów, wywołanych przez uderzenia piorunów. Katastrofalne i brzemienne w skutki okazało się zwłaszcza uderzenie pioruna w 1745 roku. Podjęte wówczas działania okazały się niewystarczające, a budowla popadała stopniowo w ruinę. 14 lipca 1902 roku zawaliła się. Została wiernie zrekonstruowana w latach 1903–1912. Nazywana familiarnie przez Wenecjan „el paron de casa”, czyli „pan domu” w dialekcie weneckim[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna dzwonnica[edytuj | edytuj kod]

Przekrój pionowy i poziomy dzwonnicy (ilustracja Dionisia Morettiego z 1831)

Budowa wieży została rozpoczęta w IX wieku za panowania doży Pietra Tribuna, a ukończona w XII stuleciu przez dożę Vitale II Michiela. Między XII a XIV wiekiem dzwonnica była kilkakrotnie przebudowywana[1]. Powodem do interwencji budowlanych były głównie pożary, niszczące jej drewniany szczyt, które wywoływały zwłaszcza pioruny, uderzające w latach 1383, 1388, 1401, 1403 i 1489. W 1500 roku miasto nawiedziło trzęsienie ziemi[3]. Znaczące prace restauracyjne i modernizacyjne miały miejsce w roku 1511 i 1514. W XVI wieku do wieży dobudowano komorę dzwonną, zwieńczoną urządzeniem przypominającym ruchomą platformę, z posągiem archanioła Gabriela, służącym jako wiatrowskaz. W latach 1537–1549 Jacopo Sansovino dobudował do dzwonnicy Loggettę[1]. W czasach Republiki Weneckiej dzwonnica pełniła rolę latarni morskiej; w nocy na jej wierzchołku rozpalano ogień. W 1609 roku Galileusz w loggi dzwonnicy zademonstrował doży i Signorii wynalezioną przez siebie lunetę. Po uderzeniu pioruna w 1745 roku wzdłuż całej wysokości dzwonnicy powstała rozległa rysa[2]. Uszkodzenia były głębokie, a konstrukcja budowli została poważnie naruszona. W wyniku decyzji Senatu dzwonnicę obłożono cegłami wysokiej jakości, łącząc je wytrzymałą zaprawą cementową i tworząc w ten sposób murarski egzoszkielet, zdolny do podtrzymania pierwotnego muru, który zaczął się pochylać. Aby wzmocnić połączenie nowego muru ze starym, zastosowano zworniki z kamienia z Istrii. Działania te nie powstrzymały jednak procesu degradacji technicznej budowli. Pod koniec XIX wieku Pietro Saccardo, proto[b] bazyliki św. Marka zaczął wysyłać do rządu niepokojące raporty na temat stanu technicznego dzwonnicy. Raporty te jednak zignorowano[3].

Katastrofa i odbudowa[edytuj | edytuj kod]

Ruiny dzwonnicy

14 lipca 1902 roku dzwonnica zawaliła się. Pozostał po niej stos gruzu, nad którym unosiła się ogromna chmura pyłu. Okazało się, że mur dzwonnicy był zbudowany z dużych, nierównych cegieł, pozyskiwanych w wyniku niszczenia antycznych zabytków. Widoczne powierzchnie ścian zostały wykonane z cegieł układanych niemal równo, ale wewnątrz cegły były rozmieszczone nieregularnie i łączone gorszymi jakościowo zaprawami[3]. W wyniku zawalenia się dzwonnicy zasypana została Loggetta oraz bok Biblioteki Marciana, natomiast bazylika pozostała nietknięta. Ocalał tylko jeden dzwon, Trottiera[2][c]. Wiadomość o katastrofie szybko rozeszła się po świecie. Administracja miejska podjęła decyzję o odbudowie dzwonnicy dokładnie w takim kształcie, jak przed zawaleniem się[1]. Plan odbudowy sporządzili architekci Luca Beltrami i Gaetano Moretti[2]. 25 kwietnia 1903 roku położono kamień węgielny pod odbudowę, a w 1912 roku, w święto patrona bazyliki, gotową dzwonnicę oddano do użytku[1]. Z wykorzystaniem odnalezionych fragmentów starannie zrekonstruowano również Loggettę. Nowe dzwony ufundował papież Pius X, wcześniej patriarcha Wenecji[2].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wieża jest zbudowana z cegły, w stylu romańskim, na planie kwadratu o boku 12 metrów. Jest wysoka na 49,5 metra i ozdobiona lizenami[1]. Nad nią wznosi się górna loggia, zbudowana w stylu renesansowym z białego kamienia istriańskiego, mieszcząca dzwony[2]. Nad nią znajduje się ceglana baza hełmu, udekorowana lwami św. Marka i symbolem sprawiedliwości. Hełm w kształcie piramidy zwieńczony został pozłacanym posągiem archanioła Gabriela[1]. Na szczycie dzwonnicy, na który można wejść pieszo lub wjechać windą, znajduje się punkt widokowy na miasto, lagunę i otwarte morze[2].

Panorama Wenecji z platformy widokowej, wykonana z połączonych fotografii

Forma wieży była kopiowana w innych miejscach[1].

Dzwony[edytuj | edytuj kod]

Na dzwonnicy znajduje się 5 dzwonów, z których każdy swoim dźwiękiem zwiastował jakieś wydarzenie[4]:

  • La Marangona (lub Campanon) – największy dzwon, jego dźwięk oznaczał początek dnia roboczego cieśli w Arsenale, zwanych marangoni. Oznaczał poza tym pierwsze wezwanie na posiedzenie członków Maggior Consiglio (Wielkiej Rady, głównego organu zarządzającego miastem). Ma tonację a[4].
  • Nona (lub Mezzana) – dzwoniący, tak w przeszłości jak i obecnie, w południe. Ma tonację h[4].
  • Trottiera – wzywający na posiedzenie Maggior Consiglio patrycjuszy weneckich jadących konno, kłusem (wł. trotto). Ma tonację c[4].
  • Pregadi (lub Mezza terza) – wzywający senatorów (zwanych pregadi) na posiedzenia, a wiernych na uroczystości religijne. Ma tonację d[4].
  • Renghiera (lub campana del Maleficio albo dei Giustiziati) – najmniejszy z dzwonów, oznaczający rozpoczęcie egzekucji. Ma tonację e[4].

Do 1722 roku istniał jeszcze szósty dzwon (który wówczas spadł i rozbił się) zwany campanone di Candia, który bił razem z innymi dzwonami[4].

Z okazji wielkich wydarzeń wszystkie dzwony dzwonią razem[4].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według Emporis 97,94 m.
  2. W nomenklaturze weneckiej główny architekt.
  3. Wiadomość tę potwierdzają inne włoskie źródła, w tym Viaggi Spirituali, natomiast według informacji na stronie Bazyliki wszystkie dzwony uległy zniszczeniu.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Basilica di San Marco: The Campanile (ang.). basilicasanmarco.it. [dostęp 2017-07-14].
  2. a b c d e f g Stefańska 1980 ↓, s. 77.
  3. a b c Umberto Sartori w: VeneziaDoc.net: Storia di Venezia: Il crollo del Campanile di San Marco a Venezia nel racconto di Pietro Saccardo, Proto di San Marco (wł.). www.veneziadoc.net. [dostęp 2017-08-03].
  4. a b c d e f g h CSI MultiMedia: Le campane di San Marco (wł.). www.csi-multimedia.it. [dostęp 2017-08-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Danuta Stefańska: Wenecja i okolice. Przewodnik turystyczny. Wyd. I. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980.