E-book

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

E-book (także: eBook, książka elektroniczna, publikacja elektroniczna, e-książka) – treść zapisana w formie elektronicznej, przeznaczona do odczytania za pomocą odpowiedniego oprogramowania zainstalowanego w urządzeniu komputerowym (np. komputer osobisty, czytnik książek elektronicznych, telefon komórkowy czy palmtop).

Publikacja elektroniczna jest niekiedy ujmowana szerzej, gdyż obejmuje materiały elektroniczne niebędące książkami, jak choćby systemy pomocy. Trudno przeprowadzić precyzyjną klasyfikację i w gruncie rzeczy można przyjmować rozmaite zakresy definicji publikacji i książek elektronicznych. Można jednak przyjąć, że ta ostatnia jest przeniesieniem klasycznej książki czy czasopisma do formatu pozwalającego na odczytanie na urządzeniach elektronicznych.

Wskutek zacierania się granic między zakresami mediów, tradycyjna książka jest wydawana na papierze, ale niekiedy towarzyszą jej materiały audiowizualne, zawarte na płytach czy kasetach, zaś książka elektroniczna z natury łączy tekst z multimediami, co zawdzięczać można jednolitości elektronicznego medium.

Zaletą E-booka jest niższy koszt pozyskiwania informacji, łatwa archiwizacja i dostęp do dużej ilości książek, łączenie najrozmaitszych typów mediów w jednolitej postaci elektronicznej, niemożliwe do uzyskania w tak szerokim zakresie w książce tradycyjnej. Ułatwia również dostęp do informacji osobą fizycznie upośledzonym.

Historia książek elektronicznych

Elektroniczną książką, w szerokim tego słowa znaczeniu, można by nazwać każdy elektroniczny dokument czy plik tekstowy opatrzony spisem treści i systemem nawigacyjnym dający się odczytać na dowolnym urządzeniu elektronicznym.

Rolę e-książek można było przypisać wielu systemom pomocy w programach komputerowych. Np. WinHelp, wprowadzony w 16-bitowych Windows, który wykorzystuje darmowy kompilator Microsoftu.

Wiodącą rolę przejął w połowie lat 90. HTML Help, czyli standardowy system pomocy w aplikacjach Windows 95 i jego następców. Bazując na dokumentach HTML, nadawał się do tworzenia książek elektronicznych, co zawdzięczał możliwości utworzenia systemu nawigacyjnego, skorowidza czy systemu wyszukiwawczego. Także i tutaj za ostateczną postać odpowiada kompilator Microsoftu jednakże nie potrafiący skompilować rozmaitych formatów multimediów.

Mianem książek elektronicznych nie określa się kompleksów dokumentów HTML, gdyż nie są one jednolitym plikiem, aczkolwiek taki podział ma niewątpliwie arbitralny charakter.

Równolegle z dominującymi formatami Microsoftu, ale wyraźnie na marginesie głównego nurtu, rozwijała się JavaHelp, promowana przez Sun Microsystems. Jest on funkcjonalnie bardzo zbliżony do HTML Help (oba te systemy są często zaliczane do wspólnej kategorii HTML-based Help). Podstawową zaletą tego formatu jest międzyplatformowość pozwalająca uruchamiać sporządzone za jego pomocą archiwa za pomocą wirtualnej maszyny Javy. System ten nie doczekał się większego wsparcia (choć zainteresowały się nim m.in. ForeFront, BlueSky, Quadralay czy WexTech Systems), zaś jego popularność jest szczątkowa.

Obok systemów pomocy od początku lat 90. rozwijane też były uniwersalne formaty, mające stanowić panaceum na wielość formatów dokumentów – np. PDF, ale wzorcem była zaniechana dość szybko Replica. Dopiero potem powstały Acrobat, Common Ground i Envoy. Twórca formatu, Tumbleweed Software nawiązał współpracę z WordPerfectem a posiadacze WordPerfecta mogli eksportować dokumenty WordPerfecta w przenośnym formacie Envoya, czego rezultaty, z technicznego punktu widzenia, były na owe czasy bardzo dobre. Niestety, późniejszy właściciel WordPerfecta – Novell – zmarnował tę szansę, zaś Envoy szybko zszedł ze sceny. Następny posiadacz WordPerfecta, Corel, po nieudanej próbie utrzymania Envoya zrezygnował z niego na rzecz PDF, ale dopiero teraz, w najnowszej wersji WordPerfecta, PDF został w pełni poprawnie zaimplementowany.[potrzebny przypis]

Adobe pracował w tym czasie mocno nad Acrobate, zaś połączenie Adobe Reader z Glassbook Readerem zaowocowało powstaniem uniwersalnego czytnika dokumentów PDF i elektronicznych książek.

Także i Microsoft stworzył swój własny format e-booków (rozszerzenie.lit), odpowiedni kompilator oraz tzw. Microsoft Reader, a nawet specjalną wtyczkę do Worda służącą do kompilowania jego dokumentów. System ten zyskał sobie znaczną popularność i miejsce w księgarniach internetowych, choć po okresie żywego zainteresowania ze strony rynku na internetowej stronie MS Readera nie widać większej aktywności.

Oprócz tego wiele małych firm lub indywidualnych programistów tworzyło własne kompilatory książek elektronicznych. Wśród książek na urządzenia mobilne kilku producentów opanowało większość istniejących systemów (Windows Mobile, Palm OS, Symbian) – są to m.in. Mobipocket oraz ISilo.

Na początku XXI wieku w sprzedaży pojawiły się urządzenia przeznaczone do czytania książek elektronicznych, takie jak Amazon Kindle, Sony Reader, Onyx Boox, BeBook, iLiad, iRex, CyBook. Obecnie najpopularniejsze formaty e-booków to EPUB oraz MOBI.[1]

Rozwój e-booków w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce rynek e-booków w Polsce zaczął się rozwijać pd roku 2010, kiedy firma Virtualo, specjalizująca się w rozwiązaniach IT do sprzedaży e-booków, została kupiona przez Empik.[2] Szacuje się, że w 2017 r. rynek ebooków w Polsce wart był 100 mln zł i stanowił ok. 5% wartości całego rynku książki.[3]

E-booki w Polsce są opodatkowane 23%-procentowym VAT-em w przeciwieństwie do drukowanych książek, na które obowiązuje pięcioprocentowy podatek od wartości dodanej, co zdaniem wielu jest czynnikiem hamującym rozwój rynku e-boków[4][5][6][7][8]. Podobne zróżnicowanie występuje w całej (z wyjątkiem Francji i Luksemburga)[9] Unii Europejskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Epub, mobi czy pdf? Który format ebooka wybrać? - Aktualności -, virtualo.pl [dostęp 2018-02-05] (pol.).
  2. Anna Drapińska, Beata Liberadzka, Trendy na rynku książki w Polsce – wybrane aspekty, „HANDEL WEWNĘTRZNY”, 2017.
  3. Polski rynek ebooków i audiobooków rośnie w siłę nie konkurując z tradycyjną książką | wirtualnywydawca.pl, wirtualnywydawca.pl [dostęp 2018-02-05] (pol.).
  4. Za wysoki VAT na e-booki hamuje sprzedaż książek elektronicznych, „podatki.gazetaprawna.pl” [dostęp 2018-09-18].
  5. [https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/rpo-skarzy-do-trybunalu-vat-na-e-booki-sa-drogie-bo-to-uslugi-nie-ksiazki,376531.html RPO skarży do Trybunału VAT na e-booki. Są drogie, bo to usługi, nie książki], „TVN24.pl” [dostęp 2018-09-18].
  6. Jakub Ceglarz, E-booki będą tańsze. Unia chce obniżyć VAT nawet do zera, „WP money”, 4 maja 2017 [dostęp 2018-09-18] (pol.).
  7. Polacy pokochali e-booki. Czytamy coraz więcej [raport], „Gadżetomania.pl” [dostęp 2018-09-18] (pol.).
  8. Prószyński: dlaczego właściwie e-booki mają być tańsze? | Świat Czytników, „Świat Czytników”, 31 maja 2015 [dostęp 2018-09-18] (pol.).
  9. [https://www.tvn24.pl/wiadomosci-z-kraju,3/rpo-skarzy-do-trybunalu-vat-na-e-booki-sa-drogie-bo-to-uslugi-nie-ksiazki,376531.html RPO skarży do Trybunału VAT na e-booki. Są drogie, bo to usługi, nie książki], „TVN24.pl” [dostęp 2018-09-18].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]