E-book

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

E-book (także: eBook, książka elektroniczna, publikacja elektroniczna, e-książka) – treść zapisana w formie elektronicznej, przeznaczona do odczytania za pomocą odpowiedniego oprogramowania zainstalowanego w urządzeniu komputerowym (np. komputer osobisty, czytnik książek elektronicznych, telefon komórkowy czy palmtop).

Publikacja elektroniczna jest niekiedy ujmowana szerzej, gdyż obejmuje materiały elektroniczne niebędące książkami, jak choćby systemy pomocy. Trudno przeprowadzić precyzyjną klasyfikację i w gruncie rzeczy można przyjmować rozmaite zakresy definicji publikacji i książek elektronicznych. Można jednak przyjąć, że ta ostatnia jest przeniesieniem klasycznej książki czy czasopisma do formatu pozwalającego na odczytanie na urządzeniach elektronicznych.

Wskutek zacierania się granic między zakresami mediów, tradycyjna książka jest wydawana na papierze, ale niekiedy towarzyszą jej materiały audiowizualne, zawarte na płytach czy kasetach, zaś książka elektroniczna z natury łączy tekst z multimediami, co zawdzięczać można jednolitości elektronicznego medium.

Zaletą E-booka jest niższy koszt pozyskiwania informacji, łatwa archiwizacja i dostęp do dużej ilości książek, łączenie najrozmaitszych typów mediów w jednolitej postaci elektronicznej, niemożliwe do uzyskania w tak szerokim zakresie w książce tradycyjnej. Ułatwia również dostęp do informacji osobom fizycznie upośledzonym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Za pierwszego twórcę e-booka uznaje się Michaela S.Harta. Zgodnie z jego założeniami największą wartością, którą powinien przynieść rozwój komputerów, których zadaniem będzie nie tylko umiejętność wykonywania skomplikowanych obliczeń, co raczej możliwość magazynowania, upowszechniania oraz przeszukiwania zbiorów przechowywanych w tradycyjnych bibliotekach. Hart w 1971 r. pracował na komputerze Xerox Sigma V Mainframe na Uniwersytecie Illinois w Chicago. Za pierwszego e-booka i jednocześnie pierwszą pozycję Projektu Gutenberg (najstarszej na świecie internetowej biblioteki cyfrowej) uznaje się Deklarację Niepodległości Stanów Zjednoczonych, która została napisana zwykłym tekstem, aby móc ją pobierać i przeglądać na innych urządzeniach. Kolejne teksty wprowadzone przez Harta miały charakter polityczny i historyczny (były to m.in. pisma Johna F. Kennedy’ego i Abrahama Lincolna). W 1989 r. udostępniono tekst Biblii (Stary i Nowy Testament). Pierwszym utworem typowo literackim była Alicja w krainie czarów. Książka Lewisa Carrolla została opublikowana dopiero w 1991 r. i otrzymała numer katalogowy 11.[1]

Formaty publikacji[edytuj | edytuj kod]

Historia formatów[edytuj | edytuj kod]

Elektroniczną książką, w szerokim tego słowa znaczeniu, można by nazwać każdy elektroniczny dokument czy plik tekstowy opatrzony spisem treści i systemem nawigacyjnym dający się odczytać na dowolnym urządzeniu elektronicznym.

Rolę e-książek można było przypisać wielu systemom pomocy w programach komputerowych, np. WinHelp, wprowadzony w 16-bitowych wersjach systemów Windows, który wykorzystuje darmowy kompilator Microsoftu.

Wiodącą rolę przejął w połowie lat 90. HTML Help, czyli standardowy system pomocy w aplikacjach Windows 95 i jego następców. Bazując na dokumentach HTML, nadawał się do tworzenia książek elektronicznych, co zawdzięczał możliwości utworzenia systemu nawigacyjnego, skorowidza czy systemu wyszukiwawczego. Także i tutaj za ostateczną postać odpowiada kompilator Microsoftu jednakże nie potrafiący skompilować rozmaitych formatów multimediów.

Mianem książek elektronicznych nie określa się kompleksów dokumentów HTML, gdyż nie są one jednolitym plikiem, aczkolwiek taki podział ma niewątpliwie arbitralny charakter.

Równolegle z dominującymi formatami Microsoftu, ale wyraźnie na marginesie głównego nurtu, rozwijała się JavaHelp, promowana przez Sun Microsystems. Jest on funkcjonalnie bardzo zbliżony do HTML Help (oba te systemy są często zaliczane do wspólnej kategorii HTML-based Help). Podstawową zaletą tego formatu jest międzyplatformowość pozwalająca uruchamiać sporządzone za jego pomocą archiwa za pomocą wirtualnej maszyny Javy. System ten nie doczekał się większego wsparcia (choć zainteresowały się nim m.in. ForeFront, BlueSky, Quadralay czy WexTech Systems), zaś jego popularność jest szczątkowa.

Obok systemów pomocy od początku lat 90. rozwijane też były uniwersalne formaty, mające stanowić panaceum na wielość formatów dokumentów – np. PDF, ale wzorcem była zaniechana dość szybko Replica. Dopiero potem powstały Acrobat, Common Ground i Envoy. Twórca formatu, Tumbleweed Software nawiązał współpracę z WordPerfectem a posiadacze WordPerfecta mogli eksportować dokumenty WordPerfecta w przenośnym formacie Envoy. Późniejszy właściciel WordPerfecta – Novell – nie wykorzysatł okazji jaką dawał ten format, a Envoy przestał być wykorzystywany. Następny posiadacz WordPerfecta, Corel, po nieudanej próbie utrzymania Envoya zrezygnował z niego na rzecz PDF, ale dopiero teraz, w najnowszej wersji WordPerfecta, PDF został w pełni poprawnie zaimplementowany.[potrzebny przypis][2]

Adobe pracował w tym czasie mocno nad Acrobate, zaś połączenie Adobe Reader z Glassbook Readerem zaowocowało powstaniem uniwersalnego czytnika dokumentów PDF i elektronicznych książek.

Także i Microsoft stworzył swój własny format e-booków (rozszerzenie.lit), odpowiedni kompilator oraz tzw. Microsoft Reader, a nawet specjalną wtyczkę do Worda służącą do kompilowania jego dokumentów. System ten zyskał sobie znaczną popularność i miejsce w księgarniach internetowych, choć po okresie żywego zainteresowania ze strony rynku na internetowej stronie MS Readera nie widać większej aktywności.

Oprócz tego wiele małych firm lub indywidualnych programistów tworzyło własne kompilatory książek elektronicznych. Wśród książek na urządzenia mobilne kilku producentów opanowało większość istniejących systemów (Windows Mobile, Palm OS, Symbian) – są to m.in. Mobipocket oraz ISilo.

Na początku XXI wieku w sprzedaży pojawiły się urządzenia przeznaczone do czytania książek elektronicznych, takie jak Amazon Kindle, Sony Reader, Onyx Boox, BeBook, iLiad, iRex, CyBook. Obecnie najpopularniejsze formaty e-booków to EPUB oraz MOBI[3].

Obecnie używane formaty e-booków[edytuj | edytuj kod]

Pisarze i wydawcy mają do wyboru wiele formatów podczas publikacji e-booków. Poniżej znajdują się najpopularniejsze czytniki elektroniczne w Polsce[4] oraz na świecie[5] i obsługiwane przez nie formaty:

Czytnik Formaty e-booków
Amazon Kindle i tablety Fire[6] AZW, AZW3, KF8, non-DRM MOBI, PDF, PRC, TXT
Barnes & Noble Nook i Nook Tablet[7] EPUB, PDF
Apple iPad[8] EPUB, PDF
Sony Reader[9] EPUB, PDF, TXT, RTF, DOC, BBeB
Kobo eReader[10] EPUB, PDF, TXT, RTF, HTML, CBR (komiks), CBZ (komiks)
PocketBook[11] PDF (Adobe DRM), EPUB (Adobe DRM), DjVu, FB2, FB2.zip, MOBI, DOCX, RTF, TXT, CHM, HTML (podstawowy), CBZ, CBR, CBT
InkBOOK[12] EPUB, EPUB z Adobe DRM (ADEPT), FB2, HTML, MOBI (bez DRM), PDF, RTF, TXT.

Rozwój e-booków w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Rynek e-booków w Polsce zaczął rozwijać się od 2010 roku, kiedy firma Virtualo, specjalizująca się w rozwiązaniach IT do sprzedaży e-booków, została kupiona przez Empik[13]. Szacuje się, że w 2017 r. rynek e-booków w Polsce wart był 100 mln zł i stanowił ok. 5% wartości całego rynku książki[14].

W sierpniu 2019 roku Sejm przyjął rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy. Od 1.11.2019 roku stawka VAT na e-booki została obniżona do 5% (z 23%). Podobnie jest z e-prasą, podatek zostanie obniżony do 8%[15]. Podobne zróżnicowanie występuje w Unii Europejskiej (z wyjątkiem Francji i Luksemburga)[16]. W 2017 roku Ministerstwo Finansów wyraziło zgodę na obniżenie VAT-u[17], podobnie Sejm RP[18], jak również Komisja Europejska[19] i Parlament Europejski[20], jednak dalsze kroki zostały zatrzymane w Radzie Europejskiej przez rząd Czech[21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Małgorzata Góralska, Cyfryzacja kultury książki - koncepcje i realizacje, 2009.
  2. WordPerfect Office | Free Trial, www.wordperfect.com [dostęp 2019-12-07].
  3. Epub, mobi czy pdf? Który format ebooka wybrać? - Aktualności -, virtualo.pl [dostęp 2018-02-05] (pol.).
  4. /, swiatczytnikow.pl, 6 grudnia 2019.
  5. Top 7 Best E-Readers of 2019 (Jan. 2019) - Buyer’s Guide and Reviews, Hooked to Books, 2 lipca 2019 [dostęp 2019-12-06] (ang.).
  6. Sony Reader Touch and Amazon Kindle 3 go head-to-head | TheINQUIRER, http://www.theinquirer.net, 20 września 2010 [dostęp 2019-12-06] (ang.).
  7. NOOK File Formats: EPUB and PDF, dummies [dostęp 2019-12-06] (ang.).
  8. Czytanie książek i innej zawartości w Apple Books, Apple Support [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  9. What Formats Are Best for Viewing on Sony Reader?, It Still Works [dostęp 2019-12-06] (ang.).
  10. File formats your Kobo eReader supports, Rakuten Kobo [dostęp 2019-12-06] (ang.).
  11. pocketbook, pocketbook.pl [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  12. Wpis, inkBOOK.pl [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  13. Anna Drapińska, Beata Liberadzka, Trendy na rynku książki w Polsce – wybrane aspekty, „HANDEL WEWNĘTRZNY”, 2017.
  14. Polski rynek ebooków i audiobooków rośnie w siłę nie konkurując z tradycyjną książką | wirtualnywydawca.pl, wirtualnywydawca.pl [dostęp 2018-02-05] (pol.).
  15. l, Niższe stawki VAT na e-booki i e-prasę od 1 listopada 2019, podatki.gazetaprawna.pl [dostęp 2019-11-17].
  16. RPO skarży do Trybunału VAT na e-booki. Są drogie, bo to usługi, nie książki, „TVN24.pl” [dostęp 2018-09-18].
  17. Ministerstwo Finansów daje zielone światło dla obniżenia VAT na e-booki | Świat Czytników [dostęp 2019-02-13] (pol.).
  18. Projekt ustawy obniżającej VAT na e-booki już w Sejmie, ale unijnej dyrektywy wciąż nie ma… | Świat Czytników [dostęp 2019-02-13] (pol.).
  19. Komisja Europejska wreszcie pozwoli obniżyć VAT na e-booki! | Świat Czytników [dostęp 2019-02-13] (pol.).
  20. Nareszcie! Parlament Europejski obniża VAT na e-booki! | Świat Czytników [dostęp 2019-02-13] (pol.).
  21. Czesi zablokują niższy VAT na e-booki? | Świat Czytników [dostęp 2019-02-13] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]