Echnaton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Echnaton
ilustracja
Rzeźba portretowa faraona Echnatona. Rosecrucian Egyptian Museum, San Jose w Kalifornii
władca starożytnego Egiptu
Dane biograficzne
Dynastia XVIII dynastia
Miejsce spoczynku Achetaton
Ojciec Amenhotep III
Matka Teje
Żona Nefertiti,
Anchesenamon,
Taduhepa,
Kija
Dzieci Meritaton,
Maketaton,
Anchesenamon,
Neferneferuaton-Taszerit,
Neferneferure,
Setepenre,
Tutanchamon
Imiona Amenhotep IV hieroglifami
Nomen Amenhotep

Amenhotep-Neczer-Heka-Junu
(egip. ''Amon-jest-Rad Amon-jest-rad-Bóg-władca-Heliopolis'')

G39 N5
<
M17 Y5
G17
R4
X1 Q3
>


G39 N5
<
M17 Y5
G17
R4
X1 Q3
R8 S38 O28
>
Prenomen Nefer-cheperu-Re Ua-en-Re
(egip. Doskonałe-są-Przemiany-Re
Jedyny-Wybraniec-Re
)
M23
X1
L2
X1
<
N5 F35 L1 N5
Z2
T21
N35
>
Imię horusowe Ka-nechat-quasut
(egip. Byk-potężny-o-wysokich-piórach)
E1
D44
X7 A28 S9
Imiona Echnatona hieroglifami
Nomen Ach-en-Aton
(egip. Miły-Atonowi (Blask Atona))
G39 N5
<
M17 X1
N35
N5
G25 Aa1 N35
>
Prenomen Nefer-cheperu-Re Ua-en-Re
(egip. Piękny-w-Przejawach-Re
Jedyny-Wybraniec-Re
)
M23 L2
<
C2 F35 L1 Z2
N5
T21
N35
>
Imię horusowe Mer-Aton
(egip. Ukochany-przez-Atona)
M17 X1
N35
N5
U6
Nebty Uer-nesyt-em-Achet-Aton
(egip. Wielki-w-królowaniu-w-Achet-Aton)
G16
G36
D21
M23 M17 M17 X1
Z2
Aa15 N27 M17 X1
N35
N5
Złoty Horus Uetdżesr-en-Aton
(egip. Ten-który-wychwala-imię-Atona)
G8
U39 D21
N35
V10 M17 X1
N35
N5

Amenhotep IV (Echnaton) – władca starożytnego Egiptu (faraon) z XVIII dynastii, syn Amenhotepa III i królowej Teje. Źródła podają rozbieżne daty jego urodzenia, objęcia rządów i śmierci, m.in: 1375–1358 p.n.e. lub 1379–1367–1350 p.n.e., lub 1351–1334 p.n.e. Jego główną żoną była Nefertiti, najprawdopodobniej hurycka księżniczka, a inną Taduhepa. Do czasów śmierci Amenhotepa III ukazało się niewiele wzmianek na temat Amenhotepa IV, co stanowi jedną z zagadek tej postaci.

Reformy faraona[edytuj | edytuj kod]

Przeprowadził reformę religijną, próbując wprowadzić henoteizm – odmianę politeizmu cechującą się wywyższeniem spośród wielu bóstw jednego: Atona (tzw. reforma amarneńska). Zadecydował o zamknięciu świątyń innych bogów. Kazał likwidować wszelkie ślady kultu Amona. Specjalne grupy kamieniarzy skuwały imię tego boga nawet z obelisków[1].

Prawdopodobnie pozyskując poparcie heliopolitańskich kapłanów boga Ra[2] za swoich rządów, co prawda chwilowo, zreformował całą ideologię państwa (m.in. zabronił rzeźbienia w profilu, nakazując przedstawianie postaci w rzeczywistych wymiarach i proporcjach). Przeniósł stolicę z Teb do nowo wybudowanego miasta słońca Achetaton (dosł. Horyzont Atona), obecnego Amarna. Faraon przyjął też na cześć nowego boga, nowe imię Echnaton (Blask Atona lub Miły Atonowi) zamiast dotychczasowego Amenhotep IV[3].

Skutki reform[edytuj | edytuj kod]

Reformy Echnatona miały również wymiar ekonomiczny. Zamknięcie świątyń i odebranie im majątków spowodowało upadek wypracowanego przez stulecia systemu gospodarczego. Były przyczyną wzrostu korupcji i obniżenia znaczenia lokalnej administracji, gdyż niszczenie dawnych struktur państwowych nie było połączone z budowaniem nowych[4]. W ostatnich latach Echnaton rządził wraz ze współregentem o imieniu Semenechkare. Faraon zaniedbał dyplomację i politykę zagraniczną kraju na rzecz rozwoju religii, co w schyłkowym okresie rządów przyczyniło się do sytuacji skłaniającej kraj ku kryzysowi.

Po śmierci Echnatona reforma religijna upadła, nastąpił powrót do wiary w starych bogów, świątynie Atona zostały zniszczone, a ślady po Echnatonie starano się wymazać. Faraon został pochowany w Achetaton (dzisiejsze Tell el-Amarna), po nim rządy objął na krótko Semenchkare, a po nim Tutanchamon (pierwotnie Tutanchaton) – syn i zięć Echnatona, mąż i przyrodni brat jego córki Anchesenpaaton, później Anchesenamon.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Jedna z teorii tłumacząca specyficzny wygląd Amenhotepa IV, ukazany m.in. w rzeźbach, głosi, że faraon chorował na zespół Marfana[5], dlatego miał charakterystycznie wydłużoną twarz, szerokie biodra oraz długie palce u nóg i u rąk. Teoria ta tłumaczyłaby również niewielką ilość wzmianek z czasów dzieciństwa faraona. Osoby z zespołem Marfana charakteryzuje m.in. słaba odporność immunologiczna, co wymaga czasem izolacji osób chorych, a w szczególności dzieci. Według innej teorii faraon był osobą androgyniczną[6].

Te cechy budowy ciała przyjęte zostały przez naród jako oznaka boskości i insygnia władzy do tego stopnia, że w sztuce końcowego okresu władania państwem słońca również rodzina faraona przedstawiana była z uwydatnieniem tych charakterystycznych cech, choć jak świadczą wcześniejsze dzieła (rzeźby i rysunki), nie przejawiali oni takich skłonności.

Ukazywano faraona w otoczeniu „kochającej rodziny”. Echnaton jak żaden inny faraon uwieczniany był w towarzystwie całej rodziny, co wcześniej, jak i później uważane było za niegodne osoby boskiej.

Istnieją przesłanki, które łączą postać Echnatona z judaizmem. Zarówno religia wprowadzona przez Echnatona[potrzebne źródło], jak i wiara potomków Jakuba miały charakter monoteistyczny. Ważną wspólną cechą obu religii był także zakaz przedstawiania osoby boskiej[potrzebne źródło]. Także niektóre datowania czasu życia Mojżesza pokrywają się z czasami panowania tego faraona, prześladowanego pośmiertnie za wprowadzenie monoteizmu. Reforma religijna Echnatona została opisana w powieści fińskiego pisarza Miki WaltariegoEgipcjanin Sinuhe[styl do poprawy].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Hermann A. Schlögl, Starożytny Egipt, PWN, Warszawa 2009, s. 187
  2. Cezary Kunderewicz: Religie Egiptu. W: Zarys dziejów religii. Warszawa: Iskry, 1988, s. 306. ISBN 8320710693.
  3. Mały słownik religioznawczy. Zygmunt Poniatowski. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1969, s. 118.
  4. Jadwiga Lipińska, W cieniu piramid, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 2003, s. 149
  5. Burridge AL. Marfan syndrome and the 18th dynasty royal family of ancient Egypt. Preliminary research report [Part II] Paleopathol Newsl. 2000 (111):8–13
  6. The Androgynous Pharaoh? Akhenaten Had Feminine Physique


Poprzednik
Amenhotep III
HekaNemesNechacha PioMs.svg Nowe Państwo Tebańskie
Echnaton – XVIII dynastia

1351–1334 p.n.e.
HekaNemesNechacha PioMs.svg Następca
Semenechkare