Eddie Slovik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edward Donald Slovik
szeregowy
Data urodzenia 18 lutego 1920
Data śmierci 31 stycznia 1945
Przebieg służby
Lata służby 1944–1945
Siły zbrojne United States Army
Główne wojny i bitwy II wojna światowa

Edward Donald Slovik (ur. 18 lutego 1920, zm. 31 stycznia 1945) – szeregowy żołnierz US Army podczas II wojny światowej i jedyny amerykański żołnierz rozstrzelany za dezercję od czasów wojny secesyjnej. Jakkolwiek ponad 21 tysięcy żołnierzy otrzymało wyroki za tchórzostwo w obliczu nieprzyjaciela, w tym 49 wyroków śmierci, Slovik był jedynym, na którym wyrok ten wykonano[1].

Młode lata[edytuj | edytuj kod]

Slovik urodził się w rodzinie polskiego pochodzenia w Detroit, w stanie Michigan[2]. Jako nastolatek często wchodził w konflikt z prawem. Pierwszy raz został aresztowany w wieku lat 12, gdy włamał się z kolegami do odlewni metali kolorowych z zamiarem ukradzenia pewnej ilości brązu. W latach 1932–1937 był kilkakrotnie zatrzymywany za drobne kradzieże z włamaniem oraz za zakłócanie spokoju. W październiku roku 1937 został uwięziony, a w rok później zwolniony warunkowo z dalszego odbywania kary, jednak po kradzieży i rozbiciu po pijanemu samochodu, ponownie trafił do więzienia w styczniu 1939 roku.

W kwietniu 1942 roku Slovik został ponownie warunkowo zwolniony i otrzymał pracę w firmie hydraulicznej Montella Plumbing & Heating w Dearborn. Tam poznał Antoinettę Wisniewski, pracownicę księgowości w biurze właściciela zakładu, Jamesa Montelli. Pobrali się 7 listopada 1942 roku i zamieszkali u jej rodziców. Kryminalna przeszłość Slovika wykluczała go z możności odbycia służby wojskowej (kategoria 4-F), ale krótko po pierwszej rocznicy ślubu Slovik został uznany za zdolnego do pełnienia służby i otrzymał kategorię 1-A, a w konsekwencji został powołany do armii.

Slovik przybył 24 stycznia 1944 roku do Fortu Wolters w Teksasie, by odbyć podstawowe przeszkolenie, a w sierpniu tegoż roku został skierowany do oddziałów walczących we Francji, gdzie dotarł 20 sierpnia jako jeden z dwunastu żołnierzy stanowiących uzupełnienie kompanii G, 109. pułku, 28 Dywizji Piechoty.

Dezercja[edytuj | edytuj kod]

W drodze do miejsca przeznaczenia Slovik i jego kolega, szeregowiec John Tankey, dostali się pod ostrzał artyleryjski nieprzyjaciela. Przeczekali go w ukryciu, ale stracili kontakt z resztą oddziału. Następnego dnia rano napotkali pododdział kanadyjskiej żandarmerii (Canadian Forces Military Police) i następne sześć tygodni spędzili wraz z nim. Tankey napisał do dowództwa rodzimego pułku list wyjaśniający nieobecność, po czym wraz ze Slovikiem zameldował się 7 października 1944 roku w kompanii G. Nie pociągnięto ich za to do odpowiedzialności.

Następnego dnia, 8 października, Slovik zameldował się u dowódcy kompanii, kapitana Ralpha Grotte’ego, i oznajmił, że jest „zbyt przerażony” by móc służyć w kompanii strzeleckiej oraz prosił o przeniesienie do służb tyłowych. Powiedział Grotte’emu, że ucieknie, jeśli zostanie posłany na pierwszą linię i zapytał, czy będzie to potraktowane jak dezercja. Grotte potwierdził, że tak się stanie. Odmówił prośbie Slovika o przeniesienie i odesłał do plutonu.

9 października Slovik zjawił się w placówce amerykańskiej żandarmerii wojskowej (Military Police), gdzie zostawił notatkę, w której zawiadamiał, że zamierza uciec, jeśli zostanie posłany do służby liniowej. Został, wobec powyższego, postawiony przed obliczem podpułkownika Rossa Henbesta, który dał mu możliwość podarcia notatki i uniknięcia w ten sposób kary. Slovik odmówił i napisał kolejną notatkę, w której oznajmił, że wie co robi i że zdaje sobie sprawę z konsekwencji.

Slovik został wobec powyższego zatrzymany i zamknięty w dywizyjnym areszcie. Naczelny prawnik dywizji, ppłk Henry Summer, ponownie przedstawił mu ofertę wycofania oskarżenia o dezercję w zamian za powrót do kompanii. Zaproponował mu również przeniesienie do innego oddziału. Slovik odrzucił te oferty mówiąc: „Podjąłem decyzję. Chcę stanąć przed sądem polowym”.

Sąd i rozstrzelanie[edytuj | edytuj kod]

28 Dywizja była przeznaczona do ataku w lesie Hürtgen. Żołnierze wiedzieli o tym. Wiedzieli również, że mogą spodziewać się wysokich strat. Niemcy walczyli z ogromną determinacją, a nieprzyjazny teren i pogoda zmniejszały amerykańską przewagę w broni pancernej i lotnictwie niemal do zera. Niewielka grupa (mniej niż 0,5%) żołnierzy mówiła otwarcie, że wolałaby dostać się do niewoli niż walczyć. Odsetek dezerterów i popełniających inne występki dla uniknięcia walki zaczął rosnąć w gwałtownym tempie. Dowództwu potrzebny był odstraszający przykład.

Slovik został oskarżony o dezercję w obliczu nieprzyjaciela i postawiony przed sądem polowym 11 listopada 1944 roku. Oskarżyciel, kpt. John Green, przedstawił sądowi świadków, którym Slovik wyjawił, że „ma zamiar uciec”. Obrońca z urzędu, kpt. Edward Woods, ogłosił, że Slovik nie ma zamiaru zeznawać. Składający się z dziewięciu oficerów sztabowych 28 Dywizji sąd uznał Slovika winnym i skazał go na śmierć. Jeden z sędziów, płk Benedict B. Kimmelman, tak opisał później ów proces:

Przesłuchano pięciu świadków, którym zadano wiele pytań. Obrońca nie wygłosił mowy końcowej. Sąd ogłosił dziesięciominutową przerwę, by następnie udać się na naradę. Przy drzwiach zamkniętych odbyły się trzy głosowania; w ich wyniku uznano oskarżonego winnym wszystkich postawionych mu zarzutów. Po powrocie na salę sądową przewodniczący ogłosił wyrok: oskarżony będzie usunięty z wojska z pozbawieniem honorów, on i jego rodzina utracą prawo do żołdu i zapomóg, a on sam zostanie rozstrzelany. Rozprawa rozpoczęła się o godz. 10.00, zakończyła o 11.40.[1]

Wyrok został zatwierdzony przez dowódcę dywizji, generała-majora Normana Cotę.

9 grudnia Slovik napisał list do głównego dowódcy sił sprzymierzonych, gen. Eisenhowera, z prośbą o ułaskawienie. Na jego nieszczęście dezercja stała się problemem w US Army, wobec czego Eisenhower zatwierdził wyrok 23 grudnia. Egzekucja przed plutonem egzekucyjnym nastąpiła o godzinie 10.04 31 stycznia 1945 roku w pobliżu wioski Sainte-Marie-aux-Mines. Slovik miał wówczas 24 lata.

Slovik został pochowany w kwaterze „E” amerykańskiego cmentarza wojennego w Fère-en-Tardenois, wraz z innymi 96 amerykańskimi żołnierzami rozstrzelanymi za zbrodnie takie jak morderstwo lub gwałt. Ich czarne nagrobki oznaczono numerami w miejsce nazwisk, więc bez uzyskania dokładnych informacji niemożliwe było rozpoznanie. W roku 1987, 42 lata po egzekucji, szczątki Slovika spoczęły na Cmentarzu Woodmere w Detroit, obok żony Antoinette Slovik, która zmarła w roku 1979. Mimo że żona Slovika i inni apelowali do siedmiu kolejnych prezydentów o łaskę, Slovik nigdy nie został oczyszczony z zarzutów.

Slovik w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W roku 1960 Frank Sinatra ogłosił zamiar nakręcenia filmu zatytułowanego The Execution of Private Slovik, według scenariusza napisanego przez znajdującego się na czarnej liście Hollywood Alberta Maltza. Zgłoszenie spotkało się z głośnym sprzeciwem, a Sinatra został oskarżony o sympatyzowanie z komunizmem. Sinatra brał w tym czasie udział w kampanii prezydenckiej Kennedy’ego, został więc poproszony o rezygnację ze swych planów[3].

Egzekucja Slovika stała się w roku 1954 kanwą książki Williama Bradforda Huie’go. W roku 1974 książka ta stała się kanwą dla filmu telewizyjnego (Slovika zagrał Martin Sheen). Rozkaz Eisenhowera odnośnie egzekucji Slovika znalazł miejsce w filmie z roku 1963: The Victors.

Kurt Vonnegut wspominał o egzekucji Slovika w swojej powieści Rzeźnia numer pięć. Vonnegut napisał też libretto do opery Igora Strawinskiego Histoire du soldat, która opowiada dzieje Slovika. Slovik pojawia się również w opowiadaniu Nicka Arvina w roku 2005 Articles of War, w którym jego fikcyjny oponent, szeregowiec George (Heck) Tilson, jest jednym z członków plutonu egzekucyjnego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b ExecutedToday.com
  2. William Bradford Huie, The Execution of Private Slovik, Yardley, Pa.: Westholme Publishing, 2004, ISBN 1-59416-003-1, OCLC 57243846.
  3. Kitty Kelley, His Way: The Unauthorized Biography of Frank Sinatra, wyd. Bantam pbk. ed, New York: Bantam Books, 1987, s. 296-301, ISBN 0-553-26515-6, OCLC 24944666.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]