Edmund Kraiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edmund Kraiński
Ilustracja
Po powstaniu styczniowym, styl Biedermeier
Herb
Jelita
Rodzina Kraińscy
Data i miejsce urodzenia 1804
Leszczowate
Data i miejsce śmierci 1887
Leszczowate
Ojciec Roman Cyriak Kraiński
Matka Józefa Augustowicz
Żona

Katarzyną Rożniecką (1810-1899) herbu Rola

Dzieci

Baltazara (1840-1880), Wincenty (1844-1924), Helena

Odznaczenia
Order Virtuti Militari

Edmund Kraiński herbu Jelita (ur. 10 listopada 1804 w Leszczowatem, zm. 13 września 1887 tamże) – szlachcic, ziemianin, kapitan Wojska Polskiego, uczestnik powstania listopadowego, działacz polityczny, społeczny i gospodarczy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Edmund Kraiński ok. 1880 r.
Katarzyna Rożniecka, zgodnie z tradycją, ubrana na czarno po powstaniu styczniowym.

Urodził się 10 listopada 1804 w majątku Leszczowate, pow. Ustrzyki Dolne. Był synem Romana Cyriaka i Józefy z Augustynowiczów herbu Odrowąż II właścicieli dóbr Leszczowate i Maćkowa Wola. Ukończył akademię wojskową w Wiedniu i odbył 5-letnią służbę w korpusie inżynierów armii austriackiej. W 1828 w stopniu porucznika podał się do dymisji i osiadł w dobrach Leszczowate i Maćkowa Wola. Przekradł się do Królestwa Polskiego i dołączył 15 lutego 1831[1] do wojsk powstania listopadowego. W korpusie inżynierii budował szańce na Narwi w okolicach Zegrza, dozorował budowę barykad w Warszawie. Współpracował z korpusem gen. Chrzanowskiego budując mosty na Wiśle pod Potyczką i Gołębiem. Przydzielony do sztabu gen. G. Romarino, na którego rozkaz zniszczył most na Bzurze pod Szymanowem. Awansowany na kapitana i odznaczony Złotym Krzyżem Virtuti Militari[2]. 18 września 1831r. przeszedł wraz z korpusem gen. G. Romarino granicę Galicji. Powrócił do swojego majątku i zajął się gospodarką, zyskując zaufanie wśród chłopów, którzy w 1846 podczas rabacji galicyjskiej pilnowali dworu w Leszczowatem, nie dopuszczając do jego splądrowania. Wybitny rolnik, hodowca bydła i producent nabiału – uczestniczył w wystawach krajowych i zagranicznych.

Zmarł w Leszczowatem 13 września 1887[3] Jest pochowany w grobowcu rodzinnym przy cerkwi w Leszczowatem[4].

Zajmowane stanowiska[edytuj | edytuj kod]

  • Od 1845 członek Galicyjskiego Sejmu Stanowego.
  • W 1848 wybrany z okręgu Dobromil posłem do sejmu w Wiedniu i Kromieryżu gdzie należał do prorządowej i prawicowej opozycji. W parlamencie wiedeńskim współpracował z ks. Jerzym Lubomirskim, hr. Zdzisławem Zamoyskim i hr. Tytusem Dzieduszyckim. Znany z energicznej akcji na rzecz zniesienia kary śmierci.
  • Od 1867 członek C. K. Rady powiatu liskiego[5], zastępca prezesa wydziału powiatowego[6][7].
  • Członek C. K. Powiatowej Komisji Szacunkowej w Lisku[8].
  • Pisarz gminny Leszczowate przez 20 lat.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

  • W latach 1881-1882 złożył Edmund Kraiński petycję w sprawie podniesienia poziomu szkół ludowych oraz wprowadzenia alfabetu łacińskiego do języka ukraińskiego i likwidacji kalendarza juliańskiego, co miało osłabić więź społeczeństwa ukraińskiego z Rosją. Petycje nie odniosły skutku.
  • Działał w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim (w 1879 był członkiem wydziału okręgowego C. K. Galicyjskiego Towarzystwa Kredytowego w Lisku[9]).
  • Towarzystwie Krajowym Ubezpieczeń od Ognia.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Katarzyna z Rożnieckich Kraińska.jpg 1880 r.
Córka, Helena Jaruzelska ok. 1870 r.

Ożenił się z Katarzyną Rożniecką herbu Rola, córką Tomasza z Laskowic Rożnieckiego i Baltazary Ostrowskiej herbu Rawicz. Baltazara Ostrowska była córką Katarzyny Dwernickiej-Ostrowskiej, siostry gen. Józefa Dwernickiego. Z małżeństwa Edmunda i Katarzyny urodziła się córka Baltazara (1840-1880), dziedziczka Jawornika Ruskiego, syn Wincenty (1844-1924) i najmłodsza Helena. Mąż Baltazary Józef Benedykt z Jaruzel Jaruzelski (1844-1915) herbu Ślepowron właściciel dóbr Sanoczany w ziemi przemyskiej, po śmierci swojej pierwszej żony w 1880r. poślubił jej siostrę Helenę w 1882[10]

Baltazara Kraińska jest prababką, a Józef Benedykt pradziadkiem aktora Zbigniewa Cybulskiego. Brat Józefa Benedykta, Wojciech jest dziadkiem generała Wojciecha Jaruzelskiego[11].

Lucjan Kraiński, przyrodni brat Edmunda, z drugiej żony Romana Cyriaka, Franciszki Starzyńskiej herbu Doliwa, poślubił Olimpię Dwernicką herbu Sas, córkę gen. Józefa Dwernickiego. Ze związku Lucjana i Franciszki urodziła się jedyna córka Julia.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • „O nędzy w Galicji i jej powodach”, Przemyśl, nakładem autora, druk S. F. Piątkiewicz,1883, 8, s. 8.[12]
  • „W sprawie ekonomicznej. Do pana F. Merunowicza posła gmin wiejskich okręgu lwowskiego”, Przemyśl 1885r.
  • „Wołochy, pierwsi osadnicy wsi zwanych wołoskimi na północnym stoku Karpat”, pracę historyczną, Ruch Literacki nr.22, 1978r.
  • „Pamiętnik Romana Kraińskiego. Rok 1831”, korespondencja z ojcem Romanem, wydanym w „Pamiątki i wspomnienia z Sanockiej Ziemi”, zebrał Jan Trzecieski.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Trzecieski, Pamiątki i wspomnienia z Ziemi Sanockiej, cz.1, Krosno 1907.
  2. Adam Boniecki, Herbarz polski,cz.1,t.XII,Warszawa 1908. Hasło Kraińscy herbu Jelita.
  3. Polski Słownik Biograficzny t XV/1,Wrocław, Warszawa, Kraków, Zakład Narodowy Ossolińskich, 1970. Hasło Wincenty Kraiński.
  4. Leszczowate. Cerkiew w Leszczowatem.
  5. Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1868. Lwów: 1868, s. 401-402.
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 242.
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 250.
  8. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1882. Lwów: 1882, s. 177.
  9. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem na rok 1879. Lwów: 1879, s. 494.
  10. Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Rocznik VII, Poznań 1885. Hasło Kraińscy herbu Jelita.
  11. Drzewo genealogiczne Antoniego „Antolka” Kraińskiego.
  12. Karol Estreicher, Bibliografia XIX w.1881-1900-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Teodor Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Rocznik VII, Poznań 1885. Hasło Kraińscy herbu Jelita.
  • Karol Estreicher, Bibliografia XIX w.1881-1900-2.
  • Jan Trzecieski, Pamiątki i wspomnienia z Ziemi Sanockiej, cz.1, Krosno 1907.
  • Adam Boniecki, Herbarz polski,cz.1,t.XII,Warszawa 1908. Hasło Kraińscy herbu Jelita.
  • Seweryn hr. Uruski, Rodzina, herbarz szlachty polskiej T.VIII, Warszawa 1911. Hasło Kraińscy
  • Polski Słownik Biograficzny t XV/1,Wrocław, Warszawa, Kraków, Zakład Narodowy Ossolińskich, 1970. Hasło Wincenty Kraiński.