Edmund Wilkosz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edmund Wilkosz
Ilustracja
podporucznik piechoty podporucznik piechoty
Data i miejsce urodzenia 30 listopada 1912
Oświęcim
Data i miejsce śmierci 18 maja 1944
Monte Cassino
Przebieg służby
Lata służby 1938–1944
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne
Jednostki 4 Batalion Strzelców Karpackich
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania włoska
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941)
Edmund Wilkosz
Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino

Edmund Andrzej Wilkosz (ur. 30 listopada 1912 w Oświęcimiu, zm. 18 maja 1944 pod Monte Cassino[1]) – harcmistrz, podporucznik piechoty Polskich Sił Zbrojnych, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Stanisława i Elżbiety. Mieszkał w Babicach koło Oświęcimia. Po ukończeniu szkoły powszechnej naukę kontynuował w Prywatnym Gimnazjum Koedukacyjnym im. ks. Stanisława Konarskiego przy ul. Zatorskiej w Oświęcimiu (dzisiejsze Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Konarskiego w Oświęcimiu), które ukończył w 1931. Po maturze rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Absolutorium, po którym zaczął pisać pracę magisterską, uzyskał w 1936. Po ukończeniu studiów podjął pracę jako urzędnik w starostwie powiatu stryjskiego, gdzie pracował do 18 września 1939.

Działalność w harcerstwie[edytuj | edytuj kod]

Pasją E. Wilkosza było harcerstwo, w którym intensywnie działał od lat szkolnych. Do Związku Harcerstwa Polskiego wstąpił 1 lutego 1929, zostając członkiem zastępu "Szarych Żubrów" w 1. Męskiej Drużynie Harcerskiej (1 MDH) im. ks. Józefa Poniatowskiego w Oświęcimiu.

Bardzo szybko zdobywał kolejne stopnie harcerskie, a w dniu uzyskania stopnia podharcmistrza (12 marca 1932) objął dowodzenie 1 MDH.

Był uczestnikiem obozów i kursów kadry. Na obozie w Porzeczu koło Grodna otrzymał imię (pseudonim) "Czarny Żubr", a rozkazem komendanta Chorągwi Krakowskiej dr. Władysława Szczygła z 18 grudnia 1933 mianowany został komendantem Hufca Męskiego w Oświęcimiu. Jego poprzednik, hm. Rudolf Korzeniowski, przeszedł do Chorągwi Śląskiej.

Funkcję hufcowego E. Wilkosz pełnił do 1938. W roku tym z powodu studiów i służby wojskowej (Szkoła Podchorążych Rezerwy Piechoty) złożył rezygnację; zastąpił go phm. Feliks Klaja.

W roku 1940, prawdopodobnie na Węgrzech, zdobył stopień harcmistrza. Członek pierwszej komendy ZHP na Wschodzie w którym działał do roku 1944.

Szlak bojowy[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 ewakuowany został do Rumunii, skąd przedostał się do Węgier, a następnie przez Jugosławię, Grecję i Turcję do Palestyny. Tam w sierpniu 1940 został w stopniu podporucznika wcielony do utworzonej 12 kwietnia 1940 drugiej kompanii Brygady Strzelców Karpackich, której dowódcą był pułkownik dyplomowany Stanisław Kopański. Brygadę zreorganizowano i przemianowano 12 stycznia 1941 na Samodzielną Brygadę Strzelców Karpackich (SBSK).

Od drugiej połowy sierpnia 1941 do 10 grudnia 1941 SBSK brała udział w ciężkich walkach o Tobruk. Wyróżnił się w nich Edmund Wilkosz. Za udział w tej bitwie odznaczony został Krzyżem Walecznych.

17 marca 1942 SBSK została wycofana z linii frontu; odeszła do Palestyny, gdzie 3 maja 1942 została rozformowana; na bazie jej oddziałów powstała 3 Dywizja Strzelców Karpackich (3 DSK), która weszła w skład Armii Polskiej na Wschodzie. 21 lipca 1943 rozkazem Naczelnego Wodza wydzielono z Armii Polskiej na Wschodzie 2 Korpus Polski, którego dowódcą został gen. dyw. Władysław Anders. Na przełomie 1943 i 1944 3 DSK, której żołnierzem był ppor. Edmund Wilkosz, wraz z 2 Korpusem Polskim została przetransportowana do Włoch. Korpus podporządkowano dowództwu alianckiej 15 Grupy Armii, walczącej na Półwyspie Apenińskim.

Od dnia 2 lutego 1944 3 Dywizja Strzelców Karpackich zaczęła luzować brytyjską 78 Dywizję Piechoty i zajęła obronę nad rzeką Sangro. Wzięła ona udział w walkach o przełamanie Linii Gustawa, której kluczowym punktem oporu był klasztor na Monte Cassino.

Walki toczyły się w dniach 11 –29 maja. Natarcie rozpoczęło się w nocy z 11 na 12 maja 1944. Dywizja miała za zadanie opanować wzgórze 593 i farmę Massa Albaneta. Mimo zaciętego oporu Niemców udało się przejąć kontrolę nad wzgórzem, lecz straty w pierwszym rzucie wynosiły od 30 do 70 procent stanu osobowego. Nocą zarządzono odwrót. W dniach 13–16 maja jednostka prowadziła działania rozpoznawcze i likwidowała liczne pola minowe. Wtedy to właśnie, 14 maja, ppor. Edmund Wilkosz został ciężko ranny – w wyniku odniesionych ran zmarł 18 maja 1944 w szpitalu polowym.

W tym też dniu patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich zatknął biało-czerwoną flagę na ruinach klasztoru. Na Monte Cassino odegrany został hejnał Mariacki, co stanowiło obwieszczenie zwycięstwa polskich żołnierzy.

Ppor. Edmund Wilkosz spoczął wśród 1 072[2] poległych wówczas żołnierzy Rzeczypospolitej różnych narodowości na najwyższym stopniu Polskiego Cmentarza Wojennego na Monte Cassino.

Ppor. Wilkosza wymienia Melchior Wańkowicz w części "593 – Góra Ofiarna" i rozdziale "Karpacka rozpoczyna natarcie" w swoim reportażu spod Monte Cassino.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Krzyż harcerski z oznaczeniem stopnia phm.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz poległych 1952 ↓, s. 263, jako ppor. Edmund Emanuel Wilkosz.
  2. Melchior Wańkowicz w Monte Cassino wspomina o tysiącu siedemdziesięciu grobach. Liczbę 1072 poległych podaje Witold Skrzypczak w Przeglądzie Polskim on-line. Wspomina również o innych osobach pochowanych na tym cmentarzu w późniejszych latach [1], (pl) [dostęp: 1 grudnia 2007].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na obczyźnie w latach 1939-1946. Londyn: Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego, 1952.
  • "Historia Hufca ZHP Oświęcim 1910–1956", oraz "Hm. Edmund Wilkosz – biografia" ze strony internetowej Hufca Oświęcim im. Więźniów Oświęcimia. [2]
  • M i K, Przelana krew, "Głos Ziemi Oświęcimskiej", nr 9 (190) z 12 maja 2000 r. ISNN 1232-4973;
  • Janusz Stankiewicz, Kawalerowie Orderu Virtuti Militari [3]
  • Melchior Wańkowicz, Monte Cassino, wyd. 3, Warszawa 1972.
  • Izabela Prokopczuk-Runowska, W nagrodę za dzielność: na pierś i na nagrobek - odznaczenia za walki o Tobruk [w:] Niepodległość i Pamięć 24/2 (58), str. 203-232, 2017 r. [4]
  • K. Jarzembowski, L. Kuprianowicz, "Harcmistrzynie i harcmistrze ZHP mianowani w latach 1920-1949"