Przejdź do zawartości

Edukacja kobiet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Klasa żeńska w Afganistanie (2002)
Nikołaj Jaroszenko, obraz Kursantka (1880), symbolizujący postępową młodzież studiującą w Imperium Rosyjskim końca XIX w.[1]

Edukacja kobiet – ogół kwestii związanych ze zdobywaniem wykształcenia przez kobiety.

Kwestia edukacji kobiet

[edytuj | edytuj kod]

Edukacja kobiet jest jedną z istotnych kwestii społecznych. Prawie dwie trzecie analfabetów na świecie to kobiety[2][3]. UNESCO uznaje równość płci w edukacji za priorytet, prowadząc globalne strategie (np. na lata 2019–2025) i programy (jak Nagrody L’Oréal-UNESCO dla Kobiet i Nauki), by zapewnić dziewczętom i kobietom równy dostęp do edukacji, promować ich udział w nauce i technologii, oraz zwalczać dyskryminację w systemach edukacyjnych, uznając, że jest to kluczowe dla rozwoju i pokoju[3].

Zgodnie z danymi UNESCO około 130 milionów dziewcząt w wieku od 6 do 17 lat nie uczęszcza do szkoły[4]. Problem dostępu do edukacji dla dziewczyn w szczególności dotyczy takich krajów jak Sudan Południowy, Republika Środkowoafrykańska, Niger, Afganistan, Czad, Mali, Gwinea, Burkina Faso, Liberia i Etiopia[5]. Co pięć lat publikowany jest raport ONZ dotyczący praw kobiet i równouprawnienia na świecie (the World’s Women 2015 report). Według raportu z 2015 roku 781 milionów dorosłych osób nie umie czytać ani pisać, z czego 496 milionów to kobiety, co stanowi 63 procent[2].

Historia edukacji kobiet

[edytuj | edytuj kod]

W większości społeczeństw, tradycyjnie dominowała edukacja zróżnicowana ze względu na płeć i nadal występuje ona w niektórych krajach. Edukacja kobiet dawniej ograniczała się do przyswojenia umiejętności praktycznych, takich jak szycie, haftowanie, gotowanie oraz innych umiejętności niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa domowego[6]. Kobiety z bogatych domów mogły ponadto, w ramach nauczania domowego, uczyć się rysunku, śpiewu, gry na instrumencie, znajomości języków obcych, poezji i historii oraz umiejętności konwersacji[7].

Od średniowiecza do końca XVIII wieku zasadniczą rolę w edukacji kobiet odgrywały klasztory żeńskie[8][9]. Hortus deliciarum, napisany pod koniec XII wieku przez opatkę Herradę, był podręcznikiem używanym przy kształceniu mniszek z Hohenbourga. Jego zawartość była porównywalna z tym, czego uczył się ówczesny mnich lub student teologii[10].

XII-XIV wiek to czasy rozkwitu pierwszych uniwersytetów, na które zapisywać się mogli tylko mężczyźni. Pojawiały się rozprawy naukowe, w których poruszano sprawę wykształcenia dziewcząt. Dominikanin Wincenty z Beauvais napisał rozprawę o wykształceniu dzieci królewskich i szlacheckich, gdzie 10 rozdziałów poświęcił wykształceniu kobiet. Ok.1450 r. Maffeo Vegio(inne języki) napisał traktat Sześć ksiąg o wychowaniu dzieci, w którym zwrócił uwagę na potrzebę kształcenia dziewcząt. Także Jan Ludwik Vives, humanista i wychowawca córki Katarzyny Aragońskiej i Henryka VIII w Anglii, był zwolennikiem edukacji szkolnej dziewcząt(inne języki) i napisał dzieło O kształceniu kobiety chrześcijańskiej. Rewolucyjne poglądy głosił angielski prawnik i humanista Tomasz More, który był za równorzędnym traktowaniem chłopców i dziewcząt[11].

Pierwszą kobietą, która uzyskała doktorat, była Elena Cornaro Piscopia; miało to miejsce na Uniwersytecie Padewskim w 1678[12]. Jednym z pierwszych pedagogów zachodnioeuropejskich, który postawił kwestię wychowania dziewcząt, był François Fénelon, autor pracy O wychowaniu młodzieży płci żeńskiej (1687, wyd. pol. 1823). Na podstawie idei Fénelona o treści i celach edukacji kobiet założono szkołę Świętego Ludwika w Saint-Cyr-l’École (1686). W XVII w. we Francji istniały szkoły żeńskie(inne języki) św. Urszuly. Koncepcja oświeceniowa edukacji kobiet formować się zaczęła w pracach Jeana-Jacques’a Rousseau i Immanuela Kanta. Swoje poglądy na edukację żeńską Rousseau uzasadnił w traktacie pedagogicznym Emil, czyli o wychowaniu[13].

W Imperium Rosyjskim lat 1764–1804 oświeceniową koncepcję edukacji kobiet prowadziła cesarzowa Katarzyna II Wielka. Idee Oświecenia znalazły swe praktyczne zastosowanie w utworzeniu pierwszego w Rosji państwowego instytutu żeńskiego, który realizował idee pedagogiczne Fénelona, Locke’a i in. Otwarcie „Cesarskiego Stowarzyszenia Wychowawczego Wysoko Urodzonych Panien” (1764) tradycyjnie uchodzi za początek edukacji kobiet w Rosji[13].

Zmiany zaczęły zachodzić na przełomie XVIII i XIX wieku. Przede wszystkim na skutek rodzącego się wtedy ruchu na rzecz emancypacji kobiet. Powstały pierwsze zorganizowane związki kobiet[14]. Kobiety coraz częściej dopuszczano do nauki na uniwersytetach[15]. Dodatkowo, powszechna edukacja państwowa na poziomie podstawowym i średnim wprowadziła w wielu krajach rozwiniętych równość w dostępie do edukacji.

Polska

[edytuj | edytuj kod]

W Gdańsku w XV w. przebywał słynny pedagog Konrad Bitschin(inne języki). Jego świecka i mieszczańska koncepcja wychowania była jak na tamte czasy wyjątkowa. Doceniał potrzebę edukacji dziewcząt(inne języki) i indywidualizację tego wychowania[11]. Najstarszą państwową szkołą dla dziewcząt(inne języki) na ziemiach polskich był Aleksandryjsko-Maryjski Instytut Wychowania Panien utworzony w 1825 roku.

W Królestwie Polskim po klęsce powstania styczniowego charakter i zakres edukacji kobiet stanowił częsty temat prasowych polemik. Duży wpływ na opinię publiczną w tej sprawie wywarła literacka i pedagogiczna działalność Klementyny Hoffmanowej, którą emancypantki działające w drugiej połowie XIX w. uważały za pionierkę torującą kobietom drogę do zdobycia wykształcenia[16]. W okresie, gdy Polska była częścią Imperium Rosyjskiego, został przyjęty Statut uniwersytecki 1863 roku, zabraniający kobietom możliwości uczęszczania na uniwersytet nawet w charakterze wolnych słuchaczy[17]. W drugiej połowie XIX w. aspiracje edukacyjne kobiet często nie łączyły się bezpośrednio z pragnieniem zdobycia zawodu. Dziewczęta kończyły niedające zawodowych uprawnień pensje z ambitnym programem, prowadzone przez działaczki związane z ruchem oświatowym[18]. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX w. nastąpił gwałtowny rozwój szkolnictwa dla kobiet. Szkoły te, mimo wysokiego poziomu, uczyły według skróconego programu do poziomu szkoły średniej i nie pozwalały przystępować do matury[19]

Na przełomie XIX i XX w. jedyną uczelnią w Królestwie Polskim, w której kobiety mogły zdobyć wiedzę na poziomie uniwersyteckim był Uniwersytet Latający, który działał nielegalnie[20]. W latach siedemdziesiątych XIX w. pierwsze Polki zaczęły studiować we Francji lub Szwajcarii. Było to jednak rozwiązanie dostępne bardzo nielicznym osobom, chociażby ze względów finansowych i językowych. Dla kobiet z Królestwa Polskiego dostępna była też uczelnia krakowska, z polskim językiem wykładowym. Uniwersytet Jagielloński pierwsze studentki przyjął w 1894 r.[21] Uniwersytet Warszawski przyjął pierwsze studentki po polonizacji uczelni w 1915[22].

Udział procentowy kobiet wśród ogółu młodzieży studiującej w roku akademickim 1937/38 był bardzo zróżnicowany w zależności od uczelni i kierunku, na przykład na Uniwersytecie Warszawskim 3474 z 8388 (ok. 41%), ale na Akademii Górniczo-Hutniczej 7 z 567 (ok. 1%)[23]. W skali kraju wartość ta wynosiła ok. 23,7%[22], w 1949 roku przypadało 55 studiujących kobiet na 100 mężczyzn, a w 1989 było ich już 105 na 100 mężczyzn[24]. W roku akademickim 2020/21 procent kobiet wśród ogółu młodzieży studiującej wyniósł ok. 58%[25]. Wśród osób z tytułem profesora utrzymuje się dysproporcja – posiada go około 2,7 tys. kobiet wobec 7,4 tys. mężczyzn[26].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Прытков 1960 ↓, s. 100.
  2. ↑ a b Prawie dwie trzecie analfabetów na świecie to kobiety. [w:] Społeczeństwo [on-line]. Wysokie Obcasy, 2015-10-22. [dostęp 2026-01-03].
  3. ↑ a b Women education. UNESCO. [dostęp 2026-01-03]. (ang.).
  4. ↑ Girls’ education [online], www.unicef.org [dostęp 2022-08-09] (ang.).
  5. ↑ Revealed: the 10 worst countries for girls to get an education [online], the Guardian, 11 października 2017 [dostęp 2022-08-09] (ang.).
  6. ↑ Posłuszna i pożyteczna – początki edukacji kobiet [online], Culture.pl [dostęp 2022-08-09] (pol.).
  7. ↑ n, Historia edukacji cz. 1 : Kobiety i szkolnictwo [online], EDUN Korepetycje, 23 września 2014 [dostęp 2022-08-09] (pol.).
  8. ↑ Rethinking role of women in medieval education [online], CORDIS | European Commission [dostęp 2026-01-22] (ang.).
  9. ↑ Annaert 2005 ↓.
  10. ↑ Fiona J. Griffiths, The garden of delights: reform and renaissance for women in the twelfth century, The Middle Ages series, Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2007, ISBN 978-0-8122-3960-7.
  11. ↑ a b Larczyńska 2024 ↓.
  12. ↑ Kalnická 2021 ↓.
  13. ↑ a b Чумаков 2007 ↓.
  14. ↑ Droga kobiet do edukacji [online], FUniP, 22 listopada 2019 [dostęp 2022-08-09] (pol.).
  15. ↑ Here’s How Women Fought For The Right To Be Educated Throughout History [online], Bustle [dostęp 2022-08-09] (ang.).
  16. ↑ Dobkowska 2016 ↓, s. 90.
  17. ↑ Юкина 2007 ↓, s. 198.
  18. ↑ Dobkowska 2016 ↓, s. 89.
  19. ↑ Cywiński 1971 ↓, s. 57–61.
  20. ↑ Dobkowska 2016 ↓, s. 98.
  21. ↑ Dobkowska 2016 ↓, s. 101.
  22. ↑ a b Puciato ↓.
  23. ↑ Popiński 2018 ↓.
  24. ↑ Piętka 2021 ↓.
  25. ↑ Liczba studentów w Polsce – Jeśli jesteś studentem, studentką to zagłosuj – ankiety Studenckiej Marki – Studencka Marka [online], www.studenckamarka.pl [dostęp 2026-01-22].
  26. ↑ Tytuł profesorski w Polsce ma trzy razy więcej mężczyzn niż kobiet [online], Gazeta Prawna, 8 marca 2023 [dostęp 2026-01-22].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
po polsku
w językach obcych
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Edukacja_kobiet&oldid=78889589”