Edward Szymański (poeta)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy polskiego poety i dziennikarza. Zobacz też: inne osoby o tym samym imieniu i nazwisku.
Edward Szymański
Pomnik Szymańskiego w Warszawie (cropped).jpg
Pomnik Edwarda Szymańskiego w parku im. Szymańskiego na Woli w Warszawie
Data i miejsce urodzenia 9 września 1907 Warszawa
Data i miejsce śmierci 15 grudnia 1943 Auschwitz-Birkenau
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna
Ważne dzieła 20 milionów
Do mieszkańców Marsa
ABC
Słońce na szynach
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu II klasy
Kamienica, w której mieszkał w latach 1919–1934 Edward Szymański. Ul. Wolska 54 w Warszawie (marzec 2012)
Tablica upamiętniająca Edwarda Szymańskiego na kamienicy, w której mieszkał w latach 1919–1934. Ul. Wolska 54 w Warszawie (marzec 2012)

Edward Szymański (ur. 9 września 1907 w Warszawie, zm. 15 grudnia 1943 w Auschwitz) – lewicowy poeta i dziennikarz związany z warszawską Wolą, satyryk, działacz PPS – zwolennik jednolitego frontu.

Życiorys[edytuj]

Studiował polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim. W różnych okresach życia pracował na poczcie oraz był robotnikiem i nauczycielem[1]. Działał w PPS, a tematyce robotniczej oraz socjalistycznej poświęcił wiele utworów[1]. Angażował się w działalność antyfaszystowską[2]. Działał w Związku Transportowców oraz w Związku Drukarzy. Był działaczem Czerwonego Harcerstwa TUR, ZNMS "Życie" i Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych.

Po wybuchu II wojny światowej próbował przedostać się na wschód. Miał wypadek samochodowy, wskutek którego przechodził trepanację czaszki[3]. Razem z rodziną przeniósł się do domu na pograniczu wsi Drgicz i Stoczek[3]. Udzielał tam schronienia poszukiwanym przez Niemców działaczom konspiracyjnym. Ukrywał się w wioskach podlaskich od 1942 roku. Po aresztowaniu przez gestapo był przetrzymywany w więzieniu na Pawiaku przez ok. 3 miesiące. Zginął 15 grudnia 1943 w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz[1].

Życie prywatne[edytuj]

Miał dwie żony. Pierwszą była Maria, z domu Patryn (Szymański posługiwał się pseudonimem Marian Patryn), która wcześnie zmarła. Drugą była Natalia z domu Ładosz, z którą miał dwoje dzieci, syna Łukasza i córkę[1] Ewę.

Twórczość[edytuj]

Tworzył różne gatunki literackie, wśród nich: poezje, satyry, fraszki, piosenki, nowele. Pisał również inscenizacje, recenzje i zajmował się publicystyką. Tworzył utwory dla dzieci. Przetłumaczył z łaciny poemat Lukrecjusza O naturze wszechrzeczy (łac. De rerum natura)[1]. Posługiwał się pseudonimem Marian Patryn[4].

Poezja
  • 20 milionów (1932) – nakład został skonfiskowany przez cenzurę;
  • Do mieszkańców Marsa (1934);
  • ABC (1936) – wiersze dla dzieci;
  • Słońce na szynach (1937);
Piosenki
  • Piosenki robotnicze (1938)[1];
Publicystyka

W latach 1932–1933 Szymański współredagował tygodnik „Płomienie”[4], a w latach 1932–1935 redagował „Przegląd Futrzany i Kuśnierski”[1]. Współredagował tygodnik dla dzieci i młodzieży „Płomyk” oraz inne czasopisma wydawane przez Związek Nauczycielstwa Polskiego.

Order[edytuj]

W 1946, decyzją Krajowej Rady Narodowej został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Grunwaldu II klasy[1].

Upamiętnienie[edytuj]

Jest patronem:

  • Szkoły Podstawowej Nr 23 w Warszawie[5]
  • Publicznej Szkoły Podstawowej w Grzebowilku
  • Powiatowego Zespołu Nr 5 Szkół Budowlanych w Oświęcimiu
  • Szkoły Podstawowej w Stoczku.

Jego imieniem nazwano jeden z parków na Woli w Warszawie. Leży między ulicami: Wolską od południa, Elekcyjną od zachodu, Alejami Prymasa Tysiąclecia od wschodu, Wieluńską od południowego wschodu i Górczewską od północy. W parku znajduje się jego popiersie ustawione na kilkumetrowym kopcu górującym nad okolicą. Jego imieniem nazwano również ulicę na warszawskiej Woli.

Przypisy

  1. a b c d e f g h Roman Loth, przedmowa do Edward Szymański, Wiersze wybrane, Czytelnik, Warszawa 1954
  2. Edward Szymański: Wybór wierszy. Warszawa: Czytelnik, 1977.
  3. a b Łukasz Szymański, przedmowa do: Edward Szymański, Świat oczom ciekawym otwarty, Nasza Księgarnia, Warszawa 1986, ​ISBN 83-10-08028-X
  4. a b Mała encyklopedia powszechna PWN t.6., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, ​ISBN 83-01-11097-X
  5. Symbole – Szkoła Podstawowa nr 23 w Warszawie (pol.). sp23.warszawa.pl. [dostęp 2016-12-16].

Bibliografia[edytuj]

  • Praca zbiorowa pod redakcją Grażyny Kieniewiczowej i Aliny Sokołowskiej: Od Agrykoli do Żywnego. Mały słownik patronów ulic warszawskich. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1968, s. 174-175.
  • Szymański Edward. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 50. Warszawa – Kraków: Instytut Historii PAN, 2014, s. 158–161. ISBN 9788363352363.

Linki zewnętrzne[edytuj]