Efekt bouba-kiki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Booba and Kiki shapes
„kiki” – z lewej; „bouba” – z prawej

Efekt bouba-kiki – przykład niearbitralnego asocjowania dźwięków mowy z wizualnym kształtem obiektów[1]. Efekt ten wykazano po raz pierwszy w drodze eksperymentów psychologicznych przeprowadzonych przez niemieckiego badacza Wolfganga Köhlera[2]. Przebywając na Teneryfie, Köhler zaprezentował uczestnikom eksperymentu obiekty podobne do tych przedstawionych po prawej stronie i zapytał ich, który kształt to „takete”, a który to „baluba” („maluma” w wersji z 1947 r.). Chociaż nie zostało to wyraźnie stwierdzone, Köhler sugeruje, że istniała zdecydowana tendencja do asocjowania postrzępionego kształtu z wyrazem „takete”, a zaokrąglonego kształtu ze słowem „baluba”[2].

W 2001 r. Vilayanur S. Ramachandran i Edward Hubbard powtórzyli eksperyment Köhlera; posłużyli się jednak wyrazami „kiki” i „bouba”. Poprosili oni studentów amerykańskich uczelni oraz użytkowników języka tamilskiego (Indie) o określenie, który z przedstawionych kształtów to „bouba”, a który to „kiki”. W obu grupach od 95% do 98% uczestników określiło okrągły obiekt jako „bouba”, a postrzępiony jako „kiki”, co sugeruje, że ludzki mózg w pewien konsekwentny sposób przypisuje kształtom i dźwiękom abstrakcyjne znaczenia[3]. Efekt kiki/bouba jest potencjalnie istotny w kontekście ewolucji języka, ponieważ sugeruje, że nazewnictwo obiektów nie jest całkowicie arbitralne, konwencjonalne[3][4]. Zjawisko to może stymulować rozwój początkowego zasobu słownego języka[1].

Wykazano również, że efekt pojawia się, gdy słowa do sparowania są istniejącymi imionami, co sugeruje, że pewna znajomość bodźców językowych nie eliminuje efektu. Badanie wykazało, że osoby będą łączyć nazwy takie jak „Molly” z okrągłymi sylwetkami oraz imiona takie jak „Kate” z ostrymi sylwetkami. Co więcej, osoby będą kojarzyć różne cechy osobowości z dowolną grupą nazw (np. łatwowierność z „okrągłymi imionami”; determinacja z „ostrymi imionami”). Może to sugerować rolę abstrakcyjnych koncepcji w efekcie[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b V.S. Ramachandran, Mozek a jeho tajemství: aneb Pátrání neurologů po tom, co nás činí lidmi, dybbuk, 2013, s. 212, ISBN 978-80-7438-080-8 (cz.).
  2. a b Wolfgang Köhler: Gestalt Psychology. Wyd. 2. Nowy Jork: Liveright, 1947, s. 224. (ang.)
  3. a b V.S. Ramachandran, E.M. Hubbard. Synaesthesia: A window into perception, thought and language. „Journal of Consciousness Studies”. 8 (12), s. 3–34, 2001 (ang.). 
  4. Zvuky slov a jejich významy jsou propojené, dokázali jazykovědci. Mění to pohled na vývoj řeči, ČT24, 18 września 2016 [dostęp 2020-01-24] (cz.).
  5. David M. Sidhu, Penny M. Pexman, What’s in a Name? Sound Symbolism and Gender in First Names, „PLoS ONE”, 10 (5), 2015, DOI10.1371/journal.pone.0126809, ISSN 1932-6203, PMID26016856, PMCIDPMC4446333 [dostęp 2020-06-08] (ang.).c?